Το τρελό κέφι όμως ξόρκιζε το κρύο και τη βροχή
Ο Φλεβάρης μήνας κατ’ εξοχήν της Αποκριάς δεν έμπαινε πάντα με τις καλύτερες διαθέσεις.
Κάποιες χρονιές μάλιστα δημιουργούσε μεγάλα προβλήματα στις καλλιέργειες. Όπως διαβάζουμε σε σχετικό ρεπορτάζ της εφημερίδας «Κρητική Επιθεώρησις».
21/2/1933.
«Χθες την πρωίαν αφίχθη το πρώτον μετα την χιονιάς εξ Αμαρίου αυτοκίνητον.
Κατα τας αξιοπιστους μαρτυρίας όλωντων επιβατών η κατάστασις εις την επαρχίαν αυτή δεν απεκατεστάθη ακόμη. Και δεν θα ήρχετο το αυτοκίνητον τουτω εδώ αν δεν εστέλλετο δύναμις που εντάυθα τάγματος προς διάνοιξιν της επαρχιακής οδού και δεν κατήρχοντο άνω των 200 κατοίκων των πέριξ της οδού απο Αποστόλους έως Ασωμάτους χωρίων να ξεχιονίσουν τον δρόμον.
Η συγκοινωνία δι’ αυτοκινήτου μετα τους Μέρωνος δεν θα είναι δυνατόν ν’ αποκατασταθεί προς της παρόδου τουλάχιστον μιας εβδομάδας.
Εις ολόκληρον την επαρχιαν εσημειώθη κατα τας ημέρα του Χειμώνος παντελής έλλειψις σιγαρρέτων.
Η κακοκαιρία εύρεν τους κατοίκους σχεδόν απροετοίμαστους ως προς τα είδη τροφής. Πολλαί οικογένειαι λόγο του ότι δεν είχαν κατασκευάσει ψωμί συντηρούντο με «πιτες».
Τα χωριά Ανω Μέρος , Γερακάρι, Μέρωνας, Βρύσες και ολα τα μικρά εκεί γύρω έχουν αποκλεισθεί με χιόνια ύψους εις πολλά σημεία 3-3 1 / 2 μέτρων.
Το μεταφέρον ταχυδρομείον αυτοκίνητον, το αναχωρήσαν την ημέρα της ενάρξεως της χιονοθυέλλης είχεν καταφύγεί εις Ασωμάτους αλλα λόγω της βλάβης εκ της κακοκαιρίας των τηλεφωνικών γραμμών δεν κατέστη δυνατόν να ειδοποιηθώσι οι αρμόδιοι σχετικώς.
Η κτηνοτροφία υπέστη μεγίστα καταστροφάς. Ελάχιστοι αμνοί διεσώθησαν εκ δε των μεγάλων σεβαστός αριθμός κατεπλακώθη υπο των χιονιών και απολέσθη.
Αλλά και η Γεωργία υπέστη ζημίας μεγάλας. Ολόκληρα ελαιόδεντρα εξεξρριζώθησαν και μεγάλου αριθμού εθραύσθησαν οι κλάδοι.
Γενικώς η περιγραφομένη κατάστασις παρουσιάζει αμυδρώς τα κρισίμους στιγμάς ύφ’ ας διατελλεί ο τόσον φίλεργος και φιλοπρόοδος αγροτικός και κτηνοτροφικός κόσμος της εύγονου επαρχίας αυτής.
Εξ Αγίου Βασιλείου
Από της εσπέρα της 23 προς την 14 τρέχοντος ήρχισε πίπτουσα χιών, επί 6 ημερονύκτια συνεχώς. Η καταπεσούσαν χιών ανήλθε σε ύψος κατα μέσον όρον, 0,60 μέτρου. Η δε θερμοκρασία κατήλθε -2 ο υπό το μηδέν.
Τόσο πολύ χιόνι ούτε οι γεροντότεροι των κατοίκων του χωριου Σπήλι δεν ενθυμούνται.
Ένεκα της χιόνος πάσα επικοινωνία διεκόπη και η συγκοινωνία με το Ρέθυμνο ούτε ταχυδρομείο δεν ήλθε εκτός μονο σήμερον 21 Φεβρουαρίου.
Αι ζημίαι εκ της χίονος ειναι σχετικώς μικραί. Μονο 25 πρόβατα ανήκοντα εις τον Ανδρέα Νικηρφοράκην εξηφανίσθησαν μη ανευρεθέντα εισέτι.
Την 18 τρέχοντος οτε η χιών ευρίσκετο εις την μεγαλύτερην της έντασιν, ενεργήθη έρανος μεταξύ των κατοίκων της κοινότητος, υπ’ ανδρών της ενταύθα αυτοδιοικήσεως χωροφυλακής.
Το συλλεχθέν ποσόν διετέθη των απορροτέρων κατοίκων της κοινότητος.
Σήμερον και χθες δεν έπεσε διόλου χιόνι. Ο καιρός εβελτιώθει αισθητώς και η συγκοινωνία επανέλθη.
Σπήλι, 21-2-1933
Κι όμως καμιά κακοκαιρία δεν επηρέασε τις αποκριάτικες συναθροίσεις με το κέφι ν’ ανάβει παντού στα αποκριάτικα γλέντια
Οι κακοκαιρίες ήταν και η μεγάλη αγωνία των επίσημων Καρναβαλιών που ακολούθησαν Κάποια μάλιστα απείλησαν να ματαιώσουν την παρέλαση χαραμίζοντας κόπους και ξενύχτια μηνών Κι όμως η θέληση έβαζε πάντα το μεγάλο στοίχημα και το κέρδιζε Όπως έγινε με το Καρωαβάλι της Περιηγητικής Λέσχης του 1961
Ακραία καιρικά φαινόμενα
Ο Φεβρουάριος του 1961 μπήκε με άγριες διαθέσεις. Είχαν πολλά χρόνια οι γεροντότεροι να δουν «τσίκνα» και οι νεότεροι δεν είχαν ζήσει ποτέ άλλοτε τόση κακοκαιρία.
Ο χρονογράφος της εποχής σχολιάζει με ένταση εκείνο το παράξενο φαινόμενο του ανεμόβροχου που έμοιαζε κυκλώνας και υποχρέωσε τους πάντες να περιορίζουν τις μετακινήσεις τους. Οι μόνοι που μπορούσαν να κυκλοφορήσουν ήταν οι ελάχιστοι ΙΧήδες της εποχής κι αυτοί όμως με προσοχή.
Η Περιηγητική Λέσχη όμως αποφασίζει κόντρα και στην κακοκαιρία και στη γενική μιζέρια να κάνει και πάλι Καρναβάλι στις προδιαγραφές που είχαν τεθεί την προηγούμενη χρονιά μετά την επιτυχία της πρώτης διοργάνωσης.
Όπως ήταν φυσικό οι έχοντες το γενικό πρόσταγμα Τάκης Αποστόλου και Γιώργος Πετουσάκης επιστρατεύθηκαν αμέσως κι έπιασαν δουλειά με τις ομάδες που αυτή τη φορά έγιναν μεγαλύτερες. Οι πρώτοι διδάξαντες είχαν ανοίξει τον δρόμο της εθελοντικής προσφοράς που κέντριζε κυρίως τη νεολαία.
Ήταν να θαυμάζεις στα συνεργεία τα πρώτα δείγματα δουλειάς άριστα σε θεματική και άρτια σε τεχνική.
Ο Μπάμπης Πραματευτάκης αυτή τη φορά πρότεινε να κατασκευάσουν μια γόνδολα. Ήταν μια εξαιρετική ιδέα αφού έδενε με το ιστορικό παρελθόν της πόλης. Έδινε όμως λύση και σε άλλα προβλήματα όπως της μουσικής.
Οι μουσικοί ντυμένοι γονδολιέρηδες θα επάνδρωναν το σκάφος που με την κατάλληλη υποστήριξη (μια μπαταρία αυτοκινήτου έδωσε ιδανική λύση) θα κάλυπτε τις ανάγκες της μελωδικής συνοδείας των ομάδων.
Οι οργανωτές δούλευαν με κέφι γιατί πίστευαν πως ο ΕΟΤ που είχε υποσχεθεί στήριξη θα ανταποκρινόταν και δεν θα είχαν και το άγχος να καλύψουν δαπάνες που δημιουργούσαν οι ανάγκες πρώτων υλών για τις κατασκευές.
Η προετοιμασία του Καρναβαλιού ήταν το μεγάλο γεγονός για το στερημένο από κοινωνική ζωή Ρέθυμνο και θέμα συζήτησης που επισκίαζε ακόμα και το γκρέμισμα των κασαπιών που σήμαινε βέβαια αναβάθμιση της πλατείας αλλά άφηνε και αρκετό κόσμο στον δρόμο.
Το πρόγραμμα που ανακοινώθηκε γέμισε γλυκιά προσδοκία τους πάντες.
Οι εκδηλώσεις θα ξεκινούσαν την Τσικνοπέμπτη 9 Φεβρουαρίου 1961 στις 6.30 το απόγευμα με παρέλαση μικρών μασκαράτων που θα πλαισίωναν πυρσοί και φυσικά η μουσική του δήμου.
Στις 9.00 το βράδυ θα γινόταν ο χορός της Περιηγητικής Λέσχης στην αίθουσα του Ωδείου.
Είχε όμως και το Ωδείο προγραμματίσει το δικό του χορό στην αίθουσά του το Σάββατο 11 Φεβρουαρίου, στις 9:00 το βράδυ.
Την Κυριακή 12 Φεβρουαρίου θα περνούσε στις 3.00 το μεσημέρι ένα άρμα από τους δρόμους της πόλης για να δώσει το επίκαιρο χρώμα συνοδευόμενο από μασκαράτες.
Το Σάββατο στις 18 του μήνα είχε προγραμματιστεί να περάσει στις 6.30 το απόγευμα το άρμα της Βασίλισσας με συνοδεία των προπομπών της παρέλασης και μουσική. Στις 9.00 το βράδυ θα είχαν ακόμα μια ευκαιρία οι Ρεθεμνιώτες να διασκεδάσουν στο Ωδείο, όπου θα γινόταν χορός. Θα είχε πιο επίσημο χαρακτήρα η συγκεκριμένη εκδήλωση, αφού γινόταν παραμονή της μεγάλης παρέλασης.
Τη μεγάλη μέρα που ήταν η Κυριακή 19 Φεβρουαρίου θα ξεκινούσε η πομπή στις 2.30 το μεσημέρι για να φτάσει στις 5.00 περίπου το απόγευμα στην οδό Αρκαδίου για την επίσημη υποδοχή του βασιλιά Καρνάβαλου. Και στις 9.00 το βράδυ θα έκλειναν οι εκδηλώσεις με δυο χορούς στις 9.00 το βράδυ, της οργανωτικής επιτροπής του Καρναβάλου από τη μια στην αίθουσα του Ωδείου και του Λυκείου των Ελληνίδων Ρεθύμνου από την άλλη στην αίθουσά του.
Οι σημερινοί Ρεθεμνιώτες ασφαλώς θα αναρωτηθούν γιατί δυο χοροί την ίδια ώρα.
Δεν είναι κακό να θυμόμαστε ότι και μέχρι τη δεκαετία του 70 στο Ρέθυμνο υπήρχε έντονο το φαινόμενο της κοινωνικής διαστρωμάτωσης.
Κάποιες οικογένειες πρόσεχαν και από ποιες γειτονιές περνούσαν για να τηρήσουν το πρωτόκολλο της τάξης τους. Έτσι είχαν μάθει οι άνθρωποι και δεν εξαιρούσαν από αυτό ούτε και τον τρόπο διασκέδασης.
Το Λύκειο των Ελληνίδων αυστηρά προσηλωμένο στις παραδόσεις και στο απαραβίαστο πρωτόκολλο του καθωσπρεπισμού επέβαλε κανόνες ακόμα και σε εκδηλώσεις ψυχαγωγικές.
Δεν είχε θέση στις χοροεσπερίδες του ο καθένας και δεν μπορούσε να συμμετέχει κάποιος χωρίς επίσημο ένδυμα.
Οι σημερινές κυρίες από γνωστές οικογένειες ακόμα θυμούνται με πόσες πήχες ύφασμα ραβόταν οι τουαλέτες τους έτσι που να δημιουργείται εντυπωσιακό θέαμα στο στροβίλισμα των ζευγαριών που χόρευαν στους ρυθμούς της εποχής.
Η Περιηγητική από την άλλη έκανε ένα τολμηρό άνοιγμα στο …λαό που είχε κι αυτός δικαίωμα στη διασκέδαση. Άλλωστε άλλαζαν οι εποχές και το Ρέθυμνο δεν θα αργούσε να επηρεαστεί από τις κοινωνικοπολιτικές ανακατατάξεις.
Η καινούργια πινελιά στο πρόγραμμα της Απόκριας του 1961 ήταν η παρέλαση των αρμάτων και την Καθαρή Δευτέρα μέχρι τον Πλατανιά για να πάρουν μια γεύση της κοσμοπολίτικης αυτής φιέστας και τα ανατολικά προάστια.
Ο καιρός που συνέχιζε αμείλικτος τις ιδιοτροπίες του υποχρέωσε τους οργανωτές να προειδοποιήσουν για ματαίωση όποιας εκδήλωσης έπεφτε πάνω σε ακραίο φαινόμενο.
Και να που έτυχε. Μια καταρρακτώδης βροχή στάθηκε αφορμή να ματαιωθεί η παρέλαση της Τσικνοπέμπτης αλλά ευτυχώς οι επόμενες έγιναν κανονικά και με μεγάλη επιτυχία.
Ο χορός μάλιστα του Ωδείου άφησε εποχή. Η αίθουσα είχε διακοσμηθεί τέλεια και τα τραπέζια είχαν τοποθετηθεί με τρόπο που διευκόλυνε και το χορό και την κυκλοφορία ανάμεσα από αυτά. Τα πρώτα είχαν τοποθετηθεί σε σχήμα πετάλου και τα επόμενα ακολουθούσαν τη φορά με απόλυτη τάξη. Πάνω από 300 πρόσωπα πήραν μέρος και έμειναν όλοι απόλυτα ικανοποιημένοι. Από τον χορό δεν έλειψαν και οι τοπικές αρχές που έδωσαν το παρόν και μοιράστηκαν με επίλεκτα μέλη της κοινωνίας δημόσιους υπαλλήλους και τραπεζικούς επί το πλείστον μια υπέροχη βραδιά.
Η εύνοια της τύχης να εξασφαλιστεί ορχήστρα εγχόρδων έδωσε την ευκαιρία στον Αρχιμουσικό τότε Μπάμπη Πραματευτάκη να οργανώσει ένα ανεπανάληπτο πρόγραμμα που ενθουσίασε τους πάντες.
Το πρόγραμμα άρχισε με απόσπασμα από την «Εύθυμη χήρα» του Λέχαρτ και μετά τρεις εξαιρετικά καλλίφωνοι νέοι ντυμένοι τσιγγάνοι τραγούδησαν επιτυχίες του καιρού με τη συνοδεία κιθάρας. Τα τσιγγάνικα βιολιά ήταν μια ξεχωριστή νότα που ανέβασε τη ρομαντική διάθεση στα ύψη.
Όσο για το μπουφέ είχε ετοιμαστεί με μεγάλη επιμέλεια από τους οργανωτές που ήξεραν καλά πως «νηστικό αρκούδι δεν χορεύει» και τιμήθηκε δεόντως από όλους τους παρευρεθέντες ενώ χαρτοπόλεμος, κροτίδες και σερπαντίνες που έπεφταν σε αφθονία πρόσθεταν τη δική τους πινελιά στην εκρηκτική αποκριάτικη ατμόσφαιρα.
Η αποκριάτικη παρέλαση της Κυριακής ξεπέρασε κάθε προηγούμενο σε επιτυχία κι έκανε πανευτυχείς τους διοργανωτές που δικαιώθηκε ο κόπος τους ακόμα μια φορά.
Ιδιαίτερα εντυπωσίασε η γόνδολα που οδηγούσε ο μικρός τότε Γιάννης Παπαδογιάννης.
Όσο για την καλλονή της εποχής Φωφώ Σημαντήρα που επάξια κράτησε ξανά το ρόλο της Βασίλισσας Γοργόνας γοήτευσε για μια ακόμα χρονιά τα πλήθη με τη χάρη της. Το ίδιο φυσικά και ο επιβλητικός βασιλιάς Καρνάβαλος που δεν ήταν άλλος από τον Βασίλη Δασκαλάκη τον επονομαζόμενο «Κουσκουμπέκο» υπάλληλο δικαστηρίων.
Η πομπή έκανε την εμφάνισή της και την επομένη στον Πλατανιά, προσφέροντας στη «μαρίδα» κυρίως ανεπανάληπτες στιγμές. Τα διψασμένα για παρόμοιες συγκινήσεις παιδιά ζούσαν τις πιο ευτυχισμένες στιγμές της ζωής τους.
Τη βασίλισσα προσφώνησε με ιδιαίτερα ζεστή προσλαλιά ο δημοτικός σύμβουλος Ιωάννης Μοτάκης. Το πλήρες κείμενο μάλιστα της προσφώνησης αυτής δημοσιεύεται στον τοπικό τύπο της εποχής.
Εκείνες τις απόκριες όμως του 1961 τις έζησε έντονα και το Σπήλι. Ήταν μια πρωτοβουλία των τοπικών παραγόντων να ενισχύσουν το κομπόδεμα των απόρων κορασίδων με τα έσοδα από μια χοροεσπερίδα. Κι η επιτυχία ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Η Ελένη Παπαδογιάννη με τις μαθήτριες της Οικοκυρικής Σχολής είχαν επιμεληθεί το διάκοσμο, ενώ ο Σκορδαλός με τον Μαρκογιάννη δεν άφησαν κανένα να καθίσει για πολύ στην καρέκλα του. Εκείνο το αλησμόνητο γλέντι κράτησε μέχρι το ξημέρωμα και μάλιστα δημοσιεύτηκε σχετικό ρεπορτάζ σε περίοπτη θέση εξάροντας το γεγονός.
Όσο για την οργανωτική επιτροπή του Ρεθεμνιώτικου Καρναβαλιού, κυρίως την Περιηγητική Λέσχη αποζημίωσε και κείνη τη δεύτερη χρονιά της διοργάνωσης η καθολική συμμετοχή και η θερμή ανταπόκριση του κόσμου.
Και η ενίσχυση των 15.000 δραχμών από τον ΕΟΤ, αν και ασήμαντη σε σχέση με την επιχορήγηση άλλων παρόμοιων διοργανώσεων έδωσε δύναμη για την επόμενη διοργάνωση.
Το Ρεθεμνιώτικο Καρναβάλι είχε γίνει πλέον θεσμός.
Καρναβάλι με θύελλα
Εκείνες τις Απόκριες του 1973 όσοι τις έζησαν δεν τις έχουν ξεχάσει και δεν ήταν μόνο για τη μεγάλη επιτυχία που σημείωσε η παρέλαση των αρμάτων. Στο τέλος περίμενε το απρόοπτο που έκανε τα μέλη της Περιηγητικής Λέσχης να φθάσουν στα όρια εγκεφαλικού.
Η πομπή ξεκίνησε κανονικά στις 3.30 το μεσημέρι ακολουθώντας την καθιερωμένη πορεία. Από τα ΤΟΛ εκεί που βρίσκεται σήμερα το δημοτικό οικόπεδο της πλατείας 4ων Μαρτύρων ανέβαινε η πομπή την οδό Δημητρακάκη, έβγαινε στην Κριάρη κι από κει τα άρματα σε πλήρη παράταξη ξεκινούσαν με προορισμό τη Λεωφόρο Κουντουριώτη.
Προπομπός ήταν η Φιλαρμονική Χανίων. Ακολουθούσαν οι μαζορέτες με αρκετά συντηρητική εμφάνιση για τα σημερινά δεδομένα. Αλλά δεν υστερούσαν ούτε σε μπρίο, ούτε σε θηλυκότητα. Και πίσω ακριβώς έρχονταν μεγαλόπρεπα τα άρματα του Βασιλιά Καρνάβαλου και της Βασίλισσας.
Βασιλιάς ήταν τότε αξέχαστα ο Λευτέρης Κορωνάκης. Επιβλητικός καθώς ήταν θύμιζε φιγούρα παραμυθιού.
Ακολουθούσε το άρμα της Βασίλισσας που φάνταζε σαν οπτασία πανέμορφη μέσα στην εντυπωσιακή της στολή.
Τα πρώτα άρματα σταμάτησαν στην πλατεία 4ων στο ύψος του μπαλκονιού Δεληγιώργη όπου προσφώνησε τον βασιλιά Καρνάβαλο ο τότε δήμαρχος Δημήτρης Αρχοντάκης και αντιφώνησε ο Βασιλιάς Καρνάβαλος.
Αφού τέλειωσαν τα …εθιμοτυπικά, με το πλήθος να παραληρεί από ενθουσιασμό γελώντας με τα εύστοχα πειράγματα του Κορυφαίου της παρέλασης, τα άρματα συνέχισαν την πορεία τους και σε όλη τη διαδρομή τα πληρώματα πετούσαν στον κόσμο – θα ήταν κάπου 20.000 από τον νομό και την υπόλοιπη Κρήτη – σοκολάτες, μπαλόνια, καραμέλες και διάφορα μικρά αναμνηστικά με επίκαιρο θέμα. Να υπολογιστεί ότι όλη η πομπή κάλυπτε το χιλιόμετρο.
Οι τέσσερις Φιλαρμονικές που συνόδευαν τα άρματα έπαιζαν χαρούμενα τραγούδια με παραδοσιακό κυρίως χρώμα ενώ από τα μπαλκόνια έπεφταν σαν χαρούμενη βροχή οι σερπαντίνες και τα κομφετί. Στις πλατείες από όπου περνούσε η πομπή γίνονταν στάσεις για να χορέψουν τα πληρώματα και οι μασκαράδες που πλαισίωναν τα άρματα.
Κάποτε τέλειωσε η πομπή μέσα σε γενική ευθυμία κι ενώ ετοιμάζονταν το μουσικό πρόγραμμα συνέβη το απρόοπτο που μόνο σε «βάσκανο» μάτι θα μπορούσε να αποδοθεί.
Εκεί που κανένα σημάδι δεν προμηνούσε το παραμικρό κι ο καιρός μέχρι εκείνη τη στιγμή έδειχνε όλη του τη φιλική διάθεση, ο Μάρτης επιβεβαίωσε για μια ακόμα φορά τις παροιμιώδεις ιδιορρυθμίες του.
Ένας ισχυρός άνεμος που σηκώθηκε ξαφνικά άρχισε να παρασύρει ότι εύρισκε στο διάβα του. Η θύελλα ήταν επί θύραις. Αλλά μέσα σε τόσο κέφι ποιος την υπολόγιζε. Απτόητοι οι διοργανωτές, από τη στιγμή που ο κόσμος δεν έλεγε να διαλυθεί, έσπευσαν στην παραλία και γρήγορα – γρήγορα για να προλάβουν τα χειρότερα που τους επιφύλασσε ο καιρός έκαψαν το άρμα της Γρίπης. Ακολούθησε ξέφρενο γλέντι σε πείσμα του καιρού. Και φαίνεται πως αυτή η περίεργη αντίσταση που συνάντησε η Μαρτιάτικη θύελλα έκανε κι αυτό τον καιρό να υποχωρήσει.
Αργά το βράδυ τίποτα δεν θύμιζε το απρόοπτο του απογεύματος κι έτσι οι Ρεθεμνιώτες αποχαιρέτησαν το Καρναβάλι με αναρίθμητα πυροτεχνήματα που έκαναν τη νύχτα μέρα.
