Ισχυρό πλήγμα στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα φαρμάκων και στην τοπική αγορά θα μπορούσε να προκαλέσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή – Αναμονή προς το παρόν και έμφαση στα ήδη υπάρχοντα αποθέματα
Βαθιά κοινωνικοπολιτικό και όχι τεχνικό πρέπει να θεωρείται το ζήτημα των χρόνιων ελλείψεων φαρμάκων από τα φαρμακεία της γειτονιάς, ένα ζήτημα που αφορά τόσο τον τρόπο οργάνωσης του συστήματος υγείας, όσο και τις προτεραιότητες σε επίπεδο πολιτικής. Οι ελλείψεις δεν έχουν πλέον ευκαιριακό χαρακτήρα, αλλά συνιστούν ένα μόνιμο χαρακτηριστικό της αγοράς στα φαρμακεία της χώρας εδώ και χρόνια, έχοντας αναπόφευκτα οδηγήσει σε ένα μείγμα συμβιβασμένων ασθενών και φαρμακοποιών, που βλέπουν το φάρμακο να μετατρέπεται από κοινωνικό αγαθό, σε εμπορικό προϊόν και μάλιστα μη διαθέσιμο. Η φαρμακευτική κάλυψη των αναγκών των ασθενών θα έπρεπε να λογίζεται ως απαραίτητο στοιχείο διατήρησης της κοινωνικής συνοχής, αλλά και υποστήριξης της ευρύτερης λειτουργίας του δημόσιου συστήματος υγείας. Αντιθέτως, οι ελλείψεις οφείλονται σε μία χρόνια αδυναμία ρυθμιστικών παρεμβάσεων από τα εκάστοτε υπουργεία υγείας, σε προβλήματα που αφορούν τα ανώτερα επίπεδα της παραγωγής και της διανομής και σε αποκλεισμούς ή περιορισμένη διαθεσιμότητα σκευασμάτων από τις ίδιες τις φαρμακοβιομηχανίες, αποδεικνύοντας ότι για την παροχή φαρμάκων απαιτούνται οικονομικές εξασφαλίσεις, που σε καμία περίπτωση δεν διέπονται από το πνεύμα της κοινωνικής πολιτικής. Πρόκειται για ένα ζήτημα που απασχολεί έντονα και την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία έχει αναγνωρίσει πλέον την επιδείνωση των ελλείψεων και στην Ελλάδα και έχει ξεκινήσει την προώθηση πρωτοβουλιών, με στόχο την ενίσχυση της παραγωγής φαρμάκων στην Ευρώπη, τη μείωση της εξάρτησης από συγκεκριμένους προμηθευτές και τη δημιουργία πιο ανθεκτικών συστημάτων προμήθειας. Γίνεται πλέον ολοένα και περισσότερο αντιληπτή η ανάγκη για ένα κεντρικό κράτος που θα έχει ενεργό ρόλο στον σχεδιασμό, τη ρύθμιση και κυρίως την επάρκεια φαρμάκων, το οποίο μάλιστα στο πλαίσιο ευρωπαϊκών συνεργασιών, θα μπορεί να διασφαλίζει και να εγγυάται τη σταθερή και ισότιμη πρόσβαση σε απαραίτητες θεραπείες.
Αυτήν τη στιγμή στα φαρμακεία του Ρεθύμνου υπάρχουν δεκάδες ελλείψεις σε φαρμακευτικά σκευάσματα. Πρόκειται για ένα χρονικό φαινόμενο πλέον, με διαφορετική σύσταση και συνέπειες κάθε φορά. Σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», ο γενικός γραμματέας του Φαρμακευτικού Συλλόγου Ρεθύμνου, Ανδρέας Αντωνίου, «αυτήν την στιγμή έχουμε ελλείψεις σε αντιυπερτασικά, φάρμακα για την δυσλιπιδαιμία, κολλύρια, ενέσιμη κορτιζόνη, αντιεπιληπτικά, φάρμακα για τον έρπη». Μάλιστα, όπως τόνισε, τα συγκεκριμένα σκευάσματα βρίσκονται σε μηδενικό απόθεμα, χωρίς αυτό απαραίτητα να σημαίνει ότι άλλα φάρμακα που βρίσκονται στο ράφι αυτήν την στιγμή, έχουν επάρκεια αποθεμάτων σε βάθος χρόνου. «Αυτά τα σκευάσματα έχουν μηδενικό απόθεμα στο φαρμακείο, είναι όμως κάποια άλλα που χρειάζομαι πέντε και έχω μόνο ένα. Για τον φαρμακοποιό και αυτό είναι έλλειψη, γιατί αν έρθουν σήμερα τρεις πελάτες και μου ζητήσουν φάρμακο, δεν θα έχω να τους δώσω και δεν θα έχω ούτε αύριο, γιατί κάποια πράγματα έχουν πλαφόν. Λέει δηλαδή η εταιρεία παραγωγής ότι στέλνει στη συγκεκριμένη φαρμακαποθήκη συγκεκριμένα τεμάχια, άρα και αυτό είναι ένα φάρμακο σε έλλειψη», εξήγησε ο κ. Αντωνίου, συμπληρώνοντας επίσης ότι «παρότι μπορεί εγώ να έχω στο ράφι μου αυτήν την στιγμή ένα σκεύασμα και να έχω και 10 τεμάχια στην αποθήκη, αν οι ανάγκες είναι για 11 ασθενείς, δεν θα καλυφθούν αυτόν τον μήνα, θα περιμένουμε τον επόμενο. Οι ελλείψεις είναι ένα φαινόμενο που συζητιέται εδώ και πάρα πολλά χρόνια και δυστυχώς επηρεάζουν την καθημερινότητά μας και πολύ περισσότερο των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και των ασθενών».
Εξαιτίας της παραπάνω εικόνας, σημαντικά είναι τα ερωτήματα που θέτει ο κ. Αντωνίου σχετικά με το ποιος έχει τελικά προτεραιότητα στο σύστημα υγείας, ο ασθενής και ο πολίτης ή μία αγορά που διέπεται από οικονομικά συμφέροντα και λειτουργεί χωρίς επαρκή έλεγχο και διαφάνεια. Μάλιστα, ο κ. Αντωνίου πρόκειται να συμμετέχει τις επόμενες ημέρες σε πανελλήνιο συνέδριο του Φαρμακευτικού Συλλόγου Αττικής, με θέμα τις ελλείψεις φαρμάκων και με τίτλο «Hellas PHARM2026», όπου θα αναλυθεί εκτενώς το φαινόμενο και θα προταθούν λύσεις για την αντιμετώπισή του. «Από τη δική μου σκοπιά, από τη σκοπιά μιας σύγχρονης κοινωνικά αποδεκτής αντίληψης για την υγεία, η απάντηση είναι ξεκάθαρη: Το φάρμακο δεν είναι ένα οποιοδήποτε εμπορικό προϊόν. Είναι κοινωνικό αγαθό, στοιχείο δημόσιας υγείας και όρος κοινωνικής συνοχής. Γι’ αυτό και οι ελλείψεις δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως μια απλή δυσλειτουργία της αγοράς, που καλείται στο τέλος να τη διαχειριστεί μόνος του ο φαρμακοποιός της γειτονιάς. Ο φαρμακοποιός δεν μπορεί να είναι ο μόνιμος «απορροφητής κραδασμών» ενός συστήματος που αποτυγχάνει πιο πάνω στην αλυσίδα. Δεν μπορεί να είναι εκείνος που καθημερινά εξηγεί στον ασθενή γιατί δεν βρίσκει τη θεραπεία του, γιατί πρέπει να περιμένει, γιατί πρέπει να αλλάξει αγωγή, γιατί ένα φάρμακο υπάρχει για κάποιους αλλά όχι για όλους», ανέφερε μεταξύ άλλων. Σύμφωνα με την PGEU, οι φαρμακοποιοί αφιερώνουν κατά μέσο όρο περίπου 11 ώρες την εβδομάδα στη διαχείριση ελλείψεων.
Μάλιστα, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζοντας το κρίσιμο και συστημικό ζήτημα των ελλείψεων πρότεινε το 2025 τον Critical Medicines Act, ένα πρόγραμμα με στόχο την ενίσχυση της παραγωγικής ικανότητας της Ευρώπης για φάρμακα. «Η πρόταση προβλέπει στρατηγικά έργα παραγωγής, ευρωπαϊκή συνεργασία στις προμήθειες και νέα εργαλεία για την ασφάλεια εφοδιασμού. Σύμφωνα με το EMA, η σχετική ευρωπαϊκή νομοθετική διαδικασία προχώρησε το 2025 και το 2026, με εκτιμώμενη δημοσίευση στο τέλος του 2026. Αυτό δείχνει κάτι πολύ σημαντικό:ότι ακόμη και σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχει πλέον γίνει αντιληπτό πως η ασφάλεια εφοδιασμού δεν διασφαλίζεται αυτόματα από την αγορά. Απαιτείται πολιτική απόφαση, ρυθμιστική ισχύς, δημόσιος σχεδιασμός και διακρατικός συντονισμός», τόνισε ο κ. Αντωνίου.
Σύμφωνα με τον κ. Αντωνίου, η διαχείριση του προβλήματος στις ελλείψεις φαρμάκων είναι κυρίως θέμα πολιτικής βούλησης. Για αυτό προτείνει, «αυστηρό και διαρκή έλεγχο σε όλα τα στάδια της αλυσίδας, διαφάνεια στις ποσότητες που εισάγονται, διατίθενται και κατανέμονται, ουσιαστική επιτήρηση των πρακτικών περιορισμένης διάθεσης, ενεργοποίηση κυρώσεων όπου απαιτείται και προστασία της ισότιμης πρόσβασης όλων των φαρμακείων και όλων των ασθενών», ενώ αντίστοιχα σε ευρωπαϊκό επίπεδο: «ενίσχυση της παραγωγής κρίσιμων φαρμάκων εντός ΕΕ, κοινή στρατηγική προμηθειών και αποθεμάτων, ευρωπαϊκούς μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης, κοινά πρότυπα διαφάνειας στην εφοδιαστική αλυσίδα και αντιμετώπιση της εξάρτησης από λίγους εξωευρωπαϊκούς παραγωγούς δραστικών ουσιών και τελικών προϊόντων». Όπως τόνισε, «Η ελληνική εμπειρία είναι απολύτως διδακτική. Χρειάζονται έλεγχοι, διαφάνεια, επαρκή αποθέματα, δίκαιη κατανομή και πραγματική λογοδοσία. Όταν υπάρχουν θεσπισμένες υποχρεώσεις για επάρκεια και αυτές στην πράξη δεν τηρούνται, τότε δεν μιλάμε απλώς για δυσχέρεια της αγοράς. Μιλάμε για ανεπαρκή εφαρμογή του νόμου και για έλλειμμα πολιτικής βούλησης».
Την ίδια ώρα, στην σκιά του πολέμου στη Μέση Ανατολή, η παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα φαρμάκων θα μπορούσε να επηρεαστεί άμεσα από μία ενδεχόμενη αποσταθεροποίηση, πλήττοντας και την ελληνική φαρμακευτική αγορά. Σύμφωνα με τον κ. Αντωνίου, «Η Μέση Ανατολή και τα στενά του Ορμούζ αποτελούν κρίσιμο κόμβο για τη διεθνή ναυτιλία και τη διακίνηση πρώτων υλών, ενώ πιθανές διαταραχές στα θαλάσσια δρομολόγια, στις ενεργειακές τιμές ή στις μεταφορές θα μπορούσαν να αυξήσουν το κόστος παραγωγής και να προκαλέσουν καθυστερήσεις στην προμήθεια δραστικών ουσιών και φαρμακευτικών προϊόντων. Αυτό αναδεικνύει ακόμη περισσότερο την ανάγκη για στρατηγική ευρωπαϊκή αυτάρκεια σε κρίσιμα φάρμακα και για ανθεκτικές αλυσίδες εφοδιασμού, ώστε οι διεθνείς κρίσεις να μην μετατρέπονται σε υγειονομικές κρίσεις για τους Ευρωπαίους πολίτες», επεσήμανε, τονίζοντας και πάλι την ανάγκη για «δεσμευτικά εθνικά μέτρα και με πραγματικές δυνατότητες παρέμβασης πριν η έλλειψη φτάσει στον πάγκο του φαρμακείου».
