Ένα νέο κεφάλαιο για τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000 της Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου -και συνολικά της Κρήτης– ανοίγουν οι δύο Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ) που αφορούν στο ανατολικό και δυτικό τμήμα του νησιού.
Οι δύο μελέτες, έπειτα από την έγκρισή τους από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας τον περασμένο Σεπτέμβριο, έχουν πάρει τον δρόμο της θεσμοθέτησης που αναμένεται με την υπογραφή Προεδρικού Διατάγματος, οπότε και θα μπουν σε εφαρμογή τα Σχέδια Διαχείρισης της κάθε περιοχής που ανήκει στο δίκτυο Natura στην Κρήτη, βάζοντας σαφείς κανόνες χρήσεων γης, οριοθετήσεων και επιτρεπόμενων δραστηριοτήτων.
Οι μελέτες αποτελούν ένα σταθερό πλαίσιο διαχείρισης που στοχεύει στην ισορροπημένη «συνύπαρξη» ανθρώπου και φύσης, επιτρέποντας παράλληλα την ήπια ανάπτυξη των περιοχών αυτών (σε κάποιες περιπτώσεις) και την προστασία τους.
Το 34% της έκτασης του νησιού καλύπτεται από περιοχές Natura
Συνολικά 31 περιοχές της Κρήτης είναι ενταγμένες στο δίκτυο Natura 2000 και αναγνωρίζονται ως προστατευόμενες περιοχές που η ποικιλομορφία τους χρήζει ειδικής διαχείρισης.
Θαλάσσια και παράκτια οικοσυστήματα, ορεινές και ημιορεινές ζώνες, σπήλαια, υγρότοποι, νησίδες, θαμνώνες και αγροτικά τοπία.
Σπάνια, ενδημικά και απειλούμενα είδη που αναπαράγονται σε αυτούς τους οικοτόπους, καθιστούν επιτακτική την ανάγκη ενός συνεκτικού μοντέλου διαχείρισης.
Οι ΕΠΜ χωρίζουν τις προστατευόμενες περιοχές σε ειδικές ζώνες χρήσεων γης που ρυθμίζουν με κανόνες τις δραστηριότητες του ανθρώπου, τι επιτρέπεται και τι δεν επιτρέπεται, για τη διατήρηση του προστατευτέου αντικειμένου κάθε περιοχής.
Οι προστατευόμενες περιοχές στην Π.Ε. Ρεθύμνου
Η Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου εντάσσεται και στις δύο Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες της Κρήτης και έχει περιοχές που εντάσσονται στις Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ), Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) και Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ).
Συγκεκριμένα οι περιοχές της Π.Ε. Ρεθύμνου που συντάχθηκαν και εγκρίθηκαν στις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και αποτελούν προστατευόμενες περιοχές του Δικτύου Natura 2000 είναι οι εξής:
– Περιοχή Προστασίας της Βιοποικιλότητας Κουρταλιώτη – Πρέβελη που περιλαμβάνει το Κουρταλιώτικο Φαράγγι, τη Μονή Πρέβελη και την ευρύτερη περιοχή (ΕΖΔ) και το Κουρταλιώτικο Φαράγγι, Φαράγγι Πρέβελη (ΖΕΠ).
– Πάρκο Οικοανάπτυξης Ψηλορείτη που συμπεριλαμβάνει το Όρος Κέδρος (ΕΖΔ), Σώρος – Αγκάθι – Κέδρος (ΖΕΠ), το Πρασσανό Φαράγγι (ΖΕΠ), το Πρασσανό Φαράγγι-Πατσός-Σφακορύακο Ρέμα-Παραλία Ρεθύμνου και Εκβολή Γεροπόταμου, Ακρ. Λιανός Κάβος-Περιβόλια (ΕΖΔ), και τμήμα του Όρους Ψηλορείτη (ΖΕΠ).
– «Περιοχή Προστασίας της Βιοποικιλότητας Θαλάσσιας Περιοχής Δυτικής και Νοτιοδυτικής Κρήτης» που περιλαμβάνει τη Θαλάσσια Περιοχή Δυτικής και Νοτιοδυτικής Κρήτης (ΤΚΣ).
Τι προβλέπουν οι Ζώνες Προστασίας
Τα μέτρα στις Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ) επικεντρώνονται στη διατήρηση και αποκατάσταση της βιοποικιλότητας (σπάνια είδη, μοναδικοί οικότοποι) και των φυσικών οικοσυστημάτων μέσω περιορισμών στις ανθρώπινες δραστηριότητες, διαχείριση και προστασία ώστε να εξασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη επιβίωση των απειλούμενων ειδών και οικοτόπων.
Τα μέτρα στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) περιλαμβάνουν απαγόρευση στη βόσκηση, περιορισμένη πρόσβαση και υποχρεωτική συμμόρφωση με περιβαλλοντικές διατάξεις, με στόχο την προστασία των πουλιών και των οικοτόπων τους, και περιλαμβάνουν περιορισμούς σε δραστηριότητες όπως δόμηση, έργα υποδομής και χρήση γης.
Στους Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) εφαρμόζονται μέτρα διατήρησης για προστασία σπάνιων οικοτόπων και ειδών, με σκοπό τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης επιβίωσής τους, περιορισμοί στη χρήση γης και στις δραστηριότητες, ώστε η διατήρηση να είναι συμβατή με τις ανθρώπινες δραστηριότητες.
Απειλές και πιέσεις
Όπως αναφέρεται στις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες παρά τη σημασία τους, οι προστατευόμενες περιοχές αντιμετωπίζουν σοβαρές πιέσεις και απειλές, οπότε και το πλαίσιο διαχείρισής τους κρίνεται απαραίτητο. Αναλυτικότερα, στην ενδοχώρα οι κύριες πιέσεις προέρχονται από την έλλειψη διαχείρισης βόσκησης, τις αγροτικές πρακτικές που προκαλούν ρύπανση εδάφους και υδάτων, την υπεράντληση υδατικών πόρων, την αλλαγή χρήσης γης και την ανάπτυξη υποδομών.
Σημαντικές απειλές επίσης αποτελούν οι δασικές πυρκαγιές, η διάβρωση και η ανεξέλεγκτη επίσκεψη σε ευαίσθητους χώρους όπως τα σπήλαια.
Στον παράκτιο χώρο οι πιέσεις σχετίζονται κυρίως με την τουριστική αξιοποίηση, δηλαδή την ανάπτυξη εγκαταστάσεων αναψυχής, ανεξέλεγκτη στάθμευση, φωτορύπανση που επηρεάζει την αναπαραγωγή των θαλάσσιων χελώνων και ρύπανση από απορρίμματα.
Στο θαλάσσιο περιβάλλον οι απειλές περιλαμβάνουν τη ναυσιπλοΐα που προκαλεί θανάτωση ειδών, την καταστροφή καταφυγίων της Μεσογειακής Φώκιας, τη συσσώρευση απορριμμάτων, την υπεραλίευση, την εμπλοκή ειδών σε αλιευτικά εργαλεία και την ηχητική ρύπανση.
Αξιοποίηση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών ως ένα επιστημονικό εργαλείο
Τα αποτελέσματα των μελετών θα χρησιμοποιηθούν από όλες τις αρμόδιες αρχές (Μονάδες Διαχείρισης, ΥΠΕΝ, Περιφέρειες, Αποκεντρωμένη Διοίκηση, κ.λπ.) και θα αποτελέσουν σημαντική βάση για τον χωροταξικό σχεδιασμό, την αναπτυξιακή διάσταση των περιοχών και την περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Για την επιτυχή εφαρμογή των Σχεδίων Διαχείρισης, όπως τονίζεται, χρειάζεται η συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων και η ευαισθητοποίηση του κόσμου για τη σημασία της διατήρησης των οικοσυστημάτων που φιλοξενούνται στο νησί.
Οι ΕΠΜ συγκροτήθηκαν έπειτα από διαβουλεύσεις με τις τοπικές κοινότητες, τους δήμους και άλλους σχετιζόμενους φορείς που έχουν στα γεωγραφικά τους όρια περιοχές Νatura, και οι τεκμηριωμένες προτάσεις εντάχθηκαν στις μελέτες, όπως διαβεβαίωσε ο εκπρόσωπος της αναδόχου εταιρείας «ΟΙΚΟΜ» Βαγγέλης Παππάς, που εκπόνησε τις μελέτες μιλώντας στα «Ρ.Ν.» τον περασμένο Φεβρουάριο.
Οι μελέτες της Κρήτης αποτελούν τμήμα ενός ευρύτερου σχεδιασμού του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τη δημιουργία ενός Εθνικού Συστήματος Προστατευόμενων Περιοχών, αναφέρει ο ίδιος, ενώ όσον αφορά στους στόχους των ΕΠΜ σημείωσε ο κ. Παππάς ότι είναι:
• Η διαμόρφωση της κατάλληλης πρότασης οριοθέτησης και χαρακτηρισμού μίας περιοχής, στοιχείων ή συνόλων της φύσης ως προστατευόμενων.
• Η διατύπωση και τεκμηρίωση των αναγκαίων για την προστασία της φύσης, γενικών όρων, απαγορεύσεων και περιορισμών στις χρήσεις γης, στη δόμηση και την κατάτμηση ακινήτων, καθώς και στην εγκατάσταση και άσκηση δραστηριοτήτων και στην εκτέλεση έργων.
• Η τεκμηρίωση της σημασίας του προστατευτέου αντικειμένου και της σκοπιμότητας των προτεινόμενων μέτρων προστασίας.
Στους στόχους του Σχεδίου Διαχείρισης περιλαμβάνονται:
• Η διατύπωση κανονιστικών ρυθμίσεων για την εξειδίκευση όρων και περιορισμών και τα μέτρα οργάνωσης και λειτουργίας της προστατευόμενης περιοχής.
• Ο προσδιορισμός των στόχων διαχείρισης και η εξειδίκευση της διαχείρισης που απαιτείται για να επιτευχθούν οι στόχοι.
• Ο καθορισμός των απαιτήσεων παρακολούθησης και η αποτίμηση της αποτελεσματικότητας της διαχείρισης.
• Η δημιουργία ενός εργαλείου συνεργασίας των Μονάδων Διαχείρισης με αρμόδιους σχετικούς φορείς καθώς και μεταξύ διαφόρων φορέων εντός της προστατευόμενης περιοχής, αλλά και μεταξύ περιοχών και οργανισμών.
