Παγκόσμια ημέρα φιλανθρωπίας η σημερινή και ο νους μας τρέχει σε κείνους τους αγγέλους καλοσύνης, που σε χαλεπούς καιρούς χάρισαν μια κάποια ανακούφιση σε βασανισμένους ανθρώπους.
Για παράδειγμα ο Εμμανουήλ Καούνης, μπορεί να μην έγινε γιατρός, αφού μόλις είχε γραφτεί στο Πανεπιστήμιο πέθανε ο πατέρας του και υποχρεώθηκε να αφήσει τις ανώτερες σπουδές, θεράπευε όμως μέχρι το τέλος της ζωής του την ανθρώπινη δυστυχία.
Πόσοι και πόσοι δυστυχείς δεν γλίτωναν τη φυλακή από χρέη χάρις στον άνθρωπο αυτό. Κοντά στις γιορτινές μέρες μάθαινε ποιος είχε φυλακιστεί ή ποιος κινδύνευε από χρέη κι έσπευδε να πληρώσει και να τον στείλει σπίτι του.
Παπά Γιάννης Πίττερης – Παιδική Στέγη
Οι εποχές που ακολούθησαν την μετακατοχική περίοδο, ήταν Γολγοθάς για τις πολύτεκνες κυρίως οικογένειες.
Εκείνοι που κυριολεκτικά δεινοπαθούσαν ήταν οι γονείς από τα χωριά, που ήθελαν να συνεχίσουν τα παιδιά τους το σχολείο. Αυτό απαιτούσε εγκατάσταση στην πόλη με ενοίκιο, επιβάρυνση η οποία έκανε την οικογένεια να στενάζει και δυστυχώς δεν ήταν η μόνη, γιατί η απομάκρυνση από την οικογενειακή εστία προϋπόθετε και άλλες δαπάνες.
Ευτυχώς που υπήρξαν άνθρωποι να δώσουν μια ανάσα σε πολλούς γονείς και να δημιουργήσουν μια εστία που σήμερα μπορούμε να χαρακτηρίσουμε φυτώριο επιστημόνων. Γιατί τα περισσότερα παιδιά που βρήκαν στέγη και φαγητό εκεί, διαπρέπουν σε διάφορους τομείς. Κάτι που ίσως να μην τον επιτύγχαναν αν οι συνθήκες τους υποχρέωναν να μείνουν στο χωριό και ν’ ασχοληθούν με το μεροκάματο σε αγροτικές δουλειές για να επιβιώσουν.
Ψυχή της προσπάθειας ο αείμνηστος παπά Γιάννης Πίττερης, με συμπαραστάτες τον Κώστα Αντωνάκη αρχικά και μερικούς ακόμα συμπολίτες που αναφέρονται πιο κάτω, ενώ η προσπάθεια δικαιώθηκε απόλυτα όταν είχε τη στήριξη της πρώην υπουργού και βουλευτή Βιργινίας Τσουδερού, που πλαισίωναν η Ειρήνη Γρηγοριάδου, ο Λεωνίδας Καούνης, η Φανή Παπαδουράκη, η Κατίνα Χαλκιαδάκη κ.ά.
Από τις μορφές που θυμούνται με συγκίνηση οι άλλοτε τρόφιμοι της Παιδικής Στέγης, είναι η αείμνηστη Μαρία Λιονή, ένας άγγελος καλοσύνης, που είχε κάνει προσωπική της υπόθεση τη διακονία της αγάπης στον χώρο αυτό.
Λέλα Κούνουπα
Σαν Μικρασιάτισσα από μητέρα δεν μπορώ να μην αναφερθώ πρώτα στον άγγελό μας τη Λέλα Κούνουπα.
Ήταν μια πανέμορφη γυναίκα που επάξια κέρδισε την καρδιά του φαρμακοποιού Γιάννη Κούνουπα. Μας ήρθε από τα Χανιά, νύφη της ιστορικής οικογένειας των φαρμακοποιών το 1917.
Όταν άρχισαν να φθάνουν στο Ρέθυμνο οι πρώτοι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας, η Λέλα Κούνουπα έχασε την ηρεμία της.
Σκεπτόταν τους περήφανους εκείνους ανθρώπους να πεινούν, αλλά να μην απλώνουν χέρι επαιτείας από αξιοπρέπεια, μετρούσε τα θύματα από ασιτία και δεν μπορούσε να ησυχάσει.
Άφησε λοιπόν στην άκρη τους ενδοιασμούς και τις απαγορεύσεις που της επέβαλε το φύλο και η κοινωνική της θέση και ξεκίνησε πόρτα-πόρτα να ζητά βοήθεια για τους πρόσφυγες.
Στην αρχή προκάλεσε ξάφνιασμα η κίνηση αυτή και ίσως σχόλια. Εκείνη όμως θαρραλέα συνέχισε την προσπάθεια μέχρι που πέτυχε τον στόχο της. Οργανώνει συσσίτια, μαζεύει είδη πρώτης ανάγκης, αναζητά στέγη να βολέψει τους ξεριζωμένους.
Τα παιδιά της θυμούνται εκείνο το σοβαρό ύφος τις ώρες που θα έπρεπε να είναι ξέγνοιαστη. Μεγάλη ικανοποίηση της προκαλεί η απόφαση του Λυκείου Ελληνίδων να δημιουργήσουν τμήματα κοπτικής ραπτικής για τις προσφυγοπούλες. Να μάθουν μια τέχνη που είχε επαγγελματική προοπτική.
Ησυχία όμως δεν είχε. Επισκεπτόταν σχεδόν καθημερινά το σχολείο που φοιτούσαν και προσφυγόπουλα. Ανησυχούσε γιατί η αδενοπάθεια ήταν σε έξαρση, λόγω των συνθηκών διαβίωσης. Αρκετές φορές τη συνόδευε και ο τσαγκάρης για να πάρει μέτρα και να φέρει καινούργια παπούτσια στα παιδιά των ξεριζωμένων οικογενειών.
Η Λέλα Κούνουπα ζούσε για τους άλλους παρά το γεγονός ότι ήταν μια ιδανική σύζυγος και μια υποδειγματική μητέρα.
Ελισσάβετ Περακάκη
Μπορεί ο ανθρώπινος πόνος, ο Γολγοθάς μιας μάνας να γίνει ανάσταση για όλους ανθρώπους; Η Ελισσάβετ Περακάκη αποτελεί την απάντηση.
Η οδύνη από τον θάνατο του παιδιού της βρήκε μια ανακούφιση στην κοινωνική προσφορά.
Ήταν από τα ονόματα που είχα γράψει εκατοντάδες φορές στη στήλη των δωρεών. Κι όμως ποτέ δεν ευτύχησα να γνωρίσω την Ελισσάβετ Περακάκη προσωπικά.
Απ’ ό,τι θυμάμαι της είχε ιδιαίτερη αδυναμία η Βαγγέλα Βαρούχα, γιατί κάθε φορά που έφερνε το ευχαριστήριο για τους δωρητές Φιλοπτώχου και της Χριστιανικής Γωνιάς με πρώτη φυσικά στη λίστα την Ελισσάβετ, πάντα μου έλεγε δυο λόγια συμπαθείας για τη γυναίκα αυτή. Και πάντοτε βούρκωνε.
Με τον καιρό μου δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι θα επρόκειτο για μια αρχόντισσα που είχε τάξει σκοπό της ζωής της να ανακουφίζει τον ανθρώπινο πόνο. Εκείνες τις εποχές ήταν αρκετές οι κυρίες αυτές. Κι επειδή τις χαρακτήριζε βαθιά χριστιανική αντίληψη, δεν επέτρεπαν ιδιαίτερη δημοσιότητα για το άτομό τους.
Να σημειώσω όμως και για τους κοινωνιολόγους, ότι εκείνη την εποχή, δεκαετία του ’70, ήταν τρόπος ζωής εδώ στο Ρέθυμνο, που ζούσα και παρασκηνιακά λόγω επαγγέλματος, να προσφέρουν στον συνάνθρωπο οι οικογένειες που ανήκαν στα «μεγάλα τζάκια» της πόλης. Το θεωρούσαν αυτονόητο να κάνουν φιλανθρωπίες. Και οι αναξιοπαθούσες οικογένειες ήξεραν ποιες πόρτες να χτυπήσουν σε ώρα ανάγκης. Τότε βλέπετε οι τράπεζες δεν έκαναν τα «ανοίγματα» στις τοπικές κοινωνίες για δάνεια.
Πόσες φορές δεν έγινα μάρτυρας συγκινητικών προσφορών από ανθρώπους που είχαν την οικονομική επιφάνεια. Και μιλάμε για σεβαστά ποσά. Θα μου πείτε ήταν και άλλες εποχές. Ο κόσμος κι εδώ στο Ρέθυμνο είχε περηφάνια. Δεν χτυπούσε πόρτα αν δεν είχε πραγματική ανάγκη. Ήταν φορές που δεν χρειαζόταν καν να ενοχλήσουν κανένα γιατί σύσσωμη η τοπική κοινωνία έσπευδε να βοηθήσει.
Σ’ αυτό το κοινωνικό περιβάλλον ζούσε και η Ελισσάβετ Περακάκη. Κι ήταν συνεχώς μια ακένωτη πηγή κοινωνικής προσφοράς. Συχνά μου μιλούσε γι’ αυτήν ο μακαριστός Τίτος που την έφερε παράδειγμα σε πολλές συζητήσεις.
Στα συμβόλαια αγοράς του οικοπέδου όπου κτίστηκε το Γηροκομείο είναι και η υπογραφή της Ελισσάβετ. Στο οικόπεδο κτίστηκε επί Τίτου το Ίδρυμα. Στον διορισμό του αξέχαστου παπά – Σταύρου Τζαγκαράκη, που διετέλεσε διευθυντής στον Οίκο Ευγηρίας που προαναφέραμε, υπάρχει και η υπογραφή της Ελισσάβετ. Επάξια κρατούσε υψηλές θέσεις στα ευαγή ιδρύματα αφού λίγο ή πολύ ήταν η ψυχή τους.
Ιούλιο του 1985, πληροφορηθήκαμε τον θάνατό της. Και τότε μέσα από ένα δημοσίευμα, σαν νεκρολογία, έμαθα περισσότερα γι’ αυτήν.
Ανήκε σε μια εξαιρετική οικογένεια. Κι έτυχε να κάνει κι έναν επιτυχημένο γάμο με τον συμβολαιογράφο Ιωάννη Περακάκη. Η ζωή της χαμογελούσε. Είχε έναν εξαιρετικό σύντροφο και σύντομα απέκτησε και την ευλογία της μάνας. Η ευτυχία της όμως δεν κράτησε πολύ. Μέσα σε λίγους μήνες έχασε και τον άνδρα της και το μονάκριβο παιδί της. Στην αρχή νόμισε πως θα τρελαθεί. Ο σταυρός της ήταν ασήκωτος. Έκλαψε, ένιωθε να λυγίζει, έβλεπε να χάνεται γι’ αυτήν κάθε διάθεση να ζήσει. Ούτε σκέψη φυσικά να ξεκινήσει καινούργια σελίδα στη ζωή της. Έμοιαζε ζωντανή νεκρή. Κι ήρθε η πίστη να της ανοίξει ένα δρόμο στο αδιέξοδο που είχε βρεθεί.
Μετά από ατέλειωτη προσευχή και απομόνωση κατάλαβε πως έχει βρει κίνητρο να συνεχίσει να ζει. Αφιερώθηκε στην ανακούφιση του ανθρώπινου πόνου. Αναζητούσε τις εστίες της δυστυχίας σε κάθε γωνιά του νομού. Και γινόταν ο καλός άγγελος για πολύ κόσμο. Σε αμέτρητες περιπτώσεις δεν άφησε ούτε και όνομα. Κανένας δεν ήξερε ποιας καλής νεράιδας ήταν το χέρι που έφερε λίγο φως στο στερημένο σπιτικό του.
Περισσότερα από 50 χρόνια η Ελισσάβετ Περακάκη σαν άλλη ιέρεια της αγάπης υπηρέτησε τη μεγάλη αυτή κοινωνική αποστολή της.
Το πιο σημαντικό είναι ότι ο επίγειος αυτός άγγελος δεν έκανε επιλογές. Ακολουθώντας κατά γράμμα τις ρήσεις του Ευαγγελίου άπλωνε το ενδιαφέρον της και στις φυλακές ακόμα και στα ξερονήσια. Δεν υπήρχαν γι’ αυτήν αριστεροί, δεξιοί, κεντρώοι.
Είναι μια συγκινητική λεπτομέρεια γιατί αφορά μια ακόμα σκοτεινή σελίδα εποχής γεμάτη μισαλλοδοξία. Μετά τον πόλεμο, μπορεί άνθρωποι που θα τους αναφέρουμε λεπτομερώς, να απέτρεψαν τελευταία στιγμή τον εμφύλιο σπαραγμό από το Ρέθυμνο, όμως δεν σταμάτησε ο διωγμός για πολλούς συμπολίτες, που δεν ήθελαν να κάνουν δήλωση μετανοίας. Και ακολουθούσαν καρτερικά τη μοίρα τους στη φυλακή ή στην εξορία. Οι περισσότεροι προέρχονταν από φτωχές οικογένειες που δεν είχαν τη δυνατότητα να ενισχύσουν τον κρατούμενο με κάποια εφόδια έστω.
Η Ελισσάβετ Περακάκη είχε τον τρόπο να πληροφορείται την κατάσταση ενός εκάστου κυρίως εξόριστων. Για είκοσι χρόνια μετά τον πόλεμο ετοίμαζε δέματα με τρόφιμα και ρούχα και τα έστελνε σε Ρεθεμνιώτες πολιτικούς εξόριστους και φυλακισμένους. Από το 1960 και μετά περιορίστηκε στην ανακούφιση των οικογενειών που ζούσαν στον τόπο της. Είχαν πολλά αλλάξει. Δεν την είχαν πια ανάγκη οι πολιτικοί κρατούμενοι.
Το Φιλόπτωχο Ταμείο της Μητρόπολης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου οφείλεται και σ’ αυτήν, καθώς υπήρξε από τους πρωτεργάτες της δημιουργίας του και από τους βασικούς συντελεστές του σπουδαίου έργου που επιτελούσε. Είναι πλεονασμός να σημειώσουμε ότι δεν απουσίαζε από καμιά φιλανθρωπική δραστηριότητα και αγαθοεργό πρωτοβουλία.
Από τους φορείς που είχε ευεργετήσει ήταν και η Μαθητική Εστία «Άγιος Τίτος» Πανόρμου. Από την πρώτη μέρα λειτουργίας του Ιδρύματος η Ελισσάβετ έδειξε το ενδιαφέρον της. Μετά τον θάνατο του μονάκριβου παιδιού της έκανε δικά της όλα τα άλλα παιδιά. Και τα νοιαζόταν με κάθε τρόπο και υλικά και ηθικά.
Ήθελε όμως να ζει στην ανωνυμία μακριά από κοσμικές συγκεντρώσεις και ψυχαγωγικές αποδράσεις. Ήταν αφιερωμένη στον Θεό και στην εξυπηρέτηση κάθε ανθρώπου που χρειαζόταν βοήθεια για να επιβιώσει.
Έφυγε αθόρυβα και διακριτικά σε ηλικία 88 ετών με την ηρεμία του ανθρώπου που είχε πάντα ήσυχη συνείδηση. Ήταν πολλοί εκείνοι που πένθησαν την αναχώρησή της.
Η κηδεία της έγινε στον Ιερό Ναό του Αγίου Κωνσταντίνου, προεξάρχοντος του αοιδήμου Μητροπολίτη μακαριστού Τίτου.
Σε ψηφίσματα που δημοσιεύτηκαν έγινε γνωστό ότι το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο της Μητρόπολης (Πρόεδρος π. Κωνσταντίνος Αστρινάκης και μέλη Γ. Δρανδάκης, Ε. Παντελιδάκης, Ι. Χαμογιωργάκης, Κ. Λαγκουβάρδος αποφάσισε μεταξύ άλλων να γραφτεί το όνομα της Ελισσάβετ που ανήκε και στους ευεργέτες του ναού, στο δίπτυχο της Ιεράς Πρόθεσης για αιώνιο μνημόσυνο. Και το Δ.Σ. της Μαθητικής Εστίας «Άγιος Τίτος» (Ε. Μπριλλάκης πρόεδρος, Δημ. Μοσχονάς γενικός γραμματέας και Π. Φραγκάκης, Α. Αστρινάκης και Δ. Γαγάνη) βράβευσαν στη μνήμη της μαθητές Γυμνασίου και επιτυχόντες στις Ανώτερες Σχολές.
Μαρία Παπαϊωάννου
Η Μαρία Παπαϊωάννου, μια επίσης αγιασμένη ψυχή, περίμενε να σκοτεινιάσει και να κοιμηθούν τα παιδιά της κι έπειτα έπαιρνε τσάντες με ό,τι μπορούσε να καλύψει στοιχειώδεις ανάγκες και τις άφηνε στις πόρτες, εκεί στα χαμόσπιτα γύρω από τη Φορτέτζα που ήξερε ότι υπήρχαν δυστυχείς.
Ούτε περίμενε ευχαριστίες. Άγγελος καλοσύνης πήγαινε στις πόρτες αυτές, άφηνε την τσάντα και εξαφανιζόταν. Η δράση της αυτή δεν θα γινόταν γνωστή αν οι συγκυρίες δεν οδηγούσαν στην αποκάλυψη.
Το μυστικό της αποκαλύφθηκε ένα βράδυ που ξυπνώντας ο άνδρας της αντιλήφθηκε την απουσία της. Όταν μετά από παρακολούθηση έμαθε τον λόγο, της φίλησε το χέρι και της είπε πόσο περήφανος ένοιωθε για τη γυναίκα του.
Κι ένα ακόμα περιστατικό που δείχνει το μεγαλείο ψυχής εκείνης της γυναίκας, με τη πολυσήμαντη κοινωνική δράση.
Ένα απόγευμα όπως ανηφόριζε στη Φορτέτζα αντιλήφθηκε ένα παλικάρι που έκλαιγε γοερά. Έτρεξε αμέσως κοντά του να το ρωτήσει τι έχει. Κι εκείνο με σπασμένη φωνή από τους λυγμούς της είπε πως είχε πεθάνει η μητέρα του και δεν είχε ούτε μια πεντάρα. Πώς να την έθαβε;
Η μεγαλόκαρδη εκείνη γυναίκα δεν έμεινε να ακούσει περισσότερο. Έτρεξε, φρόντισε τα πάντα και η μητέρα του νεαρού είχε μια αξιοπρεπή κηδεία.
Είχαν τόση φλόγα οι άνθρωποι εκείνης της εποχής για κοινωνική προσφορά που δεν τους ένοιαζε αν έδιναν λαβή ακόμα για αναίτιες υποψίες ολισθημάτων ηθικής. Γιατί όπως λέει και ο σοφός λαός μας «Καθαρός ουρανός αστραπές δεν φοβάται».
Στόμα με στόμα μαθευόταν οι ευεργεσίες τους κι άναβε το καντήλι της μνήμης σε αιώνιο μνημόσυνο.
Φανή Παπαδουράκη
Η Φανή Χουρδάκη, γόνος της επιφανούς οικογενείας είχε συνδέσει τη ζωή της με έναν επίσης λαμπρό επιχειρηματία τον Γρηγόρη Παπαδουράκη που είχε το χάρισμα του επιχειρείν. Η Φανή είχε ένα πρότυπο για την εποχή του εμπορικό κατάστημα που απευθυνόταν κυρίως στο απαιτητικό καταναλωτικό κοινό. Ήταν στην Αρκαδίου, ακριβώς απέναντι από το τότε παντοπωλείο Βουλουμπασάκη. Όλες οι κυρίες είχαν καημό να δούνε τις νέες παραλαβές γιατί η Φανή είχε πάθος με την ποιότητα και ανεβασμένη αισθητική για το μέτρο της εποχής.
Η ίδια καθόταν πάντα κοντά στην είσοδο στο γραφείο της και με ξάφνιαζε ο τρόπος που διαχειριζόταν παράλληλα τα θέματα δουλειάς και σωματείων. Γιατί είχε αναπτυγμένη δράση στον κοινωνικό και πολιτιστικό τομέα με τη λογική και την προθυμία του απλού στρατιώτη. Στη δραστηριότητα αυτή δεν την εμπόδιζαν τα καθήκοντα της μάνας. Ο Τάσος και η Ελένη της, οι δυο της μεγάλοι θησαυροί έπαιρναν από τα μικρά τους χρόνια μαθήματα κοινωνικής προσφοράς, καθώς τα είχε υποχρεωτικά μαζί της στις συνεδριάσεις, ιδιαίτερα στον Τίμιο Σταυρό.
Μου είχε απαγορεύσει όταν ζούσε να κάνω οποιαδήποτε αναφορά στο φιλανθρωπικό της έργο που ήταν τεράστιο και απόλυτα διακριτικό. Η δουλειά μου όμως επέτρεπε να το ζω από κοντά.
Η Φανή τηρούσε τη γνωστή επιταγή του Ευαγγελίου και κανένας ποτέ δεν ήξερε πόσους ανακούφιζε. Απορούμε αν και η οικογένειά της γνώριζε αυτή τη δραστηριότητά της, γιατί όλοι την έβλεπαν μόνο σαν ένα δραστήριο μέλος της κοινωνίας μας, με συμμετοχή σε συλλόγους και σωματεία.
Κι όμως η Φανή στέγνωσε πολλά δάκρια συνανθρώπων της όσο ζούσε. Και δεν ήθελε ν’ ακούσει ούτε ευχαριστώ.
Έλλη Βότζη
Η Έλλη Βότζη γεννήθηκε στο Ρέθυμνο. Ήταν από πολύ φτωχή αλλά και περήφανη οικογένεια. Προχωρούσε στο σχολείο, επιμελής πάντα, ενώ διακρινόταν για το ήθος και την ευγένειά της. Κάποιος άρχοντας και στην καρδιά συμπολίτης, από τους πλέον σεβαστούς, πρόσεξε την έφεση της Έλλης στα γράμματα και δεσμεύτηκε στην οικογένειά της να σπουδάσει το κορίτσι τους. Έτσι κι έγινε.
Τελειώνει η Έλλη τις σπουδές της και κατεβαίνει στο Ρέθυμνο με την ειδικότητα της μικροβιολόγου και θέτει σε εφαρμογή όσες σύγχρονες μεθόδους είχε διδαχθεί, ανοικτή πάντα σε κάθε καινοτόμο δράση. Καθιερώνει την υποχρεωτική εξέταση για ομάδα αίματος, γίνεται απόστολος για την ανάγκη δημιουργίας σταθμού αιμοδοσίας, προσπαθεί με τη στενή συνεργασία των διοικητών Συντάγματος και σχολής Χωροφυλακής να έχει μια σταθερή ποσότητα αίματος για τις ανάγκες του νοσοκομείου. Αυτός ο σταθμός αιμοδοσίας γίνεται σκοπός ζωής. Και τον οργανώνει με τον καλύτερο τρόπο. Το ιατρείο της στην οδό Γερακάρη ήταν κέντρο διερχομένων. Η Έλλη είχε ταυτίσει την επιστήμη της με το όνομά της και ο κόσμος συνέρρεε, γιατί έδινε και μια εικόνα σιγουριάς στον ασθενή ή μια ανάσα ελπίδας αν κάτι χρειαζόταν περαιτέρω έρευνα. Όσο για τους αναξιοπαθούντες έφευγαν με το αποτέλεσμα της εξέτασης, γεμάτοι ευγνωμοσύνη για τη γενναιοδωρία της Έλλης.
Η Έλλη Βότζη ποτέ δεν ήθελε να ξέρει κανένας τι έκανε για τον συνάνθρωπο και γινόταν θηρίο όταν αναφερόσουν στην φιλανθρωπική της δράση. Αναρωτιέμαι τι έμενε για τον εαυτό της όταν μετρούσα παιδιά που σπούδαζε, οικογένειες που ανακούφιζε, υποχρεώσεις που αναλάμβανε όπως τα τροφεία παιδιών που φιλοξενούσε η Παιδική Εστία, αρρώστους που βοηθούσε…
Ήταν ένας άγγελος προσφοράς. Κι επάξια της είχε γράψει κάποτε ο Κωστής Καλλέργης:
«Πάντα την πίστη στον Θεό
έχει για οδηγό τζη
γι’ αυτό και ευεργέτησε
πολλούς η Έλλη Βότζη».
Ας είναι αγιασμένες οι ψυχές όλων αυτών στους παραδείσιους λειμώνες που αναπαύονται.
