Και δυο παραμυθάδες με διαχρονική αξία
Συγκυρίες μπορεί να σε κάνουν και συγγραφέα. Η ενασχόλησή μου με το παιδικό βιβλίο ξεκίνησε από την ανάγκη να έχω ποιοτικό χρόνο με τα παιδιά μου και να τους μεταδίδω κάποιες αξίες μέσα από μυθοπλασία.
Μετά ήταν η παιδική εκπομπή στην ΕΡΑ Χανίων «Η παραμυθού ξυπνά το διαβολάκι» που μου έκανε την τιμή να μου εμπιστευθεί, δεκαετία του 1980, η τότε διευθύντρια του σταθμού Μαίρη Φραγκάκη Δαμβόγλου.
Ακολούθησαν συνεργασίες με τον Γιάννη Σμυρνιωτάκη τον αξέχαστο εκδότη και τον Μπάμπη Πραματευτάκη που έντυνε μελωδικά κάθε μου δημιουργία.
Και η ασχολία μου με το λογοτέχνημα για παιδιά κορυφώθηκε με την τόσο παραγωγική συνεργασία που είχα με τον Σύλλογο Γυναικών γράφοντας τα θεατρικά μου έργα για παιδιά.
Η αφοσίωσή μου στην έρευνα δεν μου επέτρεψε να γνωρίσω ευρύτερα το έργο μου στο κοινό. Κάποια στιγμή μπορεί να γίνει κι αυτό.
Η μοναδική όμως εμπειρία που απέκτησα από την ενασχόληση αυτή με έκανε να παρακολουθώ με ξεχωριστό ενδιαφέρον κάθε προσπάθεια ντόπιου δημιουργού.
Οι παρακάτω σκέψεις μου, καθαρά υποκειμενικές, δεν αποτελούν αποτέλεσμα έρευνας γι’ αυτό δεν πρέπει να θεωρηθούν εικόνα της παιδικής λογοτεχνίας στην πόλη μας. Είναι απλά μια υποκειμενική προσέγγιση με την ευκαιρία της ημέρας.
Αρχικά γνώρισα αυθεντικές ιστορίες για παιδιά που έγραφε στον τοπικό τύπο και σε γνήσια ντοπιολαλιά ο αξέχαστος γιατρός και πολυγραφότατος λόγιος του τόπου Εμμανουήλ Φραγκεδάκης. Εξαιρετικά κείμενα για παιδιά με βάση θρύλους και παραδόσεις μας έδωσαν ο Δημήτρης Δαφέρμος, ο Δημήτρης Βιβυλάκης, ο Αλκιβιάδης Μαυράκης και ο Μάρκος Γιουμπάκης.
Βασίλης Χαρωνίτης
Θαύμαζα όμως πάντα και τον Βασίλη Χαρωνίτη σπουδαία παρουσία στα Ελληνικά Γράμματα.
Γεννήθηκε στα Σίσαρχα Ανωγείων Μυλοποτάμου Ρεθύμνης το 1933. Σπούδασε Παιδαγωγική, Ψυχολογία και Λογοτεχνία στην Παιδαγωγική Ακαδημία Ηρακλείου και στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Διορίστηκε και υπηρέτησε ως δάσκαλος και διευθυντής σχολείων.
Ασχολείται με όλα τα είδη του Λόγου (Ποίηση, Δοκίμιο, Κριτική, Θέατρο), ιδιαίτερα όμως με την Παιδική Ποίηση και Λογοτεχνία, καθώς και με την Ιστορία και τη Λαογραφία της Κρήτης.
Δύο φορές έχει βραβευθεί σε Πανελλήνιους διαγωνισμούς για την παιδική ποίηση (από τη «Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά» για τη συλλογή «Δροσοσταλίδες» και από τον «Κύκλο του Ελληνικού Παιδικού βιβλίου» για τη συλλογή «Καλημέρα στην Άνοιξη»). Βραβεύτηκε, επίσης, από την «Ένωση Δημοσιογράφων και Συγγραφέων Τουρισμού Ελλάδος» για τα πεζογραφήματα “Η Κρήτη των θρύλων τόμος Α’».
Συμμετέχει ενεργά στην πνευματική και πολιτιστική κίνηση, ως Πρόεδρος, Αντιπρόεδρος, Γενικός Γραμματέας ή Μέλος Δ.Σ. των περισσότερων πολιτιστικών σωματείων του τόπου του και είναι μέλος του «Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου» και της «Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών».
Είναι συνεργάτης σε εφημερίδες και περιοδικά, έχει πραγματοποιήσει σειρές Ραδιοφωνικών εκπομπών και συμμετέχει ως εισηγητής σε διεθνή, πανελλήνια ή τοπικά Κρητολογικά ή Λογοτεχνικά Συνέδρια.
Έργα του ίδιου
1. Χαρούμενες στροφές (Παιδ. ποιήματα), εκδ. «ΑΝΤΑΙΟΣ», Ηρ. Κρ. 1960
2. Παρθένιος Περίδης (Βίος και έργο), εκδ. «ΚΑΛΟΓΡΙΔΗ», Χανιά 1966
3. Δροσοσταλίδες (Παιδ. ποιήματα), Βραβείο. Γυν. Λογ. Συντροφιάς, εκδ. «ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ», Αθήνα 1975
4. Τιτιβίσματα (Ποιήματα για το Νηπιαγω γείο) εκδ. «ΔΙΠΤΥΧΟ», Αθήνα 1975
5. Καλημέρα στην άνοιξη (Παιδ. ποιήματα), Α’ έπαινος Κύκλου του Ελληνικού Παιδ. Βιβλίου, εκδ. «ΔΙΠΤΥΧΟ», Αθήνα 1978
6. Θεατρικές σχολικές παραστάσεις (Παιδ. Θέατρο), εκδ. «ΚΟΝΤΟΥ – ΦΥΛΑΚΤΟΥ», Αθήνα 1978
7. Αστεράκια (Για να μάθω τη γλώσσα μου – 3 τεύχη), εκδ. «Δ.Χ. ΚΟΣΚΟΥΡΑΣ», Αθήνα 1978
8. Νίκωνας ο μετανοείτε (Βίος και έργο) Αγ. Νικόλαος Κρ. 1978, (ανατ.)
9. Το παιδί μου κι εγώ (Θέματα Ψυχολογίας και Αγωγής), εκδ. «Δ.Χ. ΚΟΣΚΟΥΡΑΣ», Αθήνα 1979
10. Η Κρήτη των θρύλων Α (Ιστορικολαογραφικό), Βραβείο Ένωσης Δημοσιογράφων και Συγγραφέων Τουρισμού Ελλάδος, εκδ. «ΣΜΥΡΝΙΩΤΑΚΗ» Αθήνα 1985, Β’ εκδ. 1989, Γ’ εκδ. 1996, Δ’ εκδ. 2004
11. Όλα για τη λευτεριά (Παιδ. Ιστορικό μυθιστόρημα), εκδ. «ΣΜΥΡΝΙΩΤΑΚΗ» Αθήνα 1986, Β’ εκδ. 1994
12. Η Κρήτη των θρύλων Β’ (Ιστορικολαογραφικό), εκδ. «ΣΜΥΡΝΙΩΤΑΚΗ» Αθήνα 1988, Β’ εκδ. 1995
13. Ιστορικοί τόποι της Κρήτης (συνεργ. Αλ. Δρουδάκη – Ιστορικολογοτεχνικό), εκδ. «ΣΜΥΡΝΙΩΤΑΚΗ» Αθήνα 1990
14. Θρύλοι και παραδόσεις για τη Μεγαλο-βδομάδα και τη Λαμπρή (Θρησκευτικολαογραφικά πεζογραφήματα), εκδ. «Μ. ΓΕΩΡΒΑΣΑΚΗΣ», Χανιά 1995
15. Για ένα κλαδί ελιάς (Παιδ. ιστόρημα), εκδ. «ΣΜΥΡΝΙΩΤΑΚΗ» Αθήνα 2004
Κι είναι ευτυχώς και άλλα έργα του που περιμένουν στο τυπογραφείο την αφετηρία του δικού τους ταξιδιού στον χώρο της λογοτεχνίας.
Φερενίκη Βαλαρή
Με το παιδικό βιβλίο όμως ασχολήθηκε ιδιαίτερα μια από τις σημαντικότερες σήμερα Ρεθεμνιώτισσες η Φέφη Βαλαρή πρόεδρος του Λυκείου των Ελληνίδων Ρεθύμνου.
Η πολυτάλαντη Φέφη (Φερενίκη-Ευφημία) Βαλαρή-Σκουμπουρδή γεννήθηκε στο Ρέθυμνο όπου μαθήτευσε και μελέτησε Αγγλικά, Γαλλικά, πιάνο και υπήρξε κολυμβήτρια στον ΝΟΡ.
Από τα 12 της χρόνια η Φέφη, ήταν μέλος της χορευτικής ομάδας του Λυκείου κι έπαιρνε μέρος στις εκδηλώσεις του.
Το 1969, τελειόφοιτη, πήρε, κατόπιν εξετάσεων, υποτροφία της AFS (American Field Service) κι έφυγε για την Καλιφόρνια όπου έμεινε ένα χρόνο με Αμερικάνικη οικογένεια και παρακολούθησε την τελευταία τάξη του Αμερικάνικου Γυμνασίου.
Στην Ελλάδα φοίτησε στο τότε Pierce College (τώρα DEREE) των Αθηνών από το οποίο πήρε το πτυχίο της στην Αγγλική γλώσσα και Arts and Sciences.
Το 1973, ενώ ήταν φοιτήτρια, μετά από ακρόαση, συνεργάστηκε με τον Μάνο Χατζιδάκι ο οποίος την επέλεξε για να ερμηνεύσει κομμάτια του στο «μουσικό καφενείο», (μπουάτ), «Πολύτροπο» και στον δίσκο του «Ο Οδοιπόρος το μεθυσμένο κορίτσι κι ο Αλκιβιάδης», ενώ αργότερα, τον συνόδευσε ως σολίστ σε τουρνέ ανά την Ελλάδα και την Κρήτη. Τότε συμμετείχε επίσης σε δισκογραφικές παραγωγές του Βασίλη Τενίδη και της Ρίκας Δεληγιαννάκη. Παράλληλα συμμετείχε στη χορευτική ομάδα του Λυκείου των Ελληνίδων Αθηνών.
Το 1985, εγκατεστημένη στο Ρέθυμνο, δραστηριοποιήθηκε ξανά στο Λύκειο των Ελληνίδων και μπήκε στο Δ.Σ. του ως ειδική γραμματεύς. Ήταν υπεύθυνη για το τμήμα Οικογενειακής και Κοινωνικής Αγωγής από το 1987 μέχρι το 2013 καθώς και εκπρόσωπος του ΛΕΡ στον ΟΚΑΝΑ επί σειρά ετών. Ως επίσης έφορος του Καλλιτεχνικού τμήματος του Λυκείου, με την σκηνοθέτιδα κ. Μαρία Σακκαδάκη και την πρόεδρο Ιωάννα Βαλαρή, οργάνωσαν πλήθος εκδηλώσεων, θεατρικών παραστάσεων, θεατρικών ηθογραφιών, αναπαραστάσεις του Κρητικού Γάμου στο Ρέθυμνο, Μελιδόνι και Γάλλο, το έθιμο του Κλήδονα κ.ά. Συνεργάστηκε με την Φιλαρμονική και τον Σύλλογο υπέρ διαδόσεως καλών τεχνών (Ωδείον) ως μέλος χορωδίας και ως σολίστ.
Οργάνωσε 11 προσωπικές της συναυλίες κυρίως στην Κρήτη και στο Ρέθυμνο, πάντα με ανθρωπιστικό σκοπό, (τις τρεις πρώτες με το σχήμα του Γρηγόρη Καπανταϊδάκη και τις υπόλοιπες με το σχήμα του Μανώλη Ανδρουλιδάκη με τον οποίο πήγε και για συναυλία στην Σουηδία), και συνεργάστηκε ως ερμηνεύτρια, με τον κ. Μπάμπη Πραματευτάκη σε πάμπολλες συναυλίες και εκδηλώσεις στην Ελλάδα, την Ιταλία, το Βέλγιο, την Κύπρο, και βέβαια ανά την Κρήτη και στο Ρέθυμνο. καθώς και στην δισκογραφική του δουλειά «Μαρμαρυγές».
Έχει γράψει τρία παιδικά παραμύθια που έχει εκδώσει ο εκδοτικός οίκος «Σμυρνιωτάκης» και που έχουν εγκριθεί κατάλληλα για τα σχολεία από το Υπουργείο Παιδείας ως σχετικά με την προστασία του Περιβάλλοντος, ενώ στο τρίτο, τις «Σκουπιδοκουβέντες» έχει συνθέσει και την μουσική. Μάλιστα δύο από τα παραμύθια της, τις «Σκουπιδοκουβέντες» και «Το κύμα ο φίλος μου», τα έχει θεατροποιήσει και έχουν παιχτεί σε Δημοτικά σχολεία σε πάνω από επτά μέρη της Ελλάδας, σε πολλά στην Κρήτη και τον νομό Ρεθύμνης καθώς και από τη θεατρική ομάδα του Λυκείου των Ελληνίδων της πόλης μας.
Αναστασία Σακελλαρίδου
Μια αποκάλυψη τα τελευταία χρόνια στο παιδικό βιβλίο είναι η Αναστασία Σακελλαρίδου που μέσα σε ένα πρωτότυπο παραμύθι ξορκίζει σπάνιες ασθένειες και αυτοάνοσα που απασχολούν όλο και περισσότερο το σύγχρονο άνθρωπο.
Για την έκδοση αυτή με τίτλο «Η Νεραϊδοκυρία Αυτοανοσία και τα άτακτα παιδιά της», που τυπώθηκε στο Ρέθυμνο αναφέρει μεταξύ άλλων σε βιβλιοπαρουσίασή του ο Θοδωρής Ρηγινιώτης.
«Το βιβλίο μού φάνηκε συγχρόνως χαρούμενο και μελαγχολικό. Χαρούμενο, όπως μια παιδική ψυχή, και μελαγχολικό, όπως μια μητέρα που ανησυχεί και φοβάται. Ο τρόπος όμως που εκφράζει τον αγώνα των παιδιών και τη μεταμόρφωση του κόσμου μέσα από τη φαντασία τους, ώστε να αντεπεξέλθουν στις πρωτοφανείς γι’ αυτά δυσκολίες της προσαρμογής σ’ ένα νέο τρόπο ζωής, με λιγότερη ανεμελιά και περισσότερη ευθύνη και επιφυλακή, είναι εκπληκτικός. Και το μήνυμα που αφήνει – όχι μόνο στο τέλος, αλλά σε κάθε σελίδα του, από την πρώτη σκηνή ώς την τελευταία! – είναι η αισιοδοξία, η ελπίδα, η εμπιστοσύνη, η συμπαράσταση και η αγάπη. Αξίες τόσο απαραίτητες σε όλες τις εποχές και ολοένα πιο δραματικά επίκαιρες στην εποχή μας».
Παδουβά – Σκλήκα Ελένη
Εξαιρετική και η παρουσία της Ελένης Παδουβά Σκλήκα στον χώρο του παιδικού βιβλίου που γεννήθηκε στον Ορθέ Μυλοποτάμου. Σπούδασε δασκάλα και εργάστηκε σε δημόσια σχολεία. Το πρώτο της βιβλίο είναι το μυθιστόρημα Ελμύρα. Το δεύτερο, «Ποντικοί μες στο κελάρι», σε νέα έκδοση, είναι γραμμένο για παιδιά, που χαίρονται να διαβάζουν αστείες ιστορίες.
Γεωργία Λουκά – Φραγκιαδάκη
Ραδιοφωνική παραγωγός από το 2005 και μετά ασχολείται με τη συγγραφή αφήγηση – παραμυθιών σε διαφόρους χώρους όπως σχολεία – παιδικές εκδηλώσεις και στο ραδιόφωνο αναλαμβάνοντας εξολοκλήρου την παραγωγή παιδικών εκπομπών. Με το παραμύθι, όπως αναφέρει η ίδια ξαναγίνεται παιδί και αποκτάει πολλούς και καλούς φίλους κάθε ηλικίας προσφέροντας της αυτό πραγματική ευτυχία, που θέλει να τη μοιράζεται με τους γύρω της και κυρίως με τα παιδιά. Η ίδια συστήνεται ως η γιαγιά Γωγώ η παραμυθού.
Κυριακή Φλουρή
Επιτρέψτε μου να καταθέσω από ψυχής την περηφάνια μου για την εκπαιδευτικό αυτή που ευτύχησα να έχω μαθήτρια στο τμήμα δημοσιογραφίας κάποτε στο ΕΠΛ.
Γνώριζα το ταλέντο της και σήμερα την καμαρώνω που είναι νηπιαγωγός και συγγραφέας παιδικών βιβλίων. Αποφοίτησε το 2002 από το Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Η πρώτη της συγγραφική απόπειρα έγινε το 2009. Συνεργάζεται στενά με τις Εκδόσεις Βιβλιοσκόπιο, οι οποίες εδρεύουν στο Ρέθυμνο.
Παράλληλα με τη συγγραφή, εργάζεται ως μάχιμη νηπιαγωγός, γεγονός που της επιτρέπει να έρχεται σε άμεση επαφή με τις ανάγκες και τη φαντασία των παιδιών.
Το πιο γνωστό της βιβλίο είναι:
• «Βάλε λίγη φαντασία ή αλλιώς μια μουτζουρία!» (Εκδόσεις Βιβλιοσκόπιο): Ένα βιβλίο που ενθαρρύνει τη δημιουργικότητα και τη φαντασία των παιδιών.
Δυο σπουδαίοι παραμυθάδες
Δυο από τους πιο σημαντικούς παραμυθάδες του τόπου μας απολαμβάνουμε χάρις στον ζήλο των παιδιών τους και τα ευγνωμονούμε γι’ αυτό.
Ο Γιώργης Καλλέργης ο παραμυθάς από τη Λούτρα ήταν το έκτο παιδί του Νικόλαου Καλλέργη και της Αικατερίνης Ορφανουδάκη, που αποτελείτο από τέσσερα αγόρια και δύο κορίτσια. Βαρύ φόρο αίματος έδωσε η οικογένεια στην πατρίδα. Ο αδερφός του Γεωργίου, Κωνσταντίνος Καλλέργης ήταν δάσκαλος και κατετάγη στον στρατό σαν έφεδρος αξιωματικός την εποχή των απελευθερωτικών αγώνων, πολέμησε σαν ήρωας και θυσιάστηκε για την πατρίδα στη θρυλική μάχη του Μπιζανίου, τιμάται δε στην πόλη των Ιωαννίνων. Ο μεγαλύτερος αδερφός του Γιάννης έφυγε σε ηλικία 17 ετών για το Σικάγο και δεν επέστρεψε ποτέ, ενώ ο αδερφός του Δημήτρης υπηρέτησε την πατρίδα επί οκτώ συναπτά έτη φτάνοντας με τον ελληνικό στρατό μέχρι τον ποταμό Σαγγάριο, όπου και σταμάτησε η επέλαση για να αρχίσει το δράμα και η μικρασιατική καταστροφή το 1922.
Ο Γεώργιος Καλλέργης έζησε μικρό παιδί μεγάλες εθνικές στιγμές, όπως τις επιτυχίες του εθνάρχη Ε. Βενιζέλου και του ελληνικού στρατού, αλλά και τη μεγάλη μικρασιατική καταστροφή. Βίωσε σαν παιδί κι άλλες πολλές συγκλονιστικές εθνικές μνήμες.
Η γνωριμία του με τους ξεριζωμένους που βρήκαν στο Ρέθυμνο δεύτερη πατρίδα, ήταν καθοριστικής σημασίας για την έμπνευσή του. Δέθηκε από νωρίς μαζί τους. Έκανε φιλίες. Βοηθούσε όπως μπορούσε κι είχε την πόρτα του σπιτιού του πάντα ανοικτή και γι’ αυτούς. Άκουγε με μεγάλο ενδιαφέρον εκείνες τις ιστορίες από την Ανατολή, που κρατούν τον ακροατή, δέσμιο της σαγηνευτικής τους πλοκής.
Έτσι αυτά που άκουσε από γονείς, συγγενείς, Μικρασιάτες φίλους τα κράτησε στη μνήμη και μετά τα έλεγε με χαρισματικό τρόπο στα παιδιά του.
Το χάρισμά του αυτό κέντρισε το ενδιαφέρον και των μεγάλων. Έτσι τις κρύες νύχτες του χειμώνα ο Γιώργης έδιωχνε την ανία της βραδιάς με αφηγήσεις που έκαναν τους πάντες να κρατάνε και την ανάσα τους, για να μη χάσουν ούτε λεπτομέρεια από το μύθο που με μαεστρία ο αφηγητής ξεδίπλωνε.
Με τον καιρό ο Γεώργιος Καλλέργης που είχε και άλλη πτυχή καλλιτεχνικής φύσης, αφού έπαιζε υπέροχα μαντολίνο, αν και αυτοδίδακτος και τραγουδούσε εξαιρετικά έγινε η «ψυχή» κάθε παρέας. Ιδιαίτερα στις μεγάλες μέρες και στις γιορτές.
Σε μια εποχή που ο κόσμος σκεπτόταν με το συναίσθημα και η εποχή δεν πρόσφερε τα αγαθά της σημερινής τεχνολογίας ο Γεώργιος Καλλέργης ήταν ο «γητευτής» της ανίας και κακοκεφιάς, η πηγή της χαράς και του κεφιού. Κι ας κατακλύζανε τον ίδιο τόσα και τόσα προβλήματα.
Άξιος διάδοχός του και στην ανθρωπιστική δράση αλλά και στην καλλιτεχνική προσφορά ο γιος του Κωστής, κληρονομώντας αυτή την τόσο σημαντική πνευματική παραγωγή, σκέφτηκε να την εκδώσει ως αιώνιο μνημόσυνο του υπέροχου πατέρα του που λάτρευε. Πήρε το ιδιόγραφο υλικό το επεξεργάστηκε και μας το πρόσφερε σε μια καλαίσθητη έκδοση.
Κάθε παραμύθι μας κερδίζει, μας διδάσκει και δίνει μαθήματα ζωής. Ποιο να πρωτοδιαλέξουμε από τα επτά υπέροχα παραμύθια της έκδοσης, της πρώτης έκδοσης που εκτός από εξαιρετικός μύθος χαρακτηρίζεται και από την αυθεντική ντοπιολαλιά;
Σημαντική και η προσφορά της Ατσιπουλιανής αρχόντισσας Στέλλας Ροδινού που σε μάγευε με τη συντροφιά της
Νύφη του Καντημανόλη του Ροδινού η Στέλλα, στάθηκε αντάξια της γενιάς της. Κι ας άρχισαν και τα δικά της τα δεινά.
Πάνω στον αρραβώνα της κηρύχτηκε ο πόλεμος. Έκανε υπομονή, ενώ τα βάσανα έγιναν περισσότερα με την Κατοχή. Πείνα, ταλαιπωρία, στέρηση.
Η αρχοντοπούλα από τον Πρινέ τα υπέμεινε με θάρρος. Και, το σπουδαιότερο, φρόντιζε με κάθε τρόπο να βοηθήσει ασθενέστερους να επιβιώσουν.
Όταν γύρισε ο Ευάγγελος στον τόπο του από το μέτωπο, τη ρώτησε αν γινόταν να παντρευτούν αφού έτσι κι αλλιώς δεν φαινόταν φως στο σκοτάδι.
Γιατί να περιμένουν, καθυστερώντας από τον εαυτό τους το δικαίωμα της ευτυχίας που τους έδινε η αγάπη τους.
Εκείνη δέχτηκε. Έγινε ο γάμος κι έπειτα άρχισαν να έρχονται οι λεβέντες τους στον κόσμο. Ο Μανόλης, ο Τάκης, ο Νίκος.
Για την υπέροχη αυτή γυναίκα είχε γράψει ο μεγάλος μας λογοτέχνης και συγγραφέας Δημήτρης Αετουδάκης, προλογίζοντας το βιβλίο των αφηγημάτων της με τίτλο «Αναστορήσεις μιας Ατσιπουλιανής αρχόντισσας»:
«Μέσα σε τούτα τα χρόνια που έζησε με το λύχνο και τη λάμπα, έμαθε παραμύθια, ιστορίες, παροιμίες και ποιήματα, που ο γιος της Εμμανουήλ της εκμαίευσε από το σοφό της το κεφάλι, εκεί που τα είχε καταγράψει στο βιβλίο της μνήμης της και τα εξιστόρησε με σαφήνεια και καθαρότητα στον γιο της που τα καταγράφει σε τούτα τα φύλλα του βιβλίου του για να μάθουν κυρίως οι νέοι πως εσκέπτοντο τότε, στα χρόνια της Στυλιανής, οι άνθρωποι του χωριού, του λύχνου και της λάμπας, όπως έγραψα και πιο πάνω.
Γιατί τούτη η προικισμένη με σοφία και ισχυρή μνήμη, αρχόντισσα, που μάζεψε σαν τη μέλισσα όλη τη σοφία του τότε κόσμου της, από τη γιαγιά της, τη μητέρα της, τις γειτόνισσές της, που τα βράδια μαζεμένοι γύρω από το πυρωμένο μαγκάλι άφηναν το παραμύθι, το τραγούδι, την ιστορία, το ανέκδοτο, να καλύπτουν τις μεγάλες ώρες της χειμωνιάτικης βραδιάς. Όλα αυτά τα θυμάται και τα ξετυλίγει από το κουβάρι της ισχυρής μνήμης της και τα μεταφέρει σε τούτο το βιβλίο με την ισχυρή γραφίδα του γιου της…».
Και πάλι ζητάμε την κατανόησή σας που δεν αναφερθήκαμε διεξοδικά στον τομέα αυτό τιμώντας όλους τους δημιουργούς. Υγεία να έχουμε και θα το κάνουμε εν καιρώ. Το οφείλουμε άλλωστε και στους σεμνούς δημιουργούς που δεν έχουμε προβάλει όσο τους αξίζει.
