Μύθος ότι η στεγαστική κρίση στη χώρα μας αντιμετωπίζεται ικανοποιητικά και οδεύει προς εκτόνωση.
Αναμφισβήτητα αληθινό ότι η αναζήτηση κατάλληλης κατοικίας αποτελεί σήμερα μέγιστο δισεπίλυτο πρόβλημα. Αναντίρρητα αληθινό πως η αγορά κατοικίας μοιάζει πλέον άπιαστο όνειρο για κάθε μέσο Έλληνα. Απίστευτα αληθινό πως αυτό το τεράστιο, επιδεινούμενο πρόβλημα, επί χρόνια καρκινοβατεί και παραμένει άλυτο. Τέλος, αληθινό και συνάμα απογοητευτικό, η Πολιτεία απέτυχε μονίμως να το περιορίσει με ατυχή και ανεπαρκή μέτρα.
Το δικό του κεραμίδι παραμένει όνειρο κάθε Έλληνα. Να στεγάσει με ασφάλεια και σιγουριά την οικογένειά του. Έτσι, η χώρα μας πριν την οικονομική κρίση (2005) είχε το υψηλότερο ποσοστό ιδιόκτητης κατοικίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πάνω από 80%. Το 2024 μειώθηκε στο 69,7%, λίγο πάνω από τον μέσο όρο ιδιοκατοίκησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η οικονομική κρίση μας βρήκε απροετοίμαστους και έφερε τα πάνω κάτω. Τα ακίνητα, ακόμη και η πρώτη κατοικία, επιβαρύνθηκαν δυσανάλογα με επιπλέον δυσβάσταχτους φόρους, η ανεργία έφθασε στο 17%, οι μισθοί και οι συντάξεις περικόπηκαν και μεγάλο μέρος του πληθυσμού φτωχοποιήθηκε. Χιλιάδες ακίνητα εγκαταλείφθηκαν ή πωλήθηκαν αντί πινακίου φακής, λόγω αδυναμίας διατήρησής – συντήρησής τους ενώ οι οικονομικά ασθενέστεροι έχασαν τα σπίτια τους αδυνατώντας να πληρώσουν δόσεις δανείων και υπέρογκους φόρους.
Πολλοί ιδιοκτήτες τα μετέτρεψαν σε Airbnb και τουριστικά, προσδοκώντας κάποιο καλύτερο εισόδημα. Χιλιάδες ακίνητα πωλήθηκαν σε ξένους που αξιοποίησαν τα ευεργετήματα της χρυσής βίζας. Σημαντικός αριθμός ακινήτων εγκαταλείφθηκε από κληρονόμους που δεν τα αποδέχθηκαν λόγω χρεών – φόρων – τελών. Υπολογίζεται ότι τα χρόνια της κρίσης περί τις 500.000 κατοικίες αποσύρθηκαν από την αγορά ενοικίασης, όσα είναι περίπου τα ακίνητα που σήμερα ελλείπουν και δημιούργησαν τη στεγαστική κρίση.
Την ίδια εποχή, λόγω υψηλού κόστους και έλλειψης ζήτησης έπαυσε κάθε οικοδομική δραστηριότητα και η πλειονότητα των κατασκευαστικών – αντιπαροχών εταιρειών χρεοκόπησε. Παράλληλα οι Τράπεζες δεν χορηγούσαν καθόλου ή ελάχιστα στεγαστικά δάνεια, κι’ αυτά με δυσβάσταχτους όρους. Το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο, το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, που παρείχαν χαμηλότοκα δάνεια σε υπαλλήλους, ξεπουλήθηκαν με αδιαφανείς και αδιερεύνητες διαδικασίες. Η Εργατική Εστία που παραχωρούσε κατοικίες ή άτοκα δάνεια σε χαμηλόμισθους εργαζόμενους έπαυσε να λειτουργεί.
Ο ΕΝΦΙΑ επιβλήθηκε οριζόντια σε όλα τα ακίνητα, χωρίς να εξαιρεθεί η πρώτη κατοικία ούτε ακόμη οι δανειολήπτες που χρωστούσαν το σύνολο της αξίας τους στις Τράπεζες. Τραγικό και επαίσχυντο για κράτος δικαίου. Δέκα έξι χρόνια ο έκτακτος αυτός φόρος βαραίνει όλα τα ακίνητα που με τους προϋπάρχοντες φόρους (εισοδήματος, μεταβίβασης, ΤΑΠ, χαρτόσημο κλπ) αποτελεί το πλέον σκληρά φορολογητέο είδος, συνολικής επιβάρυνσης μέχρι και το 45% της απόδοσής τους.
Τα ακίνητα άλλωστε διαχρονικά, ήταν πρόσφορο πεδίο της αγριότερης φορολόγησης. Όμως, ιδιοκτήτες των ενοικιαζόμενων ακινήτων, κατά κανόνα, δεν είναι μεγαλοεπιχειρηματίες αλλά μικρομεσαίοι εργαζόμενοι, επαγγελματίες και συνταξιούχοι. Εκτός από τα ακίνητα υπάρχουν και άλλες πηγές εισοδημάτων που είτε εξαιρέθηκαν, είτε είχαν ελάχιστη φορολόγηση όπως καταθέσεις, μετοχές, ομόλογα, ομολογίες, αμοιβαία κεφάλαια, κέρδη και υπερκέρδη επιχειρήσεων, η ναυτιλία, μαύρο χρήμα, off shore κ.λπ.
Έτσι φθάσαμε στη σημερινό αδιέξοδο να λείπουν από την αγορά περί τις 500.000 κατοικίες προς όφελος των ιδιοκτητών που βλέπουν την αξία των ακινήτων τους να απογειώνεται και τα ενοίκια να αυξάνονται αλματωδώς. Αυτή η θεαματική πορεία των ακινήτων θα συνεχίζεται ανεξέλεγκτη μέχρι η πολιτεία να λάβει δραστικά μέτρα γιατί αυτά που ήδη ισχύουν, δεν επαρκούν και δεν πρόκειται να αμβλύνουν το πρόβλημα. Οι λιγοστές νεόδμητες κατοικίες πωλούνται σε δυσθεώρητα ύψη και οι παλαιές προς πώληση είναι ασυντήρητες και ασύμφορες για αγορά.
Άλλος μύθος, ότι 300.000 κλειστά σπίτια μπορούν να ενοικιαστούν. Πρόκειται στην πλειοψηφία για δευτερεύουσες κατοικίες σε αστικές ή τουριστικές περιοχές, εγκαταλελειμμένα, αγνώστου ιδιοκτήτη, υπό δικαστική διαμάχη και διεκδίκηση και προς πώληση ακίνητα παλαιά, απαξιωμένα. Ο αριθμός των κλειστών σπιτιών στην πραγματικότητα είναι πολύ μικρότερος αλλά και αυτά για να γίνουν λειτουργικά και κατοικήσιμα θα πρέπει να ανακαινισθούν με σημαντικό οικονομικό κόστος.
Άλλη μια τραγική αλήθεια, πολλοί ιδιοκτήτες κατοικιών με κόκκινα δάνεια -χωρίς δική τους ευθύνη – κινδυνεύουν να τα χάσουν οπότε επιδεινώνεται η στεγαστική κρίση. Η Πολιτεία αδιαφορεί. Η απότομη αύξηση επιτοκίων τα δύο τελευταία χρόνια και η ανεξέλεγκτη πορεία των δανείων σε Ελβετικό φράγκο, δημιούργησαν ασφυκτική πίεση στους δανειολήπτες. Η Πολιτεία παραμένει απλός θεατής. Η ευνοϊκή απόφαση της δικαιοσύνης για τους δανειολήπτες του νόμου Κατσέλη δημιούργησε μια μικρή ελπίδα αλλά μένει στο τέλος να επαληθευτεί διότι στη χώρα μας οι Τράπεζες δεν έχασαν ποτέ.
Εν κατακλείδι η στεγαστική κρίση παραμένει σήμερα το μεγαλύτερο άλυτο κοινωνικό πρόβλημα και απαιτούνται άμεσα γενναία μέτρα.
Σε πολλές χώρες της Ευρώπης υπάρχει ο θεσμός της Κοινωνικής κατοικίας. Στη Δανία υπάρχουν 700 μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί που παραχωρούν σε οικονομικά αδύναμους κατοικίες με χαμηλό ενοίκιο. Στην Ολλανδία το 1/3 των διαθέσιμων, προς ενοικίαση κατοικιών, είναι κοινωνικές. Άγνωστος εντελώς ο θεσμός στη χώρα μας, ποσοστό απόλυτο μηδέν (0%).
Επιπλέον στην Ολλανδία δίδουν φορολογικά και οικονομικά κίνητρα για την αγορά ιδιόκτητης κατοικίας στα νέα ζευγάρια, με δόση δανείου περίπου ίση με το ενοίκιο τους, με μισθούς βέβαια Ολλανδίας.
Στη χώρα μας με τους χαμηλούς μισθούς, ούτε στα όνειρά μας…
