Σπάνια φωτογραφικά ντοκουμέντα κι αντικείμενα από την μικρασιατική περίοδο παρουσιάζονται στην έκθεση «Εκστρατεία 1919-1922», που φιλοξενείται στο Ιστορικό Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνου (οδός Βερνάδου – Παλιά Πόλη) και ταξιδεύει τον επισκέπτη πίσω στον χρόνο, στα πολεμικά γεγονότα που «σημάδεψαν» την Ελλάδα και τον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας.
Τα αποκαλυπτήρια των εκθεμάτων, που προέρχονται από το αρχείο και τη συλλογή του Δημήτρη Σκαρτσιλάκη και του Ιστορικού Λαογραφικού μουσείου, έγιναν προχθές το βράδυ, παρουσία αρκετού κόσμου όλων των ηλικιών.
Η έκθεση, που διοργανώθηκε από τον σύλλογο Φίλων του Ιστορικού Λαογραφικού μουσείου με τη στήριξη της Περιφέρειας Κρήτης, έχει στόχο να ανακινήσει το ενδιαφέρον για την εκστρατεία 1919-22 μέσα από σπάνια αντικείμενα και φωτογραφίες που προσδίδουν μια δραματικότητα. Όπως αναφέρουν οι διοργανωτές, πρόκειται για ένα θέμα λιγότερο γνωστό σε εμάς, καθώς έχουμε μείνει με τις εντυπώσεις και τις ιστορίες του δράματος του Μικρασιατικού Ελληνισμού, που ακολούθησε μετά.
Η έκθεση, όπως μας λέει ο Δημήτρης Σκαρτσιλάκης, ξεναγώντας μας, αποτελείται από εννέα φωτογραφικές ενότητες με τα κυριότερα στρατιωτικά γεγονότα της περιόδου έως την είσοδο του Τουρκικού στρατού στη Σμύρνη: «Πρόκειται για μία έκθεση που αναδεικνύει καθαρά το στρατιωτικό σκέλος. Στην έκθεση βλέπουμε φωτογραφίες αδημοσίευτες από επίσημους και ιδιώτες φωτογράφους του ελληνικού στρατού, σε εννέα θεματικές ενότητες χρονολογικά. Βλέπουμε στρατιωτικά αντικείμενα (τα καθημερινά ενός στρατιώτη, εξοπλισμούς κ.λπ.) και από την ελληνική και από την τούρκικη πλευρά. Έχουν φτιαχτεί τρία διοράματα σε φυσικό μέγεθος που αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα στο πεδίο της μάχης. Βλέπουμε επίσης προσωπικά αντικείμενα του Ελευθερίου Βενιζέλου, τα οποία ανήκουν στη συλλογή του μουσείου».
Κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε στον αύλειο χώρο του μουσείου, συνοδεύοντας τα εγκαίνια, ήταν ο καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας του Αριστοτελείου πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Γιώργος Μαργαρίτης.
Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 20 Οκτωβρίου, χρόνος ικανός για να την επισκεφθούν όλοι οι Ρεθεμνιώτες και οι επισκέπτες της πόλης. Το ωράριο λειτουργίας της είναι το εξής: Πρωινές ώρες, 10:00-15:00, από Δευτέρα έως Παρασκευή ενώ την Τετάρτη θα λειτουργεί και απόγευμα από τις 6 έως τις 9.
Υπάρχει η δυνατότητα ξενάγησης στην έκθεση και σε γκρουπ ατόμων, κατόπιν συνεννόησης στο τηλ. 6973795832.
Η αξία της έρευνας
Ο Δημήτρης Σκαρτσιλάκης που είναι και πρόεδρος του συλλόγου των φίλων του Ιστορικού Λαογραφικού μουσείου Ρεθύμνου, λατρεύει την ιστορία, διαθέτει εξ άλλου ένα τεράστιο αρχείο ιστορικών θησαυρών, παρότι δεν του αρέσει ο όρος συλλέκτης αλλά ερευνητής και είναι αφοσιωμένος σε δυο ιστορικές περιόδους της Ελλάδας: «Μου αρέσει η ανάδειξη της ιστορίας, η σωστή τοποθέτηση κάποιων πραγμάτων, η έρευνα και γενικότερα όλο αυτό το πράγμα. Γι’ αυτό και μου αρέσει να λέω ότι είμαι ερευνητής παρά συλλέκτης. Υπάρχει όντως μία αγάπη για τη μικρασιατική υπόθεση. Η Μάχη της Κρήτης είναι το ένα κομμάτι που ασχολούμαι εκτεταμένα και το άλλο είναι η Μικρασιατική εκστρατεία» λέει στα «Ρ.Ν.» και συμπληρώνει σχετικά με την εκστρατεία 1919-1922: «Το στρατιωτικό κομμάτι είναι πάρα πολύ σημαντικό, κάτι το άγνωστο γιατί το υπερκαλύπτει η καταστροφή που έγινε μετά».
Πως ο ίδιος καταφέρνει να εμπλουτίζει το αρχείο του με σπάνια ντοκουμέντα: «Το υλικό συγκεντρώνεται από αγορές από δημοπρασίες ή κι από ιδιώτες, δηλαδή από απογόνους που έχουν αντικείμενα και τα έχουν φέρει από εκεί» απαντά.
Το θέμα δεν είναι να αποκτήσει κάποιος ένα αντικείμενο, αξία έχει η ιστορική έρευνα που θα κάνει γι’ αυτό. «Ένα αντικείμενο δεν έχει τόσο ουσία αν δεν ερευνήσεις τι αντιπροσωπεύει, τι ιστορία έχει. Το να συλλέγεις απλά αντικείμενα, δεν είναι κάτι. Το θέμα είναι να κατανοήσεις το αντικείμενο» επισημαίνει ο κ. Σκαρτσιλάκης.
Ο Δημήτρης Σκαρτσιλάκης, δεν έχει κάποια ρίζα από τη Μικρά Ασία. «Είχα πρόγονο όμως που πολέμησε εκεί, που έφτασε ως το Σαγγάριο. Δυστυχώς, δεν τον πρόλαβα να μού λέει ιστορίες. Τις έμαθα από δεύτερο χέρι» μας αποκαλύπτει, υποστηρίζοντας πως: «Σε καμία περίπτωση δεν γνωρίζουμε τη Μικρασιατική Καταστροφή στην πραγματική της διάσταση. 100 χρόνια παραμένει επίκαιρη όσο ποτέ. Είναι ακριβώς οι ίδιοι παίκτες στη στρατηγική σκακιέρα και τα συμφέροντα είναι ακριβώς τα ίδια. Η Συνθήκη της Λωζάνης είναι ένα πάρα πολύ σημαντικό ζήτημα».
Ασπάζεται την άποψη ότι «Η Ιστορία επαναλαμβάνεται, οπωσδήποτε, και κάνει κύκλους». Πιστεύει ότι «Η έκθεση θα είναι πολύ διδακτική, ειδικά για τους μαθητές των σχολείων από τον Σεπτέμβριο». Θα το επιδιώξει, άλλωστε, να επισκεφθούν την έκθεση σχολεία. Έτσι κι αλλιώς, όπως έχει γίνει ήδη γνωστό, θα γίνονται ξεναγήσεις σε γκρουπ ανθρώπων.
«Στις εποχές που ζούμε ο πόλεμος ξανάρχεται»
«Είναι πάρα πολύ ενδιαφέρον που η έκθεση αυτή επικεντρώνεται στην εκστρατεία, στον ελληνοτουρκικό πόλεμο (οι Τούρκοι τον λένε «πόλεμο της ανεξαρτησίας» και όχι σε αυτά τα οποία συνηθίζουμε: Δηλαδή, στην προσφυγιά, στο δάκρυ, στα εκατοντάδες χιλιάδες θύματα, τα οποία βεβαίως είναι κι αυτά πολύ σημαντικά» είπε στα «Ρ.Ν.» ο καθηγητής Σύγχρονης Ιστορία Αριστοτέλειο πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γιώργος Μαργαρίτης.
«Οι εποχές που ζούμε, είναι εποχές που ο πόλεμος ξανάρχεται, πρέπει να ξέρουμε τι προκαλεί τον πόλεμο, τι προκαλεί ο πόλεμος στους λαούς, για ποιες αιτίες γίνονται όλα αυτά· τι θα πει εκστρατεία, τι θα πει μάχη – όλα αυτά τα οποία εύχομαι να μην ζήσουμε, αλλά απ’ ό,τι φαίνεται δυστυχώς πλησιάζουν ολοένα και πιο κοντά. Αυτό είναι το σημαντικό, γιατί οι επέτειοι είναι να θυμόμαστε· αλλά να βγαίνει και κάποια παιδεία για το σήμερα. Και γι’ αυτό έχει αξία μία έκθεση αφιερωμένη στην εκστρατεία, στον πόλεμο τον ίδιο» σχολίασε ο κ. Μαργαρίτης.
Η Ιστορία συχνά επαναλαμβάνεται, για κάποιους άλλους απλά συνεχίζεται. Το ερώτημα που συχνά υπαγορεύουμε στους εαυτούς μας, εν είδει αυτοκριτικής, είναι εάν διδασκόμαστε από τα λάθη μας: «Κανείς δεν διδάσκεται από τα λάθη του» τονίζει ο καθηγητής του ΑΠΘ. «Τα λάθη υπαγορεύονται από συμφέροντα, καταστάσεις, από συσχετισμούς ενίοτε. Τα λάθη είναι κάτι το επαναλαμβανόμενο ακριβώς διότι τα συμφέροντα είναι αντικρουόμενα και επαναλαμβανόμενα. Το λάθος δεν πηγάζει από κακή λειτουργία του εγκεφάλου».
Η σύγχρονη Ελλάδα, για τον ίδιο, αποτελεί «φυσική συνέχεια του ‘22», ακριβώς επειδή έναν αιώνα πίσω «επανεκκινεί την Ιστορία της», όπως θα επισημάνει, διευκρινίζοντας: «(Το ελληνικό κράτος) ενσωματώνει τον ελληνισμό, όχι όμως τον ελληνισμό που θα επιθυμούσε. Θα επιθυμούσε τον «μεγάλο ελληνικό καπιταλισμό», αλλά για να πάρεις τον «μεγάλο ελληνικό καπιταλισμό» θα πρέπει να πάρεις την Κωνσταντινούπολη. Το μόνο που δεν συζητιέται σε αυτή την περίπτωση είναι η Κωνσταντινούπολη. Μας μένει αυτό που μας μένει, αυτή η συμφορά. Ο φόβος μίας λογικής εκκένωσης της Μικράς Ασίας, για το «Τι θα κάνουμε με τους Έλληνες εκεί, όταν θα έρθουν εδώ». Και το ποια κυβέρνηση θα τολμούσε να το κάνει. Δεν ξέρω αν μία δίκη έληξε το ζήτημα, αλλά είναι ζητήματα τα οποία είναι και δύσκολα».
Αναμφίβολα η έννοια της προσφυγιάς είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορική διαδρομή της πατρίδας μας, λέει: «Οι πρόσφυγες είναι κομμάτι της σημερινής Ελλάδας, συστατικό της σημερινής Ελλάδας».
Όταν του υπενθυμίζουμε ότι και στις μέρες μας βλέπουμε σύγχρονα καραβάνια ξεριζωμένων από την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, συμφωνεί και απαντά: «Και που είστε ακόμα.. Οι πόλεμοι έχουν προσφυγιά, έχουν νεκρούς, έχουν τραυματίες, έχουν κατεστραμμένες πόλεις, έχουν κατεστραμμένες χώρες, κατεστραμμένες κοινωνίες».
