Έμφυλα στερεότυπα και έλλειψη υποστηρικτικού πλαισίου τροφοδοτούν την γυναικεία κακοποίηση
Εκδήλωση ευαισθητοποίησης από το Γυμνάσιο Ατσιποπούλου για την ενδοοικογενειακή και έμφυλη βία
Κοινωνικά φαινόμενα με βαθύ κοινωνικό και πολιτισμικό υπόβαθρο και με ολοένα και πιο ανησυχητικές διαστάσεις είναι αυτά της έμφυλης βίας, της ενδοοικογενειακής βίας, της κακοποίησης των γυναικών και εν τέλει των γυναικοκτονιών. Η αντιμετώπιση αυτού του φαύλου κύκλου βίας, με επίκεντρο της γυναίκες απαιτεί εκτός από συλλογικές ενέργειες, εκπαίδευση, ενημέρωση, ευαισθητοποίηση, διαρκή αμφισβήτηση των έμφυλων στερεοτύπων, ταυτόχρονα ενίσχυση του νομοθετικού πλαισίου προστασίας των θυμάτων και άμεση πρόσβαση σε δομές υποστήριξης. Οφείλει να καταστεί ξεκάθαρο ότι η γυναικοκτονία αφορά δολοφονία μιας γυναίκας εξαιτίας του φύλου της και συνήθως σε ένα πατριαρχικό πλαίσιο σχέσεων εξουσίας, ελέγχου και μορφών κακοποίησης. Σύμφωνα με όσα επισημάνθηκαν μεταξύ άλλων στο πλαίσιο εκδήλωσης ευαισθητοποίησης που διοργάνωσε το περασμένο Σάββατο το Γυμνάσιο Ατσιποπούλου, με τίτλο: «Κακοποίηση γυναικών – Όσο εμείς σιωπούμε, η βία πολλαπλασιάζεται…», οι γυναικοκτονίες δεν αποτελούν εγκλήματα πάθους ή κοινές ανθρωποκτονίες, αλλά το τελικό στάδιο μιας μακράς πορείας βίας, ελέγχου, εκφοβισμού και καταπίεσης. Εκτός από το ευρύτερο κοινωνικό οικοσύστημα, το οποίο καλείται να απορρίψει αναχρονιστικές αντιλήψεις, που όχι μόνο δικαιολογούν και μετριάζουν, αλλά και αποκρύπτουν την εκδηλούμενη βία, και οι ίδιες οι γυναίκες μπορούν να εξοικειωθούν με εργαλεία διαχείρισης και αντιμετώπισης. Σε κάθε περίπτωση, η εκδήλωση ανέδειξε ότι η σιωπή και η ανοχή αποτελούν παράγοντες που διαιωνίζουν το πρόβλημα, ενώ η αναγνώρισή του, όχι μόνο ως κοινωνικό συμβάν, αλλά και ως νομικά και συνταγματικά κατοχυρωμένο όρο, συμβάλλουν εν δυνάμει στην ενίσχυση της πρόληψης της έμφυλης βίας και της ασφάλειας, της αξιοπρέπειας και του σεβασμού των γυναικών. Σε αυτό το πλαίσιο, το Γυμνάσιο και Λύκειο Ατσιποπούλου, μαθητές, εκπαιδευτικοί και υποστηρικτικό προσωπικό υλοποίησαν στο πλαίσιο των Προγραμμάτων Σχολικών Δραστηριοτήτων το πρόγραμμα «Μια καταγγελία για την κακοποίηση της γυναίκας στο δημοτικό τραγούδι «Ο βασιλιάς». Μέσα από το πρόγραμμα, οι μαθητές εκτός του ότι εξοικειώθηκαν με όρους και έννοιες που αφορούν την έμφυλη και ενδοοικογενειακή βία, είχαν την ευκαιρία να μάθουν για την πολυδιάστατη έκφραση της βίας ακόμα και σε στενό, φιλικό και συντροφικό περιβάλλον, καθώς και να εντοπίσουν συμπεριφορές και αίτια που οδήγησαν σε αυτή. Όπως ανέφεραν οι εκπαιδευτικοί, οι μαθητές αγκάλιασαν το πρόγραμμα, επιδεικνύοντας ιδιαίτερη κοινωνική ανησυχία για ένα φαινόμενο που μοιάζει να απασχολεί ολοένα και περισσότερο και μάλιστα δημιούργησαν μία ταινία δέκα λεπτών για το θέμα, η οποία προβλήθηκε στην εκδήλωση.
«Φαινόμενο που πρέπει να ονοματίσουμε και να αναγνωρίσουμε»
Οι υπεύθυνες εκπαιδευτικοί του προγράμματος ήταν η φιλόλογος στο Γυμνάσιο Ατσιποπούλου, Κατερίνα Γιαννούλη και η επίσης φιλόλογος στο ίδιο σχολείο, Ελευθερία Πατσαχάκη. Όπως ανέφερε μεταξύ άλλων σε δηλώσεις της στο πλαίσιο της εκδήλωσης, η κ. Γιαννούλη, αυτό που κατέγραψαν οι συμμετέχοντες στο πρόγραμμα είναι ότι τα φαινόμενα βίας έχουν αυξηθεί ανησυχητικά. «Και όχι απλή βία, αλλά και γυναικοκτονίες. Στην μικρή Ελλάδα μας τα τελευταία πέντε χρόνια έχει αυξηθεί απίστευτα το ποσοστό των γυναικοκτονιών, που μπορεί να μην χαρακτηριστούν γυναικοκτονίες, αλλά είναι ανθρωποκτονίες, με έμφυλα κίνητρα, δηλαδή σκοτώνεις μία γυναίκα, επειδή είναι γυναίκα», ανέφερε η κ. Γιαννούλη. Αναφερόμενη στις αιτίες του φαινομένου, η κ. Γιαννούλη σημείωσε: «Το βασικότερο είναι όλων είναι κάποιες κοινωνικές αντιλήψεις, τόσο βαθιά ριζωμένες από αιώνες, που είναι πάρα πολύ δύσκολο να εξαλειφθούν. Είναι κάποιοι ρόλοι σταθεροί, «εγώ είμαι ο ισχυρός της οικογένειας και πρέπει να επιβάλω μία ηθική, ένα κώδικα τιμής, με όποιο κόστος». Αλλά η βία δεν έχει μόνο αντρικό πρόσωπο φυσικά, μπορεί να ασκηθεί από γυναίκα σε γυναίκα, υπάρχουν μητέρες που ασκούν λεκτική, ψυχολογική, συναισθηματική ή σωματική βία στις κόρες τους. Δεν είναι εύκολο να θεραπευτεί ένα τέτοιο κοινωνικό φαινόμενο. Άρα ξεκινάμε από την αναγνώρισή του. Πρέπει να το ονοματίσουμε, να το αναγνωρίσουμε, να δούμε ποια είναι τα χαρακτηριστικά του και όταν συμβαίνει να λάβουμε μία άλλη στάση απέναντί του». Σχετικά με την ανταπόκριση των παιδιών στο πρόγραμμα, η κ. Γιαννούλη διαπίστωσε ότι πατριαρχικές συμπεριφορές και στερεότυπα ήταν βαθιά ριζωμένα στις αντιλήψεις κάποιων παιδιών, ενώ αντίθετα άλλα δεν γνώριζαν καν ότι υπάρχουν τέτοιες συμπεριφορές.
Όλο το πρόγραμμα ξεκίνησε σαν πρόθεση να ευαισθητοποιήσει, ξεκινώντας από δημοτικά τραγούδια, στα οποία εντοπίστηκε το ζήτημα της έμφυλης διάστασης και επεκτάθηκε σε βιωματικές δράσεις, όπως τόνισε με τη σειρά της, η κ. Πατσαχάκη φιλόλογος στο Γυμνάσιο Ατσιποπούλου. «Αυτά τα παιδιά θα γίνουν μελλοντικοί πολίτες της κοινωνίας μας, θα γίνουν οικογενειάρχες οπότε θα πρέπει να μάθουν να σέβονται τον συνάνθρωπό τους, να σέβονται τη σύντροφο, τη σύζυγό τους, την αδελφή και την κόρη τους και να μην δείχνουν ανοχή σε τίποτα, να μην σιωπούν όταν βλέπουν κάτι αρνητικό να συμβαίνει έτσι ώστε – ελπίζουμε – μέσα από την παιδεία να καταφέρουμε να μειωθούν τα γεγονότα που συμβαίνουν, αν είναι δυνατόν και να εξαλειφθούν», επεσήμανε η κ. Πατσαχάκη. Τέλος, σχολιάζοντας την ταινία τόνισε: «Η ταινία είναι τόσο ηχηρή και ενώ κρατάει μόνο δέκα λεπτά, είναι τόσο συγκλονιστική που δεν αφήνει κανένα ασυγκίνητο, πόσο μάλλον τα παιδιά μας. Οπότε θεωρώ τα μηνύματα της ταινίας άγγιξαν την ψυχή τους, άφησαν το αποτύπωμά τους και σίγουρα θα έχουν να το θυμούνται για όλο το επόμενο χρονικό διάστημα και να παίξει καθοριστικό ρόλο στο πως βλέπουν τα πράγματα από δω και πέρα, πως συμπεριφέρονται και πως θα αντιδρούν».
Το ζήτημα της συνταγματικής κατοχύρωσης και τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσει η κάθε γυναίκα
Το νομικό πλαίσιο και τα δικαιώματα των θυμάτων παρουσίασε στην εκδήλωση η Λέιλα Σαλμάν, νομικός και εκπαιδευτικός στο Γυμνάσιο Ατσιποπούλου. Όπως τόνισε, τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει αρκετές νομοθετικές ρυθμίσεις στην Ελλάδα για την προστασία των θυμάτων, με αυστηροποίηση των ποινών για τους δράστες και για την προστασία των γυναικών, ωστόσο το Νομοθετικό πλαίσιο εξακολουθεί να πάσχει. «Υπάρχει μια πάρα πολύ έντονη συζήτηση σε ότι αφορά τον όρο γυναικοκτονία. Οι φεμινιστικές οργανώσεις, νομικοί, πιο προοδευτικοί χώροι στην Ελλάδα, η αντιπολίτευση, επιμένουν ότι πρέπει να χρησιμοποιούμε πλέον τον όρο γυναικοκτονία για να γίνει ορατό το έγκλημα. Δηλαδή ότι έχει έμφυλη διάσταση. Άλλοι κύκλοι, ποινικολόγοι, συνταγματολόγοι οι οποίοι βλέπουν καθαρά τι λέει η νομοθεσία, λένε ότι το Σύνταγμα μιλάει για την αξία της ανθρώπινης ζωής, η αξία της ανθρώπινης ζωής μιας γυναίκας και ενός άντρα είναι ακριβώς οι ίδιες και ότι είναι ήδη ποιονικοποιημένο», σχολίασε η κ. Σαλμάν για τη συζήτηση γύρω από τη νομοθετική κατοχύρωση του όρου. Απαντώντας τώρα σε ερώτημα για τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσει μία γυναίκα που πέφτει θύμα έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας, εξήγησε: «Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει η κάθε γυναίκα είναι να αποκτήσει την εφαρμογή στο κινητό της, που είναι το panic button, το οποίο όταν το πατήσει κατευθείαν ειδοποιείται η αστυνομία. Όσες γυναίκες το έχουν χρησιμοποιήσει έχουν σωθεί. Καμία δεν έχει τελικά καταλήξει. Υπάρχουν πάρα πολλά συμβουλευτικά κέντρα στην Ελλάδα – έχουμε και στο Ρέθυμνο – που αν απευθυνθεί μια γυναίκα σε αυτά μπορούν να τους πουν όλα τα βήματα απευθείας και συμβουλευτικά και κοινωνιολόγους και ψυχολόγους έχουν και το αμέσως επόμενο βήμα εφόσον καταθέσει μήνυση να κάνει περιοριστικά μέτρα και ο δράστης να είναι κάπως μακριά από εκείνη και τα παιδιά».
«Η ευθύνη είναι κοινωνική»
Στα αίτια που προκαλούν τη γυναικοκτονία, αλλά κυρίως στις παρεμβάσεις που μπορούν να γίνουν για να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο αναφέρθηκε κατά τη διάρκεια της ομιλίας της, η Μαρίτα Ζωράκη – κοινωνική λειτουργός, μέλος ΕΔΥ Γυμνασίου Ατσιποπούλου. Όπως ανέφερε σε δηλώσεις της: «Η αλήθεια είναι ότι τα αίτια δεν είναι πολύ συγκεκριμένα, είναι γενικότερα τα στερεότυπα και οι αντιλήψεις που επικρατούν και φέρνουν ίσως τον άνδρα σε θέση ισχύος, αλλά σε καμία περίπτωση δεν θέλουμε να έχουμε την εντύπωση ότι η ευθύνη πέφτει εξ ολοκλήρου στον άντρα. Η ευθύνη είναι κοινωνική, τα αίτια είναι κοινωνικά, αναλύονται μέσα σε ένα πολιτισμικό και δομικό πλαίσιο και σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να θίξουμε συγκεκριμένα πέντε ή τρία αίτια. Είναι κοινωνική ευθύνη, είναι κοινωνικό ζήτημα». Αντίστοιχα, η Νικολία Βασιλακάκη – ψυχολόγος, μέλος ΕΔΥ (Επιτροπής Διεπιστημονικής Υποστήριξης) Γυμνασίου Ατσιποπούλου και επίσης ομιλήτρια της εκδήλωσης υπογράμμισε: «Προσπαθήσαμε να αναδείξουμε ορισμένες διαστάσεις του φαινομένου της ενδοοικογενειακής βίας, μιλήσαμε για τον κύκλο της βίας που υπάρχει, κάτι το οποίο μας βοηθάει να κατανοήσουμε γιατί μία γυναίκα δυσκολεύεται να βγει από αυτή τη δύσκολη συνθήκη, μία κακοποιητική σχέση. Αναφερθήκαμε επίσης στις επιπτώσεις της ενδοοικογενειακής βίας των παιδιών, ως μάρτυρες και όχι ως άμεσα θύματα που υφίστανται τα ίδια τη βία. Και αναφερθήκαμε και στην αναπαραγωγή του τραύματος από γενιά σε γενιά».
