Ιαματικές πηγές ονομάζονται οι πηγές, τα νερά των οποίων έχουν θεραπευτικές ιδιότητες. Τα ιαματικά νερά συνήθως εκπηγάζουν από μεγάλο βάθος και κατά τη διαδρομή τους διά μέσου πετρωμάτων, μέχρι την επιφάνεια της γης, εμπλουτίζονται με μεταλλικά στοιχεία, που τους προσδίδουν θεραπευτική δράση. Ανάλογα με τη σύνθεση των μεταλλικών νερών, οι ιαματικές πηγές μπορούν να ορισθούν ως αλκαλικές, σιδηρούχες, θειούχες, ραδιενεργές και άλλες. Η θεραπευτική τους δράση είναι τριπλής φύσεως: μηχανική, θερμική και χημική (Ανώνυμο, 2018). Η μηχανική δράση οφείλεται κυρίως στην άνωση και στην υδροστατική πίεση, η θερμική δράση οφείλεται στη διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ νερού και ανθρώπινου σώματος και η χημική δράση στην επαφή του δέρματος με τα μεταλλικά στοιχεία του νερού καθώς και στη διείσδυσή τους σε αυτό.
Οι θεραπευτικές ιδιότητες των ιαματικών νερών ήταν γνωστές από τα ιστορικά χρόνια. Ο Ηρόδοτος (ca 484-425/410 π.Χ.) φέρεται να είναι ο πρώτος που παρατήρησε τη θεραπευτική τους επίδραση στον άνθρωπο, ενώ ο Ιπποκράτης (ca 460-370 π.Χ.) ήταν ο πρώτος, που ασχολήθηκε συστηματικά με το θέμα, κατηγοριοποίησε τις πηγές και κατέγραψε τις ασθένειες στις οποίες είχαν ευεργετική επίδραση (Αγγελάκης, 2025).
Επίσης το νερό ανέκαθεν δημιουργούσε μυθολογικούς συνειρμούς στους αρχαίους πολιτισμούς. Οι αρχαίοι Έλληνες προσωποποιούσαν το υγρό στοιχείο και το συνέδεαν με θεότητες, νύμφες, ήρωες, μυθικά όντα και ακόμη με την υγεία. Ο Ασκληπιός (Εικ. 1) ήταν ο αρχαίος Έλληνας θεός της ιατρικής, της θεραπείας και της προφητείας, του οποίου η λατρεία εξαπλώθηκε σε όλο τον ελλαδικό χώρο. Επίσης τα Ασκληπιεία, που ήταν ναοί του Ασκληπιού, λειτουργούσαν ως θεραπευτικά κέντρα (Νοσοκομεία της αρχαιότητας). Στην αρχαία Ελλάδα, η ιατρική ασκούνταν στα Ασκληπιεία, που δίπλα σε κάθε ένα βρισκόταν πηγή νερού, ήταν ιερά θεραπείας και λειτουργούσαν και ως ιατρικές σχολές και νοσοκομεία.
Στην Κλασική Ελλάδα λειτουργούσαν περισσότερα από 400 Ασκληπιεία, που προσέφεραν σημαντικές ιατρικές υπηρεσίες (Angelakis et al., 2020). Από το πλήθος των ονομαστών Ασκληπιείων, τα πιο σημαντικά ήταν: (α) Το Ασκληπιείο της Τρίκκης (αρχαία πόλη που πάνω σε αυτή είναι χτισμένη η σημερινή πόλη των Τρικάλων), που από πολλούς θεωρείται ότι ήταν το αρχαιότερο και επιφανέστερο (Εστί δ’ η μεν Τρίκκη, όπου το ιερόν του Ασκληπιού το αρχαιότερον και επιφανέστατον). Και (β) το Ασκληπιείο της Επιδαύρου από το οποίο προήλθαν τα σημαντικότερα Ασκληπιεία «Τα γαρ Ασκληπιεία τα επιφανέστατα γεγονότα εξ Επιδαύρου». Ακόμη, σημαντικά Ασκληπιεία ήταν αυτά της Κω, το οποίο ο Στράβων αποκαλεί «σφόδρα ένδοξον και πολλών αναθημάτων μεστόν», του Εμπόριου στην Ιβηρική χερσόνησο, της Κορίνθου, της Λισού, του Λεβήνα, της Αθήνας, του Πειραιά, της Μεσσήνης και της Περγάμου του οποίου ο ναός κοσμείται από τρία χρυσά αγάλματα, τον Ασκληπιό, την Υγεία και τον Τελεσφόρο και άλλα (Angelakis et al., 2020).
Η Ελλάδα, εξαιτίας και των ηφαιστειογενών εδαφών πολλών περιοχών της, διαθέτει περισσότερες από 800 φυσικές θερμές πηγές με σημαντικές θεραπευτικές ιδιότητες και κατατάσσεται ανάμεσα στις πλουσιότερες από πλευράς ιαματικών πηγών στον κόσμο. Είναι μία από τις πλουσιότερες χώρες σε φυσικές πηγές μεταλλικού νερού, θερμού ή ψυχρού, με ποικίλη φυσικοχημική σύσταση και πληθώρα ενδείξεων για εφαρμογή της σύγχρονης φυσικής υδροθεραπείας (Ανώνυμο, 1918). Σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ), οι καταγεγραμμένες πηγές θερμομεταλλικών νερών στην Ελλάδα ανέρχονται συνολικά σε 822, από τις οποίες οι 750 (91,5%) είναι αξιοποιήσιμες σε σχέση με τις ιαματικές ιδιότητές τους, για το ενεργειακό δυναμικό τους (γεωθερμία) ή την καταλληλόλητά τους για πόση. Δυστυχώς μόνον περίπου 150-180 από αυτές είναι επισκέψιμες και μόνον 74 είναι ανακηρυγμένες ιαματικές πηγές (Αγγελάκης, 2025).
Ο Τουρισμός Υγείας περιλαμβάνει τον Ιατρικό τουρισμό, τον Ιαματικό- θερμαλιστικό τουρισμό και τον Τουρισμό Ευεξίας. Με βάση τα παραπάνω και όχι μόνο, ο Τουρισμός Υγείας θα μπορούσε να αποτελέσει στρατηγικό στόχο και σημαντικό μοχλό υγιούς και ήπιας τουριστικής ανάπτυξης στη χώρα μας, προσελκύοντας διεθνείς επισκέπτες από ολόκληρο τον χρόνο. Προϋπόθεση γι’ αυτό είναι η εκπόνηση ενός αξιόπιστου και σοβαρού master plan, για την αξιοποίηση του πλούτου των ιαματικών πηγών, που διαθέτει η χώρα μας, συνδυάζοντας μοναδικά και δημιουργικά τις διακοπές των επισκεπτών μας με τη θεραπεία και την ευεξία.
Βιβλιογραφία
Αγγελάκης, Α. Ν. (2025). Θαλασσοθεραπεία. Ρεθεμνιώτικα Νέα
10/10/2025, https://rethnea.gr/thalassotherapeia/
Angelakis, A. N., Antoniou, G., Yapijakis, C., and Tchobanoglous G.
(2020). History of Hygiene Focusing on the Crucial Role of Water in the
Hellenic Asclepieia (i.e., Ancient Hospitals). Water 12(3), 754: 1-
17; https://doi.org/10.3390/w12030754
Ανώνυμο (2018). Οι Θερμομεταλλικές και Ιαματικές Πηγές στην
Ελλάδα. Ιαματικες Πηγες, Ελληνικη Ακαδημια Ιαματικης Ιατρικης, Αθήνα,
