Του ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥ Β. ΑΓΓΕΛΑΚΗ*
Στην εποχή μας υπάρχει μια έξαρση της χρήσης λογισμικών τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία έχουν εισχωρήσει σε όλες τις πτυχές της καθημερινότητας μας. Είναι βέβαιο ότι μας προσφέρουν πάρα πολλές χρήσιμες πληροφορίες σε ταχύτατο χρόνο, όμως υπάρχει σημαντικός σκεπτικισμός για τα ηθικά όρια της χρήσης τα επόμενα χρόνια, σε σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το σίγουρο είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συνεισφέρει τα μέγιστα σε διάφορους κλάδους επιστημών οι οποίοι μέχρι σήμερα πασχίζουν να φέρουν αποτελέσματα στην έρευνα τους με μοναδικό τους όπλο την ανθρώπινη προσπάθεια. Ένας από αυτούς τους κλάδους είναι και η ιστορική έρευνα, η ψηφιοποίηση αρχείων, η παλαιογραφία και η αναγνώριση κειμένων, καθώς και η προσπάθεια δημιουργίας ψηφιακής απεικόνισης του παρελθόντος μέσα από τα τεκμήρια κάθε εποχής. Ένα σημαντικό τεκμήριο το οποίο μελετάμε όσοι ασχολούμαστε με την Βενετοκρατία στην Κρήτη είναι τα νοταριακά συμβόλαια, οι πράξεις δηλαδή των συμβολαιογράφων της εποχής. Είναι αξιοθαύμαστο με πόσο μεγάλη λεπτομέρεια περιγράφουν στα κείμενα τους τις λεπτομέρειες της κάθε πράξης προφανώς για να μην υπάρχουν περιθώρια παρερμηνείας τα οποία θα οδηγούσαν σε δικαστικές διαμάχες. Σε ένα από αυτά τα νοταριακά συμβόλαια (Νοτάριος Γ. Πετρόπουλος, Χάνδακας) έπεσε στην αντίληψη μου η περιγραφή κατασκευής μιας φάμπρικας από κάποιον μάστορα της εποχής. Αφού την μετάγραψα όσο το δυνατόν πιο πιστά και μετάφρασα τα δάνεια και αντιδάνεια ελληνικών και ιταλικών λέξεων (βλ. παρενθέσεις), προσπάθησα να φανταστώ την εικόνα που περιέγραφε ο τεχνίτης στον πελάτη. Εδώ βέβαια θα πρέπει να πω ότι με βοήθησε πάρα πολύ στο ότι ο πατέρας μου ήταν οικοδόμος και τους περισσότερους από τους τεχνικούς όρους τους καταλάβαινα αντιλαμβανόμενος τί ήθελε να περιγράψει ο τεχνίτης. Από καθαρή περιέργεια και με διάθεση ψαξίματος, έβαλα το κείμενο του συμβολαίου στο ChatGPT, και του ζήτησα να μου φτιάξει ένα αρχιτεκτονικό σκίτσο της εποχής για το πώς θα ήταν το κτίριο. Το αποτέλεσμα με εξέπληξε θετικά και για τον λόγο αυτό σας το παραθέτω μαζί με το κείμενο αυτούσιο, διατηρώντας την ορθογραφία του προκειμένου να το διαπιστώσετε και μόνοι σας ειδικά όσοι ασχολείστε με τεχνικά έργα, πόσο κοντά είναι το σκίτσο στην περιγραφή. Με αφορμή αυτό λοιπόν, θα πρέπει όλοι όσοι ασχολούμαστε με τις παρελθοντικές επιστήμες, να γίνουμε λίγο πιο ανοικτόμυαλοι, να εκπαιδευτούμε στις τεχνικές και στα λογισμικά τα οποία μπορεί να υπάρχουν και να χρησιμοποιήσουμε προς όφελος μας την τεχνολογία και τις ψηφιακές επιστήμες. Τα αποτελέσματα των ερευνών θα επιταχυνθούν και θα διαχυθούν με καταιγιστικούς ρυθμούς.
Παραθέτω το πρωτότυπο κείμενο:
«(Κάστρον, 7 Ιουνίου 1585)
Φανερόν κάμνω εγώ ο Εμμανουήλ Χριστόφορος μουράρος του ποτέ (αείμνηστου) κυρ Μιχελή, κατοικούμενος εις το Κάστρον της Κρήτης με τα μέρη μου ότι την σήμερον ήλθα εις την παρούσαν συνήβασιν μετα εσέ τον ευλαβή κυρ Λέων Χριστόφορον του ποτέ ευλαβοίς παπά κυρ Βασίλειου και με δύναμιν του παρόντος φανερού ινστρουμέντου προμετάρω (υπόσχομαι) και ομπλιγάρωμαι (δεσμεύομαι) να σου κάμω και να σου κτίσω την κατωγεγραμμένη φάμπροικα ηγόουν (δηλαδή, συνοψίζοντας, θεωρόντας), να σου κτίσω έναν πόρτεγον (κεντρική αίθουσα) είς την ντέραβακουα (τέρρα βάκουα, κενό χωράφι, οικόπεδο) όπου έχεις είς το Κάστρον είς την ενωρίαν του Αρχιστράτηγου, μάκρος οργιαίς στ΄ ιντζίρκα (περίπου) και πλάτος οργιαίς δύο και ύμισι. να το θεμελιώσω καθως είναι αρχισμένον αν είναι σουφιτζιέντε (επαρκή, ικανά) τα παλαιά θεμέλια άλεως να ξαναθεμελιώσω εγώ. να κτίσω όλον το αυτόν πόρτεγον να κάμω όλη την αυτήν φάμπροικα με πρεσταμέντον (χρηματοδότηση) εδικόν μου, ηγοουν πέτρα και ασβέστι όσον να κτίσω τα πελέκια δίδωντας μου εσύ χώμα από την αρχήν έως το ύστερον και εγώ να βανω πρεσταμέντα πουργοίς (υπό το έργο, βοηθούς)και πάσαν άλον χρειαζώμενον να κάμω και να τελειώσω την αυτήν φάμπροικα. εις το οποίον πόρτεγον κα κάμω και δύο παραθύρια όλα πελεκιτά με λείσταις (με καφασωτά) τα ανώφιλια και τα κατώφιλια σκλέτα (χωρίς ξόμπλια) και έναν στρογκίλεμα εις τα ντρέτα (στους παραστάτες). να κάμω την πόρταν του πορτέγου ψιλή ποδάρια στ΄ και ταις άλαις πόρτες πέντε ύμισι, τα παραθύρια τεσαρα ύμισι ποδάρια, να κάμω τοις τείχοις του πορτέγου ψιλοίς ποδάρια δώδεκα να πέσει η ξυλή απάνω εις τα δώδεκα ποδάρια και να κτίσω τοις τείχοις της κάμερας να ψιλώσουν τόσον όσον να μπορεί να ακουμπήσει η ξυλή και να κάμω και έναν μεσότειχον εις την κάμεραν να χωρίσει όσον τόπον βολεί να σου κάμω έναν μαγερειόν με μουντουλούνη (κάποιο έπιπλο κουζίνας?) και αρκάσα (ξύλινη θήκη/ντουλάπι) απάνω εις το μουντουλούνη με την μάπα(παγκος). να κάνω όλην την άνωθεν φάμπροικα καλήν δουλειά παστρική και σουφιτζιέντε να κτίσεις απάνω ανώγεα και να αρέσει κάθα μαστώρου κάμνωντας σου και μιαν καντονάδα καλήν με δετάδες (γωνιοδέτηση σωστή) δίδωντας μου εσύ ότι ξύλον κάμει χρεία δια την λεγώμενην φάμπροικαν την οποίαν να έχω καμωμένην και τελειωμένη με ότι κάμνει χρεία από τήν τέχνη μου όξω από συφουρνάρισμα(πιθανόν τεχνητή ωρίμανση ξύλων στέγης) έως όλον τον μάιον πρώτον ερχώμενον 1586 φέρνωντας την ανωτέρα φάμπρικα εις τα άνωθεν τέρμινα να βάνεις εσύ την ξυλήν και να τη στεγώσεις με εξωδαίς σου και αποστεγώνοντας να κτίζω εγώ τα ματζιπέτια (περιτοίχιο σκεπής) δια την οποίαν άνωθεν φάμπρικα όπου θέλω σου κάμω δια κόπον μου πρεσταμέντον και πάσαν άλλην εξόδοις όπου θέλω να κάμω της τέχνης μου ώς ανωτέρο όξω από συφουρνάρισμα και χώμα που θέλεις να μου δίδεις εσύ ντακόρδον (επιτόπου, επακριβώς) να μου δώσεις δουκάτα κορέντε ριε (115 χρυσά δουκάτα)…..[…]».
Η εικόνα που μου έδωσε το Chat GPT με βάση το κείμενο:
*Ο Χαράλαμπος Αγγελάκης είναι οικονομολόγος, εκπαιδευτικός και υποψήφιος διδάκτορας Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.
