Οι περιβαλλοντικές πιέσεις των τελευταίων ετών και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Δημόσια Υγεία στην Ελλάδα σε συσχετισμό με την προετοιμασία της ιατρικής κοινότητας, αλλά και του πληθυσμού, στο ενδεχόμενο εμφάνισης μιας νέας πανδημίας, τέθηκαν στο επίκεντρο της συζήτησης στην εκδήλωση με θέμα «Οικολογία και Πανδημίες: Τελειώσαμε με τις Πανδημίες;» που πραγματοποιήθηκε στο Ρέθυμνο το βράδυ της Τετάρτης.
Στη διάρκεια των εισηγήσεων ο καθηγητή Κλινικής Ιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης Γεώργιος Σουρβίνος και ο Ομότιμος Καθηγητής Γενικής Ιατρικής και Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας της Ιατρικής Σχολής του Π.Κ. Χρήστος Λιονής, παρουσίασαν σύγχρονα δεδομένα που αφορούν στα ζητήματα δημόσιας υγείας, σε τι κατάσταση βρισκόμαστε, καθώς και τι χρειάζεται για την προετοιμασία της επιστημονικής κοινότητας μπροστά σε μια νέα απειλή.
Στην ομιλία του με θέμα «Πανδημίες και Κλιματική Αλλαγή» ο κ. Σουρβίνος ανέδειξε πώς ο άνθρωπος από «θύτης» επιβαρύνοντας το περιβάλλον μετατρέπεται σε θύμα, εκτεθειμένος στις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.
Πλέον η κλιματική κρίση είναι πραγματικότητα, ένα υπαρκτό γεγονός και όπως τόνισε ο κ. Σουρβίνος γι’ αυτό, «οι δράσεις που πρέπει να ληφθούν σε διεθνές επίπεδο είναι επιβεβλημένες».
Όπως περιέγραψε ο ίδιος, βασική παράμετρος της κλιματικής αλλαγής είναι η πορεία της αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη, η οποία από το 1860 μέχρι και το 2020 έχει ανέβει κατά 0,95 βαθμούς και Κελσίου. «Μπορεί να ακούγεται μηδαμινή η αύξηση, αλλά στην πραγματικότητα είναι πάρα πολύ σημαντική», τόνισε.
Οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης στην ανθρώπινη υγεία
Στη διάρκεια της ομιλίας του ο κ. Σουρβίνος παρέθεσε μια σειρά από επιπτώσεις που ήδη βιώνει η ανθρωπότητα και πηγάζουν από την αλλαγή του κλίματος.
Μεταξύ άλλων ανέφερε τα εξής:
– Αύξηση της θνησιμότητας (θάνατοι) και της νοσηρότητας (ασθένειες) που συνδέονται με τον καύσωνα το καλοκαίρι (90.000 θάνατοι ετησίως λόγω καύσωνα).
– Αύξηση του κινδύνου ατυχημάτων και των επιπτώσεων στη γενικότερη ευημερία από ακραία καιρικά φαινόμενα (πλημμύρες, πυρκαγιές και καταιγίδες).
– Αλλαγές στην εποχή κατανομή ορισμένων αλλεργιογόνων ειδών γύρης, στο εύρος των ιών, στην κατανομή επιβλαβών οργανισμών και ασθενειών.
– Αναδυόμενοι και επανεμφανιζόμενοι επιβλαβείς για τα φυτά οργανισμού που επηρεάζουν τα δασικά συστήματα και αυτά των καλλιεργειών.
– Κίνδυνοι σε σχέση με τη μεταβολή της ποιότητας του αέρα και του όζοντος.
– 400.000 πρόωροι θάνατοι ετησίων λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει συνολικά στη σωματική, ψυχική και κοινωνική υγεία, όπως παρουσίασε μεταξύ άλλων ο καθηγητής, όπως αλλαγές στη φυσική κατάσταση και δραστηριότητα, άγχος, αυξημένη διαπροσωπική επιθετικότητα, καθώς και εγκληματικότητα.
Όπως επίσης σημείωσε, «η υπερθέρμανση του πλανήτη εγκυμονεί κινδύνους από «αρχαίους» ιούς που βρίσκονται εγκλωβισμένοι και ξεχασμένοι στους παγετώνες για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα».
Στο μικροσκόπιο οι ζωονόσοι
Όπως φαίνεται, σύμφωνα με τα όσα παρουσίασε ο κ. Σουρβίνος, ο άνθρωπος είναι εκτεθειμένος σε διάφορους ιούς και λοιμώξεις που μπορούν να μεταδοθούν με πολλούς τρόπους.
Η πλειοψηφία των νέων ιών που επηρεάζουν τους ανθρώπους, τόνισε, προέρχονται από ζώα, κάνοντας λόγο για αναδυόμενες και επανεμφανιζόμενες ασθένειες των ζώων που αυξάνουν τις προκλήσεις για την υγεία των ζώων και του ανθρώπου στην Ευρώπη.
Οι ιοί, ανέφερε, εξελίσσονται με γρήγορες και συνεχείς διαδικασίες. Κάθε νέα μετάλλαξη είτε απορρίπτεται από τη φύση, είτε προσδίδει θετικά χαρακτηριστικά στον ιό π.χ. αυξημένη μεταδοτικότητα, διαφυγή από το ανοσοποιητικό, ανθεκτικότητα σε φάρμακα κ.λπ.
Οι επαναδυόμενοι ιοί είναι αυτοί που κάποια στιγμή θεωρήθηκαν πως ήταν υπό έλεγχο της Δημόσιας Υγείας, αλλά οι οποίοι έκαναν μια επάνοδο ή επανεμφανίστηκαν και προκάλεσαν αύξηση.
«Στις ανεπτυγμένες χώρες τα μέτρα για τη Δημόσια Υγείας όπως εγκαταστάσεις υγιεινής, διαχείριση των λυμάτων, προγράμματα εμβολιασμού και πρόσβαση σε επαρκή ιατρική φροντίδα έχουν σχεδόν εξαλείψει τις «παραδοσιακές» ιογενείς λοιμώξεις, όπως είναι η ευλογιά, ο κίτρινος πυρετός, η ιλαρά και η πολιομυελίτιδα. Παρόλα αυτά από το 2014 ένα πλήθος ιογενών επιδημικών εξάρσεων έχουν οδηγήσει σε επιδημίες που έχουν τραβήξει την προσοχή των ΜΜΕ», περιέγραψε ο κ. Σουρβίνος.
Παρέθεσε επίσης στοιχεία, που βασίζονται σε εκτιμήσεις σχετικά με τη μετάδοση ιών από το ένα είδος στο άλλο, που «πηδούν το φραγμό των ειδών».
– Το 60% των υπαρχόντων λοιμωδών νοσημάτων του ανθρώπου είναι ζωονόσοι.
– Τουλάχιστον το 75% των αναδυόμενων λοιμωδών νοσημάτων του ανθρώπου (συμπεριλαμβανομένων των Ebola, HIV, γρίπης) προέρχονται από ζώα.
– Πέντε νέα νοσήματα του ανθρώπου εμφανίζονται κάθε χρόνο. Τα τρία προέρχονται από τα ζώα
«Υπάρχουν εκατοντάδες χιλιάδες είδη ζώων που μπορούν να απεκκρίνουν παθογόνους μικροοργανισμούς (ιούς, βακτήρια, μύκητες, παράσιτα)».
Μέτρα πρόληψης, πριν να είναι αργά
Μπροστά στην απειλή μιας νέας πανδημίας, η ιατρική κοινότητα τονίζει την ανάγκη μιας διεθνούς συνεργασίας για να καταστεί δυνατή η έγκαιρη παρέμβαση όταν αυτή χρειαστεί.
Έπειτα από την ανάλυση του ρόλου Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην πανδημία του κορονοϊού, στα σημεία που εστίασε τότε η ιατρική κοινότητα στα κενά που παρατηρήθηκαν, στον συντονισμό και στη διαχείριση της μεγάλης κρίσης, ο κ. Λιονής παρουσίασε τα όσα έπρεπε να αλλάξουν ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα της αντιμετώπισης των πανδημιών.
Ως μια επείγουσα προτεραιότητα για να επιτευχθεί αυτό, τόνισε ότι είναι η υποστήριξη των επαγγελματιών υγείας στις υπηρεσίες υγείας: «Οι περισσότεροι γιατροί αυτήν τη στιγμή φεύγουν γιατί κινδυνεύουν από το σύνδρομο της εξουθένωσης. Αυτό το είδαμε να επιδεινώνεται μέσα στην πανδημία και η πρότασή μας στην Κομισιόν είναι: Θέλετε να φτιάξετε ένα ανθεκτικό σύστημα υγείας; Υποστηρίξετε τους επαγγελματίες υγείας σε όλο τον τομέα, ιδιαίτερα στον δημόσιο τομέα με πάρα πολλούς τρόπους. Συνεπώς, είτε στην Πρωτοβάθμιας Φροντίδα Υγείας, είτε στο νοσοκομείο, η υποστήριξη των επαγγελματιών υγείας είναι το πρώτο και απαραίτητο βήμα για να προχωρήσει μετά και στην εκπαίδευσή τους. Είναι αλήθεια ότι εμείς οι γιατροί δεν έχουμε μάθει να προσεγγίζουμε όπως πρέπει τους ασθενείς, εδώ είναι ο ρόλος της Δημόσιας Υγειάς, της κοινωνιολογίας, της ψυχολογίας και των πολιτικών επιστημών με όρους διακυβέρνησης», ανέφερε μεταξύ άλλων ο κ. Λιονής.
Επίσης έκανε λόγο για την εγγραμματοσύνη υγείας, που έχει να κάνει με τη δυνατότητα να βρίσκει κανείς πληροφορίες αλλά και να καταπολεμηθούν οι «μύθοι» που κυκλοφορούν γύρω από τα ιατρικά θέματα. «Πώς και που να βρει έγκυρες πληροφορίες ο άνθρωπος μεγάλης ηλικίας ή ο νέος; Πόσο χρόνο εμείς αφιερώνουμε στις υπηρεσίες υγείας για να τους υποδείξουμε τι να διαβάσουν ώστε να πληροφορηθούν σωστά; Και σε ποιον βαθμό σήμερα το δημόσιο σύστημα έχει έτοιμη οργανωμένη κατανοητή πληροφορία για να αντιμετωπίσει τους μύθους ή οτιδήποτε άλλο;», σημείωσε ο κ. Λονής στη διάρκεια της ομιλίας του.
Άλλο ένα ζήτημα που έθιξε είναι η ανάγκη διασύνδεσης της Δημόσιας Υγείας και της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, η οποία, όπως τόνισε, πρέπει να εστιάζει στην κοινότητα.
«Βήματα πάντα γινόντουσαν και γίνονται στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, αλλά πρέπει να πάμε πιο βαθιά, ιδιαίτερα στην τεχνολογία που θα χρησιμοποιήσει μπροστά σε μια νέα πανδημία. Χρειαζόμαστε ένα πολύ μεγάλο δίκτυο υπηρεσιών ανακουφιστικής φροντίδας και την ανάπτυξη ενός συντονισμένου συστήματος».
Από τη μεριά του ο κ. Σουρβίνος αναφέρθηκε στην ανάγκη δημιουργίας ισχυρών συστημάτων επιτήρησης, εργαστηριακών δικτύων ενημέρωση του κοινού και μέτρα για την υγεία των ζώων και των τροφίμων.
Οι παρεμβάσεις θα πρέπει να γίνονται νωρίς, τόνισε ο καθηγητή. «Απαιτείται ολιστική κατανόηση και επαγγελματική προσέγγιση καθώς επίσης και εφαρμογή προγραμμάτων, πολιτικών, νομοθεσίας και έρευνας στην οποία πολλοί τομείς επικοινωνούν και συνεργάζονται για την επίτευξη καλύτερων αποτελεσμάτων Δημόσιας Υγείας», σημείωσε.
Τα παραπάνω επισημάνθηκαν στη διάρκεια της εκδήλωσης «Οικολογία και Πανδημίες: Τελειώσαμε με τις πανδημίες;» που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της σειράς ομιλιών «Βραδιές Οικολογίας» τις οποίες διοργανώνει ο δήμος Ρεθύμνου και το Πανεπιστήμιο Κρήτης με τη σύμπραξη του Βοτανικού Κήπου ΠΚ, της κοσμητείας Σχολής Επιστημών Αγωγής, του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πράσινη Βιολογία» και του Τμήματος Παιδείας του Δήμου Ρεθύμνης, με τη συμμετοχή της Εθελοντικής Ομάδας «Νοιάζομαι και δρω».
Την εκδήλωση χαιρέτησαν η αντιπεριφερειάρχης Ρεθύμνης Μαίρη Λιονή, εκπρόσωπος του βουλευτή Ρεθύμνης ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΑΛ Μανόλη Χνάρη, ο κοσμήτορας της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κρήτης Νίκος Βαφέας και ο αντιδήμαρχος Παιδείας δήμου Ρεθύμνης Νεκτάριος Παπαδογιάννης.
