Οι επιστημονικές εξελίξεις στον κόσμο μας τις τελευταίες δεκαετίες τρέχουν με ταχύτητα φωτός. Την δεκαετία του 80 μπήκε το ιντερνέτ στη ζωή μας (είχε ανακαλυφθεί πολύ νωρίτερα) και έφερε τα πάνω κάτω και τώρα είναι η σειρά της τεχνητής νοημοσύνης, αφού έχουμε μπει πλέον για τα καλά στον κόσμο της. Οι απόψεις ειδικών και μη ερίζουν, για το αν η ΤΝ θα ωφελήσει πραγματικά την ανθρωπότητα ή θα είναι μοιραία γι αυτήν.
Ψάχνοντας αρκετά για την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) στο διαδίκτυο είδα ότι δεν «ανακαλύφθηκε» σε μια συγκεκριμένη στιγμή, αλλά αναπτύχθηκε σταδιακά μέσα από τη δουλειά πολλών ερευνητών. Η εποχή της ΤΝ ξεκίνησε επίσημα το 1956, στη Διάσκεψη του Ντάρτμουθ (Dartmouth Workshop). Τα Θεωρητικά της Θεμέλια όμως μπήκαν την (Δεκαετία 1940-1950) όταν ο Βρετανός μαθηματικός Άλαν Τούρινγκ (Alan Turing) το 1950 δημοσίευσε μια εργασία του και έθεσε τα θεωρητικά θεμέλια της πληροφορικής και της τεχνητής νοημοσύνης. Ο Επίσημος όρος «artificial intelligence» τεχνητή νοημοσύνη, δόθηκε το (1955) από τον Τζον Μακάρθι (John McCarthy) στην πρότασή του για τη διάσκεψη του Ντάρτμουθ, το ιδιωτικό πανεπιστήμιο στο Χάνοβερ, Νιου Χάμσαϊρ των ΗΠΑ, γνωστό για την ακαδημαϊκή του αριστεία και την ισχυρή του παράδοση στις τέχνες, τις ανθρωπιστικές επιστήμες και τις θετικές επιστήμες. Η ΤΝ σημαίνει την ανάπτυξη συστημάτων που μπορούν να εκτελούν εργασίες που συνήθως απαιτούν ανθρώπινη νοημοσύνη, όπως η μάθηση από δεδομένα, η επίλυση προβλημάτων και η λήψη αποφάσεων. Με απλά λόγια, πρόκειται για μηχανές που μπορούν να σκέφτονται και να μαθαίνουν!
Η Διάσκεψη του Ντάρτμουθ (1956) θεωρείται η ιδρυτική στιγμή της ΤΝ. Συγκέντρωσε τους πρωτοπόρους ερευνητές και έθεσε τους στόχους και τις βασικές αρχές της έρευνας. Το πρόγραμμα «Logic Theorist», που σχεδιάστηκε για να μιμείται την ανθρώπινη ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, παρουσιάστηκε επίσης στη ίδια διάσκεψη και θεωρείται από πολλούς το πρώτο πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης. Από τότε, η τεχνητή νοημοσύνη έχει περάσει από διάφορες περιόδους και η έρευνα συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με ραγδαία εξέλιξη τα τελευταία χρόνια.
Για το αν η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) είναι για το καλό της ανθρωπότητας κανένας δεν είναι σε θέση να γνωρίζει ακόμη. Οι πρώτες απόψεις είναι ότι δεν είναι ούτε απόλυτα θετική ούτε αρνητική, εξαρτάται, όπως και με την άλλη μεγάλη επίτευξη της ανθρωπότητας του 20ο αιώνα, την πυρηνική ενέργεια, από το πώς θα την αναπτύξουμε και θα τη διαχειριστούμε. Αναμφισβήτητα πάντως η ΤΝ προσφέρει σημαντικά οφέλη, αλλά εγκυμονεί και σοβαρούς κινδύνους.
Η ΤΝ σίγουρα θα έχει οφέλη και θετικές επιπτώσεις στην Υγεία και Ιατρική, αφού θα μπορεί να συμβάλει σε έγκαιρες και ακριβείς διαγνώσεις ασθενειών, στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων και σε εξατομικευμένες θεραπείες, βελτιώνοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής. Θα μπορεί να αυτοματοποιήσει επαναλαμβανόμενες, επικίνδυνες ή κουραστικές εργασίες, μειώνοντας έτσι το κόστος παραγωγής και απελευθερώνοντας τους ανθρώπους από δύσκολα καθήκοντα όπως π.χ. έρευνα και διάσωση σε επικίνδυνες καταστάσεις. Στην επιστήμη και την έρευνα θα επιτρέπει την επεξεργασία τεράστιων όγκων δεδομένων, επιταχύνοντας την έρευνα σε διάφορους τομείς, από την κλιματική αλλαγή μέχρι την αστροφυσική. Στην εκπαίδευση θα μπορεί να προσφέρει ιδιαίτερους τρόπους διδασκαλίας, προσαρμοσμένες στις ανάγκες κάθε μαθητή.
Αυτονόητα υπάρχουν κίνδυνοι και αρνητικές επιπτώσεις, όπως η απώλεια θέσεων εργασίας, αφού η αυτοματοποίηση προφανώς θα οδηγήσει σε ανεργία σε ορισμένους τομείς, κάτι που απαιτεί νέα εκπαίδευση του εργατικού δυναμικού. Χρειάζεται μεγάλη προσοχή ώστε τα σύνολα δεδομένων της ΤΝ να είναι ολοκληρωμένα και απαλλαγμένα από σφάλματα. Και το σπουδαιότερο είναι η ασφάλεια και έλεγχος, αφού υπάρχουν έντονες ανησυχίες από μερικούς επιστήμονες, σχετικά με την ανάπτυξη αυτόνομων όπλων και τον κίνδυνο απώλειας του ανθρώπινου ελέγχου σε κρίσιμα ζητήματα.
Οι ανησυχίες για το μέλλον της ανθρωπότητας είναι τόσο έντονες που ήδη 700 διακεκριμένοι επιστήμονες ανά τον κόσμο, υπέγραψαν αίτηση – δήλωση να σταματήσει άμεσα η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, για το καλό της ανθρωπότητας. Εκφράζουν φόβους ότι μια εξαιρετικά προηγμένη ΤΝ θα μπορούσε ίσως να απειλήσει την ίδια την ύπαρξη της ανθρωπότητας αν δεν έχει ίδιους στόχους με τους ανθρώπους. Αν και είναι πολύ νωρίς για συμπεράσματα η ΤΝ δείχνει ότι είναι αναμφισβήτητα ισχυρό εργαλείο, με τεράστιες δυνατότητες, για βελτίωση της ανθρώπινης ζωής. Πάντως είναι απόλυτη ανάγκη να φτιαχτούν κανονισμοί και ηθικά πλαίσια, που θα εξασφαλίζουν ότι η ανάπτυξή της θα γίνεται προς το συλλογικό καλό, ελαχιστοποιώντας έτσι τους κινδύνους για τον άνθρωπο.
Τέτοιους, ασφαλείς κανονισμούς για τον άνθρωπο, γράφει ο Ισαάκ Ασίμοφ στο βιβλίο του «Εγώ, το Ρομπότ». Περιγράφει μια συλλογή διηγημάτων που εξερευνούν τις ηθικές και λογικές συνέπειες των Τριών Νόμων της Ρομποτικής. Οι νόμοι αυτοί, είναι απαράβατοι κανόνες του φανταστικού του σύμπαντος και καθορίζουν τη συμπεριφορά των ρομπότ. Οι Τρεις νόμοι της ρομποτικής του είναι: Πρώτος νόμος: Ένα ρομπότ δεν πρέπει να βλάψει έναν άνθρωπο ή, μέσω της αδράνειας, να επιτρέψει σε έναν άνθρωπο να πάθει κακό. Δεύτερος νόμος: Ένα ρομπότ πρέπει να υπακούει στις εντολές που του δίνουν οι άνθρωποι, εκτός εάν αυτές οι εντολές έρχονται σε αντίθεση με τον Πρώτο νόμο. Τρίτος νόμος: Ένα ρομπότ πρέπει να προστατεύει τη δική του ύπαρξη, εφόσον αυτή η προστασία δεν έρχεται σε αντίθεση με τον πρώτο ή το δεύτερο νόμο. Αργότερα, ο Ασίμοφ εισήγαγε και τον Μηδενικό νόμο όπου αναφέρει ότι, ένα ρομπότ δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να βλάψει την ανθρωπότητα στο σύνολό της.
Αναφέρω χαρακτηριστικά τις απόψεις πρωτοπόρων της ΤΝ γι’ αυτήν και τους κινδύνους για την ανθρωπότητα. Ο Bengio μοιράστηκε το βραβείο Turing 2018, το βραβείο Νόμπελ της πληροφορικής, με τους συναδέλφους του πρωτοπόρους της βαθιάς μάθησης Yann LeCun και Geoffrey Hinton. Ο Χίντον, ο επιστήμονας με τις περισσότερες αναφορές εν ζωή, τάραξε τα νερά τον περασμένο Μάιο όταν παραιτήθηκε από τη διευθυντική του θέση στην Google για να μιλήσει πιο ελεύθερα για την πιθανότητα τα μελλοντικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης να εξαφανίσουν την ανθρωπότητα. Ο Hinton και ο Bengio είναι οι δύο πιο επιφανείς ερευνητές ΤΝ. Μερικές φορές αναφέρονται ως «υπερασπιστές της ασφάλειας της ΤΝ» ή «καταστροφολόγοι», γιατί ανησυχούν ότι η ΤΝ αποτελεί υπαρξιακό κίνδυνο για την ανθρωπότητα. Τον ίδιο μήνα που ο Χίντον παραιτήθηκε από την Google, εκατοντάδες ερευνητές της Τεχνητής Νοημοσύνης και σημαντικές προσωπικότητες υπέγραψαν ανοιχτή επιστολή στην οποία αναφέρουν: «Ο μετριασμός του κινδύνου εξαφάνισης από την Τεχνητή Νοημοσύνη θα πρέπει να αποτελέσει παγκόσμια προτεραιότητα μαζί με άλλους κινδύνους κοινωνικής κλίμακας, όπως οι πανδημίες και ο πυρηνικός πόλεμος». Κατά περίεργο τρόπο, πολλοί από τους ανθρώπους που προωθούν τις δυνατότητες της ΤΝ πιστεύουν ότι υπάρχει σημαντική πιθανότητα αυτό να προκαλέσει τελικά την απόλυτη καταστροφή.
Δεν συμπεριλαμβάνομαι στους επιστήμονες που έχουν εφεύρει και εξελίσσουν την ΤΝ, αλλά υποθέτω ότι αν δεν μπορούν να βάλουν φραγμούς σ’ αυτήν, όπως ο Ισαάκ Ασίμοφ με τους νόμους της ρομποτικής του στα ρομπότ, τότε σίγουρα κάποιο λάκκο θα έχει η φάβα. Γιατί οι ολοένα αυξανόμενες δυνατότητες της ΤΝ, δείχνουν ότι είναι πολύ πιθανόν να αποκτήσουν την κυριαρχία απέναντι στον ανθρώπινο νου, με τις συνέπειες να μην είναι οπωσδήποτε καθόλου ευχάριστες για τον άνθρωπο.
* Ο Βαγγέλης Παπαδάκις είναι π. διευθυντής του 1ου Γυμνασίου Ρεθύμνου -Ε:11 Φυσικής αγωγής
