Πρόκειται για το εργαστήριο αναφοράς για όλα τα νοσοκομεία της Κρήτης που χρειάζονται εξειδικευμένες εξετάσεις
Κεντρικό ρόλο στη δημόσια υγεία έχει το Εργαστήριο Κλινικής Ιολογίας που υπάγεται στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης και στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου (ΠΑΓΝΗ), τόσο στο νησί, όσο και σε εθνικό επίπεδο, καθώς είναι υπεύθυνο για τη διάγνωση ιογενών λοιμώξεων στους νοσηλευόμενους ασθενείς, για την «επιτήρηση» επιδημιών, αλλά και στον τομέα της πρόληψης σοβαρών νοσημάτων, όπως ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας και ο HIV.
Το Εργαστήριο αποτελεί σημείο αναφοράς για κρίσιμα ζητήματα υγειονομικής σημασίας, όπως περιέγραψε στα «Ρ.Ν.» ο διευθυντής του Εργαστηρίου Κλινικής Ιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης Γιώργος Σουρβίνος, αναφερόμενος στην πορεία, τις αρμοδιότητες και τα επιτεύγματα του Εργαστηρίου, καθώς και στην ανάγκη σταθερής στήριξης και καλύτερου συντονισμού όσον αφορά στην πρόληψη για την αποφυγή επιδημιών.
Όπως περιέγραψε ο ίδιος, το Εργαστήριο ιδρύθηκε το 1992, ενώ από το 2005 και έπειτα οι εξετάσεις που πραγματοποιεί έχουν διευρυνθεί σε όλες τις υφιστάμενες μοριακές μεθόδους, τόσο στην ποιότητα, όσο και στην ποσοτική ανίχνευση ιών σε κλινικά δείγματα, καθώς και στην παρακολούθηση της θεραπείας αυτών των δειγμάτων και την πιθανή ανάπτυξη αντοχής ενάντια σε κάποιους ιούς.
Όσον αφορά στον ρόλο του στο ΠΑΓΝΗ, αλλά και ευρύτερα στα νοσοκομεία της Κρήτης ο κ. Σουρβίνος ανέφερε χαρακτηριστικά: «Ο ρόλος του στο ΠΑΓΝΗ είναι η διάγνωση ιογενών λοιμώξεων στους νοσηλευόμενους ασθενείς του νοσοκομείου. Βέβαια λόγω της ανάπτυξης εξειδικευμένων εξετάσεων -κυρίως τα τελευταία χρόνια- σε μοριακό επίπεδο, αποτελούμε το εργαστήριο αναφοράς για όλα τα νοσοκομεία της Κρήτης που χρειάζονται εξειδικευμένες εξετάσεις», σημείωσε, γεγονός θετικό καθώς παλαιότερα -όπως τόνισε- τα δείγματα των ασθενών στέλνονταν στην Αθήνα για εξειδικευμένες εξετάσεις, ενώ πλέον η συντριπτική τους πλειοψηφία εκτελείται στο Εργαστήριο Κλινικής Ιολογίας στο ΠΑΓΝΗ.
«Ο ρόλος του έγινε εμφατικός με την έλευση της πανδημίας»
Η δυναμική του Εργαστηρίου Κλινικής Ιολογίας «απογειώθηκε» με την έναρξη της πανδημίας του κορονοϊού το 2020, καθώς ήταν το πρώτο περιφερειακό εργαστήριο που διενεργούσε τεστ ανίχνευσης covid, εξυπηρετώντας ολόκληρη την Κρήτη από την πρώτη κιόλας μέρα, όπως περιέγραψε ο κ. Σουρβίνος.
«Ο ρόλος του Εργαστηρίου στη δημόσια υγεία έγινε εμφατικός με την έλευση της πανδημίας. Ήμασταν το πρώτο εργαστήριο της περιφέρειας – δηλαδή εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης- που πραγματοποίησε τεστ κορονοϊού. Έγινε εργαστήριο αναφοράς για όλη την Κρήτη και προσέφερε τις υπηρεσίες του σε όλους τους τομείς, όχι μόνο στα νοσηλευτικά ιδρύματα και τα κέντρα υγείας, αλλά και στην πολιτική προστασία», τόνισε ο ίδιος, θυμίζοντας τον υποχρεωτικό μοριακό έλεγχο με PCR στις πύλες εισόδου ειδικά την πρώτη χρονιά της πανδημίας, δράσεις που ελέγχοντας από το Εργαστήριο Κλινικής Ιολογίας, ενώ πρόσθεσε: «Επίσης στη διάρκεια της πανδημίας, εκτός από την ανίχνευση του κορονοϊού, το Εργαστήριο ανέπτυξε μεθοδολογίες και κατάφερε να μελετήσει την εμφάνιση των μεταλλάξεων του κορονοϊού». Μάλιστα, όπως ανέφερε ο κ. Σουρβίνος, το Εργαστήριο, λόγω της μεγάλης ταχύτητας και του δυναμικού που είχε αναπτύξει, ήταν αυτό που ανίχνευε τις περισσότερες φορές το πρώτο κρούσμα διάφορων μεταλλάξεων στη χώρα.
Η δυναμική αυτή αναγνωρίστηκε και επίσημα το 2023 όταν ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας το ενέταξε ως το Ιολογικό Εργαστήριο του Περιφερειακού Εργαστηρίου Δημόσιας Υγείας Κρήτης, όπως σημείωσε ο κ. Σουρβίνος.
Στην «πρώτη γραμμή» για την ανίχνευση κρίσιμων ιογενών λοιμώξεων
Η παρουσία του εργαστηρίου αποδείχθηκε κομβική και σε περιπτώσεις άλλων ιογενών λοιμώξεων που «απειλούσαν» τη δημόσια υγεία, όπως η οξεία ηπατίτιδα σε παιδιά αγνώστου αιτιολογίας και ο ιός της ευλογιάς των πιθήκων.
«Εμφανίστηκαν κι άλλες ιογενείς λοιμώξεις που αφορούσαν στη διεθνή δημόσια υγεία, όπως η οξεία ηπατίτιδα σε παιδιά, αγνώστου αιτιολογίας, καθώς και στον ιό της ευλογιάς των πιθήκων. Πάλι ήμασταν το πρώτο περιφερειακό εργαστήριο που μπορούσε να εκτελέσει μοριακές εξετάσεις για την ανίχνευση αυτού του ιού. Και όντως ανιχνεύσαμε στην Κρήτη τέσσερα περιστατικά το 2022 -2023», περιέγραψε ο διευθυντής του Εργαστηρίου Κλινικής Ιολογίας.
Πρόκειται για δεδομένα τα οποία αξιοποιεί ο ΕΟΔΥ που με τη σειρά του τα κοινοποιεί στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για την όσο το δυνατόν καλύτερη εικόνα της επιδημιολογικής κατάστασης της χώρας και των περιοχών της, περιέγραψε ο κ. Σουρβίνος.
«Πάντα υπήρχε ερώτημα ποια είναι η επιδημιολογική κατάσταση και στην Κρήτη. Η Κρήτη λόγω της ιδιαίτερης γεωγραφικής θέσης της και της μεγάλη κινητικότητά της λόγω τουρισμού είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για όλους τους φορείς δημόσιας υγείας. Ειδικά στην πανδημία υπήρχαν πρεσβείες, υπήρχαν χώρες που κάθε μήνα εξέδιδαν οδηγίες ειδικά όταν υπήρχε νέο στέλεχος και έπρεπε να γνωρίζουν την κατάσταση όχι μόνο της χώρας, αλλά και της περιοχής. Οπότε η πληροφορία που έβγαινε από το Εργαστήριο ήταν πάρα πολύ σημαντική».
Το μοναδικό δημόσιο εργαστήριο στο Εθνικό Δίκτυο για HPV DNA test
Τον Φεβρουάριο του 2025 το Εργαστήριο Κλινικής Ιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης εντάχθηκε στο Δίκτυο Εργαστηρίων για το HPV DNA test που αφορά σε προληπτικές διαγνωστικές εξετάσεις για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, έπειτα από αυστηρά κριτήρια που έπρεπε να πληροί.
Δέκα εργαστήρια στην Ελλάδα είναι εντάσσονται στη δράση για την ανάλυση HPV DNA test και αναλαμβάνουν να υλοποιήσουν την καθολική κάλυψη του πληθυσμού που προβλέπεται από την Εθνική Δράση των προληπτικών διαγνωστικών εξετάσεων για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας στο πλαίσιο της υλοποίησης του Προγράμματος Πρόληψης της Δημόσιας Υγείας Σπύρος Δοξιάδης.
Το Εργαστήριο Κλινικής Ιολογίας είναι το μοναδικό δημόσιο εργαστήριο ανάμεσα στα δέκα συμμετέχοντα, με τα υπόλοιπα να ανήκουν στον ιδιωτικό τομέα.
«Ο δημόσιος χαρακτήρας του εργαστηρίου μας πρέπει να φαίνεται σε όλες τις εκφάνσεις της δημόσιας υγείας, όχι μόνο στη διάγνωση και στις καταστάσεις εκτάκτου ανάγκης, αλλά και στην πρόληψη», σημείωσε ο κ. Σουρβίνος, ενώ πρόσθεσε: «Είμαστε το μοναδικό εργαστήριο που ασχολείται με το κομμάτι της πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας στην Περιφέρεια Κρήτης. Αυτό σημαίνει ότι πριν την ένταξη του Εργαστηρίου στο Δίκτυο του προγράμματος Δοξιάδης των προληπτικών εξετάσεων, όλα τα δείγματα στέλνοντας σε εργαστήρια εκτός Κρήτης, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Πλέον εξυπηρετούμε ένα μεγάλο αριθμό δειγμάτων από τις γυναίκες της Κρήτης και αναλύονται τα τεστ στο δικό μας εργαστήριο».
Η δράση των προληπτικών εξετάσεων για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας είναι σε εξέλιξη και οι γυναίκες μπορούν να το κάνουν στα νοσοκομεία και στα Κέντρα Υγείας της Κρήτης χωρίς οικονομική συμμετοχή, επεσήμανε ο κ. Σουρβίνος, ενώ χαρακτηριστικά ανέφερε ότι αποτελεί μια «χρυσή ευκαιρία» για τις γυναίκες να πραγματοποιήσουν υψηλού επιπέδου και ευκρίνειας εργαστηριακά τεστ τα οποία σώζουν ζωές.
«Οι γυναίκες μπορούν να αξιοποιήσουν το μήνυμα που λαμβάνουν στο κινητό τους και να εκμεταλλευτούν αυτήν την ευκαιρία, καθώς ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ένας πολύ σοβαρός τύπος καρκίνου που προσβάλει τις γυναίκες και η έγκαιρη προσυμπτωματική διάγνωση είναι αυτή που σώζει ζωές. Οι γυναίκες μπορούν να πάνε στα νοσοκομεία και στα Κέντρα Υγείας της Κρήτης, να γίνει η δειγματοληψία και η εξέταση από τον γυναικολόγο και τα δείγματα αποστέλλονται στο Εργαστήριο, χωρίς οικονομική συμμετοχή και χωρίς κάποια διαδικαστική εμπλοκή. Το σύστημα είναι αυτοματοποιημένο και θα ενημερωθεί φυσικά από τον γυναικολόγο της», τόνισε.
Το τεστ αφορά γυναίκες ηλικίας 30 έως 65 ετών, ενώ για τις ηλικίες 21 έως 29 ετών ισχύει η κυτταρολογική εξέταση Παπανικολάου.
Εργαστήριο αναφοράς για την παρακολούθηση των ασθενών HIV
Μόλις τον Ιούλιο του 2025 το Υπουργείο Υγείας αναγνώρισε το Εργαστήριο Κλινικής Ιολογίας ως εργαστήριο αναφοράς για την παρακολούθηση φορέων HIV, το μοναδικό σε περιφερειακό πανεπιστήμιο.
Η συστηματική παρακολούθηση του ιικού φορτίου είναι σημαντική για την επιτυχία της αντιικής αγωγής και την ασφάλεια των ασθενών, καθώς και του κοινωνικού τους περιβάλλοντος, σημείωσε ο κ. Σουρβίνος.
«Το Εργαστήριό μας μετά από αξιολόγηση αναγνωρίζεται ως ένα από αυτά τα εργαστήρια του Εθνικού Δικτύου για τον HIV και μάλιστα είμαστε το μοναδικό περιφερειακό πανεπιστήμιο που μπορούμε να εκτελούμε και μοριακές εξετάσεις παρακολουθώντας το ιικό φορτίο των φορέων HIV. Αυτό σημαίνει ότι σε συνεργασία με τους κλινικούς της Κρήτης όλα τα άτομα έχουμε μια πραγματική επιτήρηση, έχοντας ένα εργαστήριο συστηματικά δίπλα τους», επεσήμανε, ενώ παλαιότερα όταν δεν υπήρχε αυτό το Κέντρο τα δείγματα αποστέλλονταν εκτός Κρήτης και ένας ελάχιστος αριθμός από αυτά μόνο εξετάζονταν από τα άλλα εργαστήρια, σημείωσε.
«Δεν υπήρχε επιδημιολογική εικόνα και δεν υπήρχε και πραγματική επιτήρηση της θεραπείας που λάμβαναν αυτοί οι ασθενείς. Είναι πολύ σημαντικό να εξετάζεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα που ορίζεται από τα πρωτόκολλα. Αυτό χαρακτηρίζει την επιτυχή ανταπόκριση στην αντιική αγωγή που λαμβάνουν για να παραμένουν ασφαλείς για τους ίδιους και το περιβάλλον τους».
Ανάγκη συντονισμού και στήριξης για την ενίσχυση σε επίπεδο πρόληψης
Την ανάγκη για σταθερή στήριξη του εργαστηρίου και την ύπαρξη καλύτερου συντονισμού επεσήμανε ο κ. Σουρβίνος για όσο το δυνατόν καλύτερη αποτελεσματικότητα στον τομέα της πρόληψης.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του 2024 με τη γαστρεντερίτιδα στο νησί, που δεν υπήρξε συντονισμός και κανένα δείγμα δεν στάλθηκε στο Περιφερειακό Εργαστήριο Δημόσιας Υγείας Κρήτης, κάτι το οποίο άφησε κενό στην επιδημιολογική εικόνα.
«Δεν υπήρχε κανένας συντονισμός με αποτέλεσμα να μην σταλεί κανένα δείγμα στο Περιφερειακό Εργαστήριο Δημόσιας Υγείας Κρήτης και να μην έχουμε σωστή εικόνα του τι συνέβαινε πέρυσι. Όπως και φέτος είχαμε κάποια κρούσματα σε ένα ξενοδοχείο στη Χερσόνησο, είναι κάτι που θα ξανά συμβεί», τόνισε ο κ. Σουρβίνος, ενώ πρόσθεσε: «Τα εργαστήρια δημόσιας υγείας δεν πρέπει να λειτουργούν μόνο σε έκτακτες καταστάσεις, αλλά πρέπει να έχουν μια σταθερή λειτουργία για να μπορούν να παρακολουθούν όλα τα παθογόνα που αφορούν στη δημόσια υγεία σταθερά και να έχουν μια εικόνα ούτως ώστε πριν συμβεί μια διασπορά ή μια έκρηξη κρουσμάτων να είναι σε θέση να την προβλέψουν και να ενημερώσουν τις δημόσιες αρχές και όχι να τρέχουμε εκ των υστέρων να βρίσκουμε ποιο παθογόνο προκάλεσε το οποιαδήποτε συμβάν. Οπότε πρέπει όλα τα εργαστήρια δημόσιας υγείας να υποστηρίζοντας σε σταθερή βάση από όλες τις αρχές, τόσο τις κεντρικές από τη χώρα, όσο και τις περιφερειακές».
Ειδικά η Κρήτη που αποτελεί ένας τουριστικός προορισμός και υπάρχει μεγάλη κινητικότητα, είναι σημαντικό να ενισχυθεί η δημόσια υγεία σε επίπεδο πρόληψης, επεσήμανε ο κ. Σουρβίνος.
«Η Κρήτη έχει την ιδιαιτερότητα της μεγάλης κινητικότητας του πληθυσμού που πολλαπλασιάζεται, με ανθρώπους που έρχονται από όλα τα σημεία της γης και είναι πιθανό όπως ταξιδεύουν, να ταξιδεύουν και τα μικρόβια και οι ιοί. Οπότε πρέπει να έχουμε πάντα εργαλεία και «όπλα» στα εργαστήρια που να μπορούμε ανά πάσα στιγμή εάν συμβεί κάτι να είμαστε προετοιμασμένοι. Αυτό προσπαθούμε να κάνουμε, αλλά χρειαζόμαστε και άλλες βοήθειες. Χρειάζεται συντονισμός και σταθερή χρηματοδότηση», τόνισε ο κ. Σουρβίνος.
