H φυσικοθεραπεία είναι μια θεραπευτική προσέγγιση η οποία είναι κυρίως γνωστή για την επιστράτευσή της σε περιπτώσεις αποκατάστασης του πάσχοντα έπειτα από μια σοβαρή νόσο, ένα ατύχημα, έναν τραυματισμό και άλλες σωματικές παθήσεις.
Οι πρακτικές όμως της φυσικοθεραπείας είναι στενά συνδεδεμένες με το λεγόμενο «well-being», την ψυχική υγεία, τη συνολική ευζωία του ατόμου. Αν και δεν είναι ευρέως γνωστή ιδίως στην Ελλάδα η συσχέτιση των πρακτικών της φυσικοθεραπείας με την αντιμετώπιση ή και πρόληψη παθήσεων ψυχικής υγείας όπως το άγχος, η κατάθλιψη, οι κρίσεις πανικού, ακόμα και νευροεκφυλιστικών νόσων όπως το αλτσχάιμερ ή η άνοια κ.ά., είναι η πλέον προτεινόμενη προσέγγιση συνδυαζόμενη πάντα και με τις υπηρεσίες του κατάλληλου ιατρού, σύμβουλου ψυχικής υγείας, αλλά και πολλών άλλων επιστημόνων διαφόρων πεδίων.
Η αξία αυτής της διεπιστημονικής, ολιστικής προσέγγισης – αντιμετώπισης και πρόληψης των ψυχικών παθήσεων με έμφαση στον ρόλο της φυσικοθεραπείας σε αυτήν, αναδείχθηκε το πρωί της Κυριακής, στο Σπίτι του Πολιτισμού, στην επιστημονική ημερίδα που συνδιοργανώθηκε από το Περιφερειακό Τμήμα Χανίων – Ρεθύμνου του Πανελληνίου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών-ΝΠΔΔ μαζί με το Επιστημονικό τμήμα: Φυσικοθεραπεία στην Ψυχική Υγεία, καθώς και το Τμήμα Παιδείας του δήμου Ρεθύμνης και την Περιφέρεια Κρήτης, με τίτλο «Όταν το σώμα μιλάει για την ψυχή». Στην εκδήλωση χαιρετισμό απηύθυναν ο μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, κ. Πρόδρομος, η αντιπεριφερειάρχης Ρεθύμνης Μαρία Λιονή, ο αντιδήμαρχος Παιδείας Ρεθύμνης Νεκτάριος Παπαδογιάννης, ενώ παραβρέθηκε πλήθος κόσμου ανάμεσά τους και αρκετοί επιστήμονες υγείας.
Η άσκηση είναι καθοριστική για την ενίσχυση της ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων
Όπως αναδείχθηκε στην επιστημονική ημερίδα, η Φυσικοθεραπεία στην Ψυχική Υγεία, όπως ονομάζεται το «παρακλάδι» της φυσικοθεραπείας το οποίο εξειδικεύεται στο να ανακουφίσει το άτομο από την καθημερινή ψυχική καταπόνηση, προάγει κυρίως μεθόδους οι οποίες σχετίζονται με την κινησιολογία, με τη δραστηριότητα και γενικότερα συνδέεται στενά με τη φιλοσοφία του «νους υγιής εν σώματι υγιεί».
Η σημασία μάλιστα της υιοθέτησης αυτού του τρόπου ζωής αποδεικνύεται ιδιαίτερα επίκαιρη στις μέρες μας, όπως φρόντισαν να καταστεί σαφές οι επιστήμονες οι οποίοι μίλησαν. Αυτό γιατί σύμφωνα με τη Βενετία Μπαρκάτσα, πρόεδρο του Περιφερειακού Τμήματος Χανίων – Ρεθύμνου του Πανελλήνιου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών, ο ρυθμός γήρανσης του πληθυσμού της γης αυξάνεται πλέον ανεξέλεγκτα, όπως είπε. Το 2019 τα άτομα άνω των 60 ετών ήταν 1 δισ. και μέχρι το 2030 θα φτάσουν το 1,4 δισ. και μέχρι το 2050 τα 2,1 δισ. «Άνθρωποι που θα βρίσκονται δίπλα μας, μεγαλύτερης ηλικίας θα πρέπει να ζουν καλά. Για να ζουν καλά πρέπει το σώμα και η ψυχή να είναι μαζί για να μπορούν να έχουν ποιότητα ζωής», τόνισε στο κοινό η κ. Μπαρκάτσα και για αυτό τον λόγο η φετινή παγκόσμια ημέρα φυσικοθεραπείας (8 Σεπτεμβρίου) ήταν αφιερωμένη στον ρόλο της φυσικοθεραπείας και της σωματικής δραστηριότητας στην υγιή γήρανση και ευπάθεια.
Ο ίδιος ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών, Πέτρος Λυμπερίδης, σημείωσε μεταξύ άλλων πως το «κλειδί» για μια ποιότητα ζωής ακόμα και για τον πιο ηλικιωμένο πληθυσμό είναι η άσκηση και η δραστηριότητα: «Οι άνθρωποι χρειάζονται τη φυσικοθεραπεία. Φέτος η παγκόσμια ημέρα φυσικοθεραπείας έχει ως θέμα την υγιή γήρανση. Το ζήτημα με το οποίο θα έρθουμε αντιμέτωποι τα επόμενα χρόνια θα είναι πολύ έντονο. Είναι ένα ζήτημα που σε λίγα χρόνια στη χώρα μας, που έχει και υπογεννητικότητα, θα μας απασχολήσει πάρα πολύ. Το ένα τρίτο του πληθυσμού της χώρας μας θα είναι άνω των 65 ετών. Ένας στους τρεις θα είναι πάνω από τα 65. Είναι τεράστιο ζήτημα.
Η πολιτεία έχει νομοθετήσει πως όσο αυξάνεται το όριο ζωής θα αυξάνεται και το όριο συνταξιοδότησης. Μια χαρά. Αλλά αυτοί οι άνθρωποι θα ζουν; Πραγματικά θα ζουν ή θα είναι σε ένα κρεβάτι με ένα τηλεχειριστήριο να βλέπουν τηλεόραση; Δεν είναι αυτό ζωή. Αυτό είναι απλώς βρίσκομαι εν ζωή. Εμείς θέλουμε να κάνουμε τον άνθρωπο να είναι δραστήριος. Και το μήνυμα είναι αυτό: μείνε δραστήριος, πρέπει να κινείσαι, έχουμε προγράμματα, έχουμε καταθέσει και στον ΠΟΥ προτάσεις, για να δείξουμε πόσο χρήσιμος είναι ο φυσικοθεραπευτής, και βέβαια μέσα από τη διεπιστημονική συνεργασία».
Ανακούφιση από την καθημερινή ψυχική καταπόνηση
Η κακή ψυχική υγεία είναι ικανή να προκαλέσει σωματικό πόνο στον άνθρωπο αλλά και το αντίστροφο, σύμφωνα με τα όσα δήλωσε στα «Ρ.Ν.» η κ. Μπαρκάτσα.
Η ίδια τόνισε πως η συνολική υγεία του ατόμου σημαίνει και την ψυχική ανακούφισή του. Για αυτό και ο φυσικοθεραπευτής είναι ο κατάλληλος επαγγελματίας ώστε να συμβάλει καθοριστικά στη φροντίδα και του σώματος και της ψυχής, με όπλο τα φυσικά μέσα: την κίνηση. «Εμείς οι φυσικοθεραπευτές όταν έχουμε να κάνουμε με το σώμα δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τον άνθρωπο. Και συνήθως είναι πολλά εκείνα τα στοιχεία που εμείς ακόμα και σε μια απλή αξιολόγηση πόνου για τη μέση για παράδειγμα, μπορούμε να βρούμε κάποιες «κίτρινες σημαίες» όπως τις λέμε εμείς, που μπορεί να είναι κάτι ψυχοσωματικό ή κάτι άλλο που βαραίνει τον ασθενή και με αυτόν τον τρόπο έχει αλλάξει την καθημερινότητά του οπότε επιβαρύνει την υγεία του τη σωματική. Ή το ανάποδο. Επιβαρυμένη σωματική υγεία μπορεί να συνεπάγεται ότι ο άνθρωπος που πάσχει έχει χάσει τη δουλειά του, δεν μπορεί να κάνει τη δουλειά που του αρέσει, δεν μπορεί να κάνει τη δραστηριότητα που του αρέσει, κι αυτό του δημιουργεί άγχος ή κατάθλιψη ή απομόνωση οπότε όλο αυτό είναι «πακέτο». Κάποιος πρέπει να «λύσει» το κουβάρι και συνήθως είναι στον δικό μας τον πάγκο γιατί πονάει. Που θα έρθει γιατί δεν είναι καλά. Τον έχει παραπέμψει ο γιατρός μετά από ένα τραύμα ή μετά από ένα χειρουργείο ή μετά από ένα ατύχημα, μετά από καρκίνο του μαστού ή οτιδήποτε άλλο για να κάνει μια αποκατάσταση αλλά σε αυτόν τον δρόμο της αποκατάστασης μέσα υπάρχουν και άλλα κομμάτια και μπορεί ο φυσικοθεραπευτής να βοηθήσει σε συνέργεια και με άλλους επαγγελματίες υγείας».
Η κ. Μπαρκάτσα επίσης τόνισε πως η φυσικοθεραπεία μπορεί να λειτουργήσει και ως μέσο πρόληψης ψυχικών νοσημάτων και σε συνδυασμό με άλλες ειδικότητες μπορεί να επιδράσει ευεργετικά στην υγεία του ατόμου, ψυχική και σωματική. Αν και ο κόσμος είναι ακόμα «κλειστός» σε αυτού του είδους προσεγγίσεις, η ίδια τονίζει στα «Ρ.Ν.» πως «Για αυτό και κάνουμε τέτοιες δράσεις για να είναι πιο εύκολο να μας εμπιστευθεί ο κόσμος».
Από την πλευρά του, μιλώντας στα «Ρ.Ν.» ο Χρήστος Λιονής, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης και Συντονιστής του Εργαστηρίου Υγεία και Κοινωνία (Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Κρήτης), εστίασε στη σημασία της συνεργασίας διαφόρων ειδικοτήτων και επιστημόνων για την αντιμετώπιση ζητημάτων ψυχικής υγείας, ενώ επεσήμανε πως ιδίως στην Ελλάδα ο κόσμος δεν είναι ακόμα ανοιχτός στις ολιστικές θεραπείες, όμως γίνονται βήματα ανά τα χρόνια προς αυτή την κατεύθυνση. «Το κύριο μήνυμα εδώ είναι η διεπιστημονική συνεργασία και η προσπάθεια της εκδήλωσης είναι να αναδείξει τον ρόλο του φυσικοθεραπευτή ως θεραπευτή που αντιμετωπίζει ολοκληρωμένα και ολιστικά τον πάσχοντα, αυτόν που υποφέρει και κυρίως τα θέματα της ψυχικής του υγείας. Γιατί είναι γνωστό ότι αυτός που πονάει συγχρόνως επηρεάζεται και η ψυχική του υγεία με πολύ συχνά εκδηλώσεις δυσθυμίας και καταθλιπτικών συμπτωμάτων.
Είναι αλήθεια ότι η Ελλάδα έχει μείνει πίσω γενικότερα σε αυτή την αντίληψη, την κουλτούρα, την παιδεία θα έλεγα, στην αποδοχή των ολιστικών θεραπειών. Γίνονται βήματα τα τελευταία χρόνια, η φωνή των επιστημόνων υγείας και ιδιαίτερα των επαγγελμάτων υγείας που επιθυμούν να έρθουν όσο περισσότερο κοντά, δίπλα στον γιατρό διογκώνεται. Συνεπώς παρά την καθυστέρηση είμαστε αισιόδοξοι».
Η κατάρριψη του στόχου των 10.000 βημάτων
Η άσκηση μπορεί να λειτουργήσει ως φάρμακο και μάλιστα, όπως τόνισε μιλώντας στα «Ρ.Ν.» ο Σταύρος Σταθόπουλος, συντονιστής όλων των Ελλήνων φυσικοθεραπευτών στην ψυχική υγεία και εκπρόσωπος της Ελλάδος στον ΠΟΥ στα σχετικά θέματα αλλά και στην Παγκόσμια Οργάνωση στην Ψυχική Υγεία και τη Φυσιοθεραπεία, ο στόχος των λεγόμενων 10.000 βημάτων σε καθημερινή βάση, τώρα καταρρίπτεται και ο ίδιος τονίζει πως αρκούν πλέον και 3.800 βήματα για να νιώσουμε καλύτερα μέσα στη μέρα μας ή ακόμη και να έχουμε καλές πιθανότητες απέναντι στο αλτσχάιμερ ή την άνοια.
«Η άσκηση βοηθάει ή δεν βοηθάει; Και ποια άσκηση; Η δόση λοιπόν της άσκησης είναι εκείνο το οποίο βοηθάει. Όταν η άσκηση γίνεται φάρμακο έχει ακριβώς τα ίδια χαρακτηριστικά με το φάρμακο. Ένα απλό περπάτημα, χορός, κολύμβηση ακόμα και οι εργασίες στο σπίτι βοηθάνε. Φανταστείτε ότι δεν βοηθάνε μόνο σαν θεραπευτικό πρωτόκολλο αλλά βοηθάνε και στην πρόληψη. Τελευταίες μελέτες που έχουμε λένε ότι τα 3.800 βήματα, όχι τα 10.000 που λέγαμε, έχουνε απίστευτα αποτελέσματα στην πρόληψη του αλτσχάιμερ και της άνοιας. Διότι διεγείρουμε κέντρα του εγκεφάλου, μεγαλώνει ο εγκέφαλος, και τι είναι τα 3.800 βήματα; Ούτε μισή ώρα την ημέρα. Άρα λοιπόν χρόνο έχουμε και μια άλλη μελέτη λέει ότι οι Αμερικάνοι που είναι απασχολημένοι τελικά βρέθηκε ότι έχουν πέντε ώρες την ημέρα ελεύθερο χρόνο αν δεν είσαι πάνω από ένα smartphone. Άρα χρόνος ελεύθερος υπάρχει, εργαλεία υπάρχουν να βοηθήσουμε τους ανθρώπους που είναι ψυχικά πάσχοντες», τόνισε στα «Ρ.Ν.» ο κ. Σταθόπουλος και μάλιστα επεσήμανε πως πλέον η άσκηση μπορεί να θεωρηθεί σε περιπτώσεις ήπιας ή μέτριας κατάθλιψης ισοδύναμη θεραπεία με την ψυχοθεραπεία ή τη φαρμακοθεραπεία.
«Από το 2018 οι Ευρωπαίοι ψυχίατροι συνιστούν την άσκηση και για θέματα ήπιας ή μέτριας κατάθλιψης. Λένε ότι η ψυχοθεραπεία, η φαρμακοθεραπεία και η άσκηση σε σωστή δοσολογία για την κατάθλιψη ήπια ή μέτρια, είναι ισοδύναμα. Ευελπιστούμε επομένως η Ελληνική πολιτεία να μπορέσει να επιτρέψει στους ψυχιάτρους να γράψουν τις συνεδρίες της φυσικοθεραπείας για την ψυχική υγεία ούτως ώστε ο κόσμος να τις κάνει δωρεάν όπως και τις άλλες φυσικοθεραπείες», κατέληξε ο κ. Σταθόπουλος.
