Εμπνευσμένο από στοιχεία του πολιτισμού, της ιστορίας, των χαρακτηριστικών και των ανθρώπων της Κρήτης είναι το τελευταίο μυθιστόρημα του σπουδαίου, νομπελίστα, συγγραφέα και πεζογράφου, Ορχάν Παμούκ, με τίτλο «Νύχτες πανούκλας», όπως εξήγησε μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια της προχθεσινής παρουσίας του στην πόλη του Ρεθύμνου. Ο Τούρκος νομπελίστας μυθιστοριογράφος φιλοξενήθηκε στις εγκαταστάσεις του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών, παραρτήματος του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, σε μία εκδήλωση σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων, κατά την οποία συνομίλησε με το κοινό, διατύπωσε τις ιδέες και σκέψεις του πάνω στο συγγραφικό του έργο, την πολιτική κατάσταση στην πατρίδα του και τους λόγους που η Κρήτη αποτέλεσε πόλο έλξης για τον ίδιο. Ο κ. Παμούκ, ο οποίος είναι ο μοναδικός Τούρκος λογοτέχνης που έχει τιμηθεί με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2006, είναι επίσης επίτιμος διδάκτορας του τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης από τον Μάιο του 2018, γεγονός για το οποίο ο ίδιος δήλωσε πολύ περήφανος, κάνοντας μάλιστα ειδική μνεία στον αποθανόντα, επίσης σπουδαίο συγγραφέα και ομότιμο καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης, Αλέξη Πολίτη, ο οποίος ήταν παρών κατά την τελευταία του επίσκεψη στο Ρέθυμνο. Σε μία συζήτηση που διήρκησε σχεδόν δύο ώρες, ο Ορχάν Παμούκ, μαζί με τον Μανόλη Πατεδάκη, επίκουρο καθηγητή Βυζαντινής Φιλολογίας στο τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και τον διευθυντή του 5ου Φεστιβάλ Χανίων, Μανώλη Πιμπλή ξεδίπλωσαν την προσωπικότητα του συγγραφέα, τόσο μέσα από το έργο, του όσο και μέσα από τις απόψεις και τη στάση ζωή του. Στην κατάμεστη αίθουσα διαλέξεων του Ινστιτούτου στην καρδιά της Παλιάς Πόλης, τον συγγραφέα καλωσόρισαν αρχικά ο διευθυντής του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών, Μαρίνος Σαρηγιάννης, η κοσμήτορας της Φιλοσοφικής σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, Αγγέλα Καστρινάκη και εκ μέρους του πρύτανη του Πανεπιστημίου Κρήτης, Γιώργου Κοντάκη, η αντιπρύτανης, Μελίνα Ταμιωλάκη.
«Μου αρέσει πολύ το Ρέθυμνο, γιατί είμαι επίσης άνθρωπος της Μεσογείου»
Σύμφωνα με τον Ορχάν Παμούκ, η πρώτη του επίσκεψη στην Κρήτη ήταν κυρίως ερευνητικού χαρακτήρα, εστιάζοντας στην έννοια των συναισθημάτων και της ταυτότητας των κατοίκων του νησιού, όπως αυτή διαμορφώνεται σε ένα μέρος, αποκομμένο από την ηπειρωτική χώρα. Ο συγγραφέας προσπαθούσε να συλλέξει υλικό από την Κρήτη, προκειμένου να το αξιοποιήσει για την συγγραφή του μυθιστορήματός του, το οποίο ουσιαστικά διαδραματίζεται σε έναν φανταστικό κόσμο, εμφανώς όμως επηρεασμένο από γνωρίσματα του νησιού. «Μου αρέσει πολύ το Ρέθυμνο, γιατί είμαι επίσης άνθρωπος της Μεσογείου, έχω επισκεφθεί όλα τα νησιά της Μεσογείου, μου αρέσουν όλα, είτε είναι ελληνικά, είτε τουρκικά. Έχω επίσης ζήσει στην Κωνσταντινούπολη, σε ένα νησί Ελλήνων ψαράδων, με χαλαρή ζωή, ήπιο κλίμα, ελαιόδεντρα, όλα αυτά τα πράγματα που μου αρέσουν. Την πρώτη φορά που ήρθα εδώ, έκανα περισσότερο έρευνα για ένα μυθιστόρημά μου, «Νύχτες πανούκλας», το οποίο δεν είναι το πιο διάσημο μυθιστόρημά μου, παρότι είναι καλό, απλά είναι δύσκολο να αναγνωστεί και είναι μεγάλο σε έκταση. Αν κάποιος θέλει να διαβάσει τα μυθιστορήματά μου, καλό θα ήταν να ξεκινήσει με το «Με λένε Κόκκινο». Ωστόσο στο τελευταίο μυθιστόρημα μου έγγραφα για το 1897, την τρίτη πανδημία πανούκλας και ήμουν περίεργος για τα νησιά, την πανδημία, την καραντίνα και ήθελα να το θέσω όλο αυτό το πλαίσιο σε ένα φανταστικό νησί που εφηύρα, αλλά όσο το έκανα, επίσης έπαιρνα στοιχεία από την Κρήτη», ανέφερε μεταξύ άλλων σε δηλώσεις του. Ο κ. Παμούκ όπως επεσήμανε κατά την ομιλία του στην εκδήλωση, βρισκόμενος αυτές τις ημέρες στην Κρήτη, τα πρωινά γράφει ένα νέο μυθιστόρημα στο ξενοδοχείο του, ενώ το απόγευμα κολυμπάει στη θάλασσα. Απαντώντας σε ερωτήσεις του κοινού σχετικά με το γιατί δεν επέλεξε κάποιο άλλο νησί, όπως η Ρόδος ή η Κύπρος, είπε ότι θεωρεί ότι η Κύπρος δεν ήταν τόσο καλό παράδειγμα για αυτό που ήθελε να γράψει, κυρίως λόγω των πολιτικών εξελίξεων του 21ου αιώνα, ενώ επίσης αστειεύτηκε ότι το Πανεπιστήμιο Κρήτης είναι το μόνο που του προσέφερε τον τίτλο του επίτιμου διδάκτορα.
Η βαθιά σχέση με την Κωνσταντινούπολη
Επιπλέον, ο συγγραφέας έχει γράψει πολλά για την Κωνσταντινούπολη, μία πόλη της οποίας είναι κάτοικος και στην οποία μεγάλωσε. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το μυθιστόρημά του, «Η Κωνσταντινούπολη: Πόλεις και αναμνήσεις». Ο κ. Παμούκ μένει στην Πόλη για 73 χρόνια και όπως τόνισε, τον προβληματίζει ότι έχει αλλάξει, ο πληθυσμός έχει φτάσει στα 17 εκατομμύρια, έχει μεγαλώσει υπερβολικά. Μάλιστα, όπως εξήγησε, όταν ξεκίνησε να γράφει δεν αυτοπροσδιοριζόταν ως ένας Κωνσταντινουπολίτης συγγραφέας, αλλά όταν έγινε διάσημος άρχισαν να τον αποκαλούν έτσι. Αυτό άλλαξε τη δεκαετία του 90′ όταν άρχισε να μεταφράζεται και απέκτησε φήμη. Τότε ήταν που έβαλε στο σπίτι του ένα χάρτη της Κωνσταντινούπολης και άρχισε να επισκέπτεται συνοικίες της πόλης. Αυτή η αλλαγή πέρασε από κάποια στάδια, στην αρχή μιλούσε για μία νοσταλγία της πόλης και άρχισε να γράφει για την καθημερινότητα ανώτερων κοινωνικών τάξεων, ωστόσο στη συνέχεια ήθελε να αποτυπώσει τους κατοίκους ολόκληρης της πόλης και κατώτερων κοινωνικών τάξεων, προσφύγων, μεταναστών. «Τα βιβλία μου είναι πάντα κατά το ήμισυ ιστορικά, με ενδιαφέρει η ιστορία γιατί σχετίζεται με την εξουσία, την ταυτότητα, η τουρκική ιστορία, η οθωμανική ιστορία, η ιστορία της Μεσογείου, ειδικότερα το οθωμανικό και το μουσουλμανικό τμήμα είναι αντικείμενα που με ενδιαφέρουν. Επίσης με ενδιαφέρει πολύ η λογοτεχνία», ανέφερε.
«Αν ασκήσεις κριτική με έντονο τρόπο στην κυβέρνηση θα καταλήξεις στις Τουρκικές φυλακές»
Ο Ορχάν Παμούκ έχει δεχτεί έντονη κριτική από ισλαμοσυντηρητικούς κύκλους της χώρας του για την υποστήριξή του στην ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας και την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρόκειται για έναν συγγραφέα, που μέσα από τον δημόσιο λόγο του, το συγγραφικό του έργο και τις τοποθετήσεις του έχει υπερασπιστεί τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ελευθερία λόγου, τις μειονότητες και τα ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα. Μιλώντας για την πολιτική κατάσταση που επικρατεί στην πατρίδα του έκανε λόγο για ένα αυταρχικό καθεστώς, έλλειψης ελευθερίας έκφρασης και λόγου, με ποινές φυλάκισης για όσους διαφωνούν με την κεντρική εξουσία. «Το 2014 ο Ερντογάν και οι άνθρωποί του, άνθρωποι που τον ψήφιζαν ήθελαν να μπει η Τουρκία στην Ε.Ε. Όλοι θέλαμε να μπει η Τουρκία στην Ε.Ε. και εκείνη την περίοδο το κόμμα του Ερντογάν (AKP) ήταν ακόμα ένα δημοκρατικό κόμμα, γιατί δεν εναπόθετε την εξουσία του αποκλειστικά στην στρατιωτική του δύναμη, αλλά και στις ψήφους των πολιτών. Έχοντας περάσει δέκα χρόνια πλέον, το κόμμα ξεκινά να γίνεται εξαιρετικά αυταρχικό, ακόμα παίρνει περισσότερες ψήφους από τα άλλα κόμματα, οπότε από μία άποψη είναι δημοκρατικό κόμμα, αλλά η αντίφαση που προκύπτει είναι ότι δεν μπορείς να έχεις μία δημοκρατία χωρίς ελευθερία λόγου. Δεν υπάρχει ελευθερία λόγου πια, αν ασκήσεις κριτική με έντονο τρόπο στην κυβέρνηση θα καταλήξεις στις Τουρκικές φυλακές», ανέφερε ο Ορχάν Παμούκ. Μάλιστα, σαν χαρακτηριστικό παράδειγμα έθεσε τη φυλάκιση του πρώην δημάρχου της Κωνσταντινούπολης, ο οποίος παρά την αυξημένη πολιτική του δύναμη, φυλακίστηκε από την κυβέρνηση Ερντογάν. «Αντίθετα έχουμε μία δημοκρατία που βασίζεται στα ψηφοδέλτια, στις κάλπες, δεν έχεις ελευθερία όμως λόγου. Αλλά ακόμα και αυτού του είδους η δημοκρατία εξαφανίζεται, καθώς για παράδειγμα ο πρώην δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης συνελήφθη και μπήκε στην φυλακή, γιατί λάμβανε περισσότερες ψήφους από τον Ερντογάν. Είδαμε λοιπόν ότι δεν έχουμε καθόλου δημοκρατία. Αυτό για το οποίο είμαι στεναχωρημένος και εκνευρισμένος είναι ότι η Ε.Ε. δεν ασκεί αρκετή κριτική σε όλο αυτό και είναι χαρούμενη με το ότι η Τουρκία κρατάει τους πρόσφυγες», συμπλήρωσε ο συγγραφέας.
