Κάθε που ο χρόνος παύει να είναι αναμονή και γίνεται συνάντηση
Δεν κουράζει περισσότερο η διάρκεια. Κουράζει η αίσθηση πως τίποτε δεν πρόκειται να έρθει. Εκεί αρχίζει η πραγματική φθορά του ανθρώπου. Όχι όταν βαραίνουν οι ημέρες, αλλά όταν παύουν να κυοφορούν νόημα. Τότε ο χρόνος δεν ανοίγει δρόμους, κλείνει κύκλους. Δεν υπόσχεται, επαναλαμβάνεται. Κι ο άνθρωπος, ενώ εξακολουθεί να κινείται, αισθάνεται πως στην πραγματικότητα έχει πάψει να πορεύεται.
Ίσως γι’ αυτό η εποχή μας έγινε τόσο ανυπόμονη. Κατόρθωσε να συντομεύσει σχεδόν κάθε απόσταση. Να καταργήσει την αναμονή. Να επιταχύνει τις απαντήσεις. Να συμπιέσει τον χρόνο… Δεν έμαθε όμως να περιμένει. Κι εκεί ακριβώς βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες πνευματικές απώλειες του σύγχρονου ανθρώπου. Γιατί χωρίς αναμονή δεν γεννιέται ποτέ η προσδοκία. Γεννιέται μόνο η απαίτηση! Η απαίτηση ζητά να συμβεί κάτι «τώρα». Η προσδοκία γνωρίζει να παραμένει πιστή ακόμη κι όταν το αύριο αργεί, χωρίς αυτό να σημαίνει παθητικότητα γιατί δεν αναβάλει τη ζωή. Δεν είναι παραίτηση. Τουναντίον είναι ο τρόπος με τον οποίο η καρδιά αρνείται να πιστέψει ότι το αληθινό εξαντλείται σε ό,τι ήδη «βλέπει» κι αισθάνεται.
Κι εδώ, φίλοι μου, ίσως χρειάζεται να θυμηθούμε κάτι που η Παράδοση γνώριζε πολύ πριν το αναλύσει η Φιλοσοφία.
Δεν είναι όλες του χρόνου οι διαστάσεις ίδιες. Υπάρχει ο χρόνος που κυλά. Και υπάρχει ο χρόνος που ωριμάζει. Υπάρχει ο χρόνος που μετριέται με το ρολόι. Και υπάρχει ο χρόνος που μετριέται με την καρδιά. Ο πρώτος περνά. Ο δεύτερος γεννά. Γι’ αυτό και ο άνθρωπος της Παράδοσης δεν έλεγε: «Θα γίνει όταν το αποφασίσω» αλλά «όταν έρθει η ώρα». Κι τούτο ΔΕΝ ήταν μοιρολατρία. Ήταν σοφία! Γιατί γνώριζε ότι η ζωή δε μεγαλώνει κατά παραγγελία, το στάχυ δεν επισπεύδει τον καρπό, το κρασί δεν ωριμάζει από την ανυπομονησία, το παιδί δεν αναθρέφεται με προσταγές, η αγάπη δεν ανθίζει με απαιτήσεις… γιατί κάθε αληθινό γεγονός ζητά τον δικό του καιρό. Ίσως γι’ αυτό τα σημαίνοντα της ζωής δεν προγραμματίζονται. Γιατί όταν έρχονται, ο καθείς καταλαβαίνει, ότι απαρχής η προηγούμενη διαδρομή ήταν… απαραίτητη.
Αγαπητοί μου,
ο άνθρωπος δεν γίνεται εκείνος που είναι μόνο από όσα έζησε. Γίνεται και από όσα περίμενε. Υπάρχουν αναμονές που δεν καταγράφονται ποτέ στην ιστορία κι όμως διαμορφώνουν ολόκληρες ζωές. Είναι τα χρόνια ενός πατέρα που εργάζεται αθόρυβα χωρίς να ζητά αναγνώριση. Είναι οι άγρυπνες νύχτες μιας μητέρας που βλέπει το παιδί της να μεγαλώνει χωρίς να αντιλαμβάνεται ότι μαζί του μεγαλώνει και η ίδια. Είναι ο νέος που επιμένει να μορφώνεται, χωρίς να γνωρίζει αν οι κόποι του θα δικαιωθούν. Είναι ο ηλικιωμένος που εξακολουθεί να φυτεύει ένα δέντρο, ενώ γνωρίζει ότι ίσως άλλοι θα καθίσουν κάποτε κάτω από τη σκιά του.
Κανείς τους δεν περιμένει απλώς ένα αποτέλεσμα. Όλοι τους οικοδομούν, χωρίς πολλές φορές να το αντιλαμβάνονται, έναν διαφορετικό άνθρωπο μέσα τους. Γιατί ίσως αυτή είναι η μεγαλύτερη αλήθεια της προσδοκίας: δεν αλλάζει πρώτα ό,τι περιμένουμε, αλλά εκείνον που περιμένει. Τούτο, η εποχή μας δυσκολεύεται να το κατανοήσει, γιατί έμαθε να αξιολογεί τα πάντα με βάση την αμεσότητα της επιτυχίας.
Ζούμε σ΄ έναν πολιτισμό που εξυμνεί την ταχύτητα, αλλά σπανίως τιμά την ωρίμανση. Μάθαμε να θεωρούμε πρόοδο την επιτάχυνση, ενώ πολλές φορές δεν είναι παρά η βιαστική μετάβαση από τη μία επιθυμία στην άλλη. Έτσι ο άνθρωπος αποκτά περισσότερες δυνατότητες αλλά λιγότερη αντοχή, περισσότερες πληροφορίες αλλά λιγότερη σοφία, περισσότερες επιλογές αλλά ολοένα μικρότερη ικανότητα να παραμένει πιστός σε μία από αυτές. Κι όμως, η ζωή δεν μεταμορφώνεται από τις γρήγορες αποφάσεις. Μεταμορφώνεται από τις μακρές πιστότητες, εκείνες που δεν κάνουν θόρυβο, εκείνες που δεν φωτογραφίζονται, εκείνες που δεν αναρτώνται. Εκείνες που αθόρυβα μορφοποιούν τον χαρακτήρα.
Ίσως γι’ αυτό ο άνθρωπος δεν μεγαλώνει πραγματικά όταν συσσωρεύει εμπειρίες, αλλά μάλλον όταν οι εμπειρίες του γίνονται σοφία. Και η σοφία δεν γεννιέται από την ένταση των γεγονότων αλλά από τον χρόνο που τους επιτρέψαμε να κατοικήσουν μέσα μας.
Εδώ ακριβώς, αγαπητοί μου, η ανθρώπινη εμπειρία αγγίζει σχεδόν ανεπαίσθητα το μυστήριο της πίστεως. Η Αγία Γραφή δεν παρουσιάζει ποτέ τον Θεό ως Εκείνον που σπεύδει να ικανοποιήσει την ανυπομονησία του ανθρώπου. Τον παρουσιάζει ως Εκείνον που εργάζεται αθόρυβα μέσα στην ιστορία, μέχρι να ωριμάσει η στιγμή της φανερώσεως. Γι’ αυτό και ο Απόστολος Παύλος δεν γράφει ότι ο Χριστός ήρθε «κάποτε». Γράφει ότι ήρθε «ὅτε ἦλθε τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου» (Γαλ. 4,4-5). Δεν έλειπε ο χρόνος. Έλειπε το πλήρωμά του. Δεν έλειπαν οι άνθρωποι. Έλειπε η ετοιμότητα να αναγνωρίσουν την Παρουσία. Οι Μυροφόρες ξεκίνησαν πριν ακόμη ξημερώσει. Ο Συμεών περίμενε μια ολόκληρη ζωή. Κανείς τους δεν γνώριζε πότε. Όλοι τους, όμως, γνώριζαν Ποιον.
Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στην αγωνία και στην προσδοκία. Η αγωνία περιμένει να αλλάξουν οι συνθήκες. Η προσδοκία προετοιμάζει την καρδιά. Δεν περιμένει, λοιπόν, απλώς ένα γεγονός. Ετοιμάζεται για μία συνάντηση.
Και τότε είναι που συμβαίνει το παράδοξο: Ο χρόνος παύει να είναι φυλακή γιατί γίνεται παιδαγωγός. Η αναμονή παύει να είναι στέρηση, γιατί γίνεται άσκηση. Το αύριο παύει να είναι απειλή, γιατί γίνεται υπόσχεση. Και ο άνθρωπος ανακαλύπτει πως όσα πραγματικά αξίζουν δεν έρχονται όταν τα απαιτεί. Έρχονται όταν είναι πλέον σε θέση να τα δεχθεί. Ίσως, τελικά, αυτό να είναι και το βαθύτερο νόημα της προσδοκίας: Όχι να περιμένεις να αλλάξει ο κόσμος, αλλά να επιτρέπεις στον χρόνο να σε μεταμορφώνει, ώστε όταν η ζωή σου χαρίσει τη «μεγάλη συνάντηση», να μη περάσει δίπλα σου χωρίς να την αναγνωρίσεις.
Λαογραφική – Πολιτισμική σημείωση
Η ελληνική παράδοση δεν δίδαξε ποτέ την προσδοκία με λόγια αλλά με το μοναδικό τρόπο της ζωής της. Έτσι, δεν ήταν μόνο ο γεωργός που περίμενε τον καρπό. Ήταν κι η γιαγιά που άφηνε πάντοτε ένα πιάτο ακόμη στο τραπέζι, γιατί «ποτέ δεν ξέρεις παιδί μου ποιος μπορεί να περάσει». Ήταν το σπίτι που δεν έκλεινε την εξώπορτα πριν επιστρέψει και ο τελευταίος άνθρωπος της οικογένειας. Ήταν το παράθυρο που άνοιγε μόλις ακουγόταν βήμα στον δρόμο. Ήταν η μάνα που δεν έλεγε «άργησες» παρά μονάχα: «Σε περίμενα» φυλάσσοντας σ΄ αυτές τις δυο λέξεις ολόκληρη την έννοια της Αγάπης. Η προσδοκία δεν ήταν αγωνία. Ήταν χώρος που διατηρούνταν ανοιχτός για τον άλλον. Γι’ αυτό και ο άνθρωπος της Παράδοσης δεν περίμενε μόνο γεγονότα: περίμενε πρόσωπα. Ήξερε ότι η ζωή αλλάζει πάντοτε όταν άνοιγε η πόρτα. Ίσως γι’ αυτό η μεγαλύτερη σοφία των παλαιών να μην ήταν ότι «γνώριζαν περισσότερα», αλλά γιατί απλώς βιάζονταν λιγότερο. Και επειδή βιάζονταν λιγότερο, πρόφταιναν να συναντήσουν περισσότερα.
Μένω εδώ, έκθαμβος μαθητής της Ζωής και συγκινημένος προσκυνητής της Ιστορίας αφήνοντας τη σκέψη μου για δάφνη: Η προσδοκία είναι η τέχνη να μένεις ανοιχτός στον χρόνο, ώστε όταν η Χάρη της στιγμής φανερωθεί, να μη συναντήσεις απλώς αυτό που περίμενες:
να συναντήσεις αυτό που σε προετοίμαζε να γίνεις!
