- Βαρύ το τίμημα για την αντιστασιακή τους δράση
Η απαγωγή του στρατηγού Κράιπε που έγινε το βράδυ της 26ης Απριλίου 1944, ήταν η αληθοφανής αιτιολογία των ναζί, για την ακαταλόγιστη καταστροφή δέκα χωριών τον Μάη του 1944 με τη Λοχριά και τα Σακτούρια ανάμεσά τους.
Είχαν ρίξει νωρίτερα προκηρύξεις από αεροπλάνα και ζητούσαν από τους κατοίκους των ορεινών χωριών, να αποκαλύψουν που βρίσκονται οι απαγωγείς του στρατηγού Κράιπε, ενώ είχαν ερευνήσει παντού, χωρίς ν’ ανακαλύψουν τίποτα.
Στις 3 Μαΐου 1944 ένας λόχος Γερμανών στρατιωτών άριστα εξοπλισμένος, φτάνει από το Τυμπάκι στη Λοχριά μέσα στη νύκτα.
Καταλαμβάνει όλα τα επίκαιρα σημεία και στήνει πολυβολεία, ενώ αποκλείει όλους τους δρόμους που οδηγούν προς το βουνό και τα γύρω χωριά Άρδακτο, Καμάρες και Γρηγοριά. Τη συνέχεια μας την περιγράφει η έγκριτη και ακούραστη πένα του Λευτέρη Κρυοβρυσανάκη από τους πιο φωτισμένους εκπαιδευτικούς μας που του οφείλει πολλά η ιστορική έρευνα
«Πριν ξημερώσει ακόμη από ένα πολυβολείο βλέπουν ένα άτομο να έρχεται από την πλευρά του Ψηλορείτη στο χωριό. Του φωνάζουν αλτ! Αυτός δε σταματά και προσπαθεί να κρυφτεί, χωρίς να γνωρίζει τι είχε συμβεί και τον σκοτώνουν αμέσως. Ήταν ο 30χρονος Στυλιανός Ι. Κρυοβρυσανάκης, που μετείχε στην ομάδα φρούρησης του στρατηγού και ήρθε για λίγο στο χωριό να δει τους γονείς του. Οι Γερμανοί τον έψαξαν και βρήκαν πάνω του ταυτότητα κομάντος, κι έτσι έμαθαν για την οικογένειά του.
Μόλις ξημέρωσε με διερμηνέα ζητούν από το μεγάφωνο να συγκεντρωθούν όλοι οι κάτοικοι στην πλατεία, ενώ εχώρισαν όλους τους άντρες από 18 ετών και πάνω και τους έβαλαν στην αίθουσα του σχολείου.
Στη συνέχεια ζήτησαν από τα γυναικόπαιδα ν’ επιστρέψουν στα σπίτια τους και να πάρουν ότι τρόφιμα και ρούχα μπορούν, γιατί θα κάψουν το χωριό.
Ένας 18χρονος νέος ο Μανόλης Αντ. Δημητρακάκης που πήγε να φέρει τρόφιμα για τους Γερμανούς, φαίνεται μπερδεύτηκε και πήδηξε προς το ποτάμι τρέχοντας, από ένα πολυβολείο τον είδαν και τον σκότωσαν, τα γυναικόπαιδα με θρήνους κι μοιρολόγια πήραν ότι μπορούσαν και ξεκίνησαν προς τη Γρηγοριά, μετά από λίγο τους δόθηκε διαταγή να πάνε δυτικά προς τον Άρδακτο και Πλάτανο.
Τους άντρες που είχαν κλείσει στο σχολείο τους οδήγησαν στις Μοίρες, εκεί διάλεξαν όσους είχαν αδελφούς στο αντάρτικο και τους άλλους άφησαν ελεύθερους.
Τους οκτώ που διάλεξαν τους μετέφεραν από τις Μοίρες στις φυλακές Αγιάς Χανίων.
Την επόμενη μέρα, Τρίτη 4 Μαΐου 1944 ναρκοθέτησαν όλα τα σπίτια του χωριού και τ’ ανατίναξαν, ενώ σ’ ότι απέμεινε έβαλαν εύφλεκτη ύλη και έδωσαν φωτιά, με τα ξύλινα μεσοδόκια να βοηθούν στο έργο των κακούργων.
Δεν έμεινε πέτρα, πάνω στην πέτρα, αφού κάηκαν και τα 215 σπίτια.
Σύμφωνα με την έκθεση της Γεωργικής Υπηρεσίας Ρεθύμνης κατεστράφησαν ή εκλάπησαν από τη Λοχριά 14.000 οκάδες όσπρια και 2.000 οκάδες πατάτες, 500 οκάδες τυρί, 5.000 οκάδες χαρούπια, 500 όρνιθες, 350 οικόσιτα, 700 ζώα από κοπάδια, 100 βόδια, γάιδαροι κ.ά.
Οι Λοχριανοί πρόσφυγες φιλοξενήθηκαν στον Άρδακτο, Πλάτανο κ.ά. χωριά με πολλές στερήσεις για ένα περίπου χρόνο.
Έγιναν προσπάθειες να χτιστούν νέα σπίτια στο γειτονικό Άρδακτο, όμως οι κάτοικοι επέστρεψαν στο ερειπωμένο χωριό τους και σιγά-σιγά άρχισαν να το ξαναχτίζουν από τις στάχτες του.
Τους οκτώ Λοχριανούς που είχαν φυλακίσει στην Αγιά, τους μετέφεραν στο Ηράκλειο και τους έβαλαν στο πλοίο «Ταναΐς ή Δανάη» μαζί με 269 Εβραίους και 50 Κρητικούς, με προορισμό τον Πειραιά και απ’ εκεί για τα στρατόπεδα Άουσβιτς».
Η τραγωδία που γράφτηκε στο Τάναϊς
«Το Τάναϊς όπως αναφέρει η Βικιπαίδεια ήταν φορτηγό ατμόπλοιο με μήκος 74,5 μ., 1,545 κόρων που ναυπηγήθηκε το 1907 από στο ναυπηγείο J. Blumer & Co στο Σάντερλαντ της Αγγλίας. Αρχικά ονομαζόταν Holywood, αγοράστηκε το 1935 από τον Έλληνα εφοπλιστή Στέφανο Συνοδινό και μετονομάστηκε σε Τάναϊς από την αρχαία ελληνική πόλη στο δέλτα του ποταμού Ντον.
Κατά τη Μάχη της Κρήτης, στις 26 Μαΐου 1941, το Τάναϊς βυθίστηκε από τη Luftwaffe στον κόλπο της Σούδας. Μετά την επισκευή του, μεταφέρθηκε στη Mittelmeer-Reederei GmbH (MMR) του Αμβούργου, με αποστολή τη μεταφορά φορτίων και επιβατών μεταξύ της ηπειρωτικής χώρας και των νησιών του Αιγαίου. Η MMR ήταν μια κρατική γερμανική εταιρεία που διαχειριζόταν κατασχεμένα πλοία στη Μεσόγειο για λογαριασμό της Βέρμαχτ, επανδρωμένα με πολιτικά πληρώματα υπό στρατιωτική δικαιοδοσία.
Το απόγευμα της 8ης Ιουνίου το πλοίο «Τάναΐς» απέπλευσε συνοδευόμενο με δυο μικρά καταδιωκτικά σκάφη για τον Πειραιά.
Στο στενό Σαντορίνης – Φολέγανδρου στις 3:00 π.μ. της 9ης Ιουνίου δέχτηκε τέσσερις τορπίλες από το βρετανικό υποβρύχιο «Βίβιντ» και ακολούθησαν εκρήξεις για να βυθιστεί το πλοίο στο σημείο 35ο 53′ Β και 25ο 11′ Α του πελάγους παίρνοντας στον βυθό 269 Εβραίους και πάνω από 50 Κρητικούς, ανάμεσα σ’ αυτούς και οι οκτώ Λοχριανοί (οι τρεις ήταν αδέρφια, ενώ ο τέταρτος Στυλιανός (30) σκοτώθηκε στις 3 Μαΐου) αυτοί ήταν οι: Κων. Ι. Κρυοβρυσανάκης (33), Νικ. Ι. Κρυοβρυσανάκης (20), Εμμ. Ι. Κρυοβρυσανάκης (28) και οι Κων. Ηλ. Κρυοβρυσανάκης (43), Αλεξ. Εμμ. Κατσούγκρης (39), Διογ. Γ. Κατσούγκρης (24), Ιωάν. Γ. Χαριτάκης (34), Μιχ. Γ. Χαριτάκης (37).
Το πλήρωμα του πλοίου ήταν οκτώ άτομα, γνωστά ήταν ο θερμαστής Γιώργος Παυλογιάννης, που χάθηκε στο ναυάγιο και ο ναύτης Μενέλαος Αν. Αναστασίου, ο οποίος ήταν ένας από τους 50 διασωθέντες (οι περισσότεροι Γερμανοί στρατιωτικοί φρουροί) από τα συνοδευτικά σκάφη.
Σύμφωνα μ’ άλλη εκδοχή ανάμεσα στους πνιγέντες ήταν και 112 Ιταλοί στρατιώτες.
Ερωτηματικά όμως υπάρχουν για τη βύθισή του από τους Βρετανούς, αφού γνώριζαν ότι μετέφερε Εβραίους και Κρητικούς, μάλιστα για να καλύψουν τη γκάφα τους διέδωσαν ότι βυθίστηκε από τους Γερμανούς και αυτοί βγήκαν με βάρκες και σώθηκαν…».
Επόμενος στόχος τα Σακτούρια
Αυγή του Μάη 1944 το χωριό βρέθηκε κυκλωμένο από Γερμανούς που συγκέντρωσαν τους κατοίκους στην πλατεία του χωριού και τους ανακοίνωσαν την επιβολή κυρώσεων επειδή πριν από λίγες μέρες, Αγγλικό σκάφος, αποβίβασε την Ακτή του Αγίου Παύλου αντιστασιακούς, όπλα και πυρομαχικά και ότι από τα Σακτούρια διήλθαν οι απαγωγείς με τον στρατηγό Κράιπε.
Αυτό που δεν απέχει από την πραγματικότητα είναι πως η έντονη σύγκρουση ομάδων αντιστασιακών όταν δημιουργήθηκε θέμα με την παραλαβή των όπλων από τη Μέση Ανατολή έγινε αφορμή να πάρουν χαμπάρι οι Γερμανοί ότι κάτι συνέβαινε στα Σακτούρια με τις γνωστές συνέπειες. Μια ακόμα άστοχη ενέργεια που στοίχισε ανθρώπινες ζωές.
Λεπτομέρειες για το ματωμένο χρονικό μας δίνει ο Σπύρος Μαρνιέρος αναφέροντας τα εξής: «Ταυτόχρονα με η Λοχριά η μανία των Γερμανών στράφηκε και με άλλο πιθανό σημείο διέλευσης και κρησφύγετου των απαγωγέων με τον Κράιπε. Στα Σακτούρια του Άη Βασίλη. Με τους γενναίους, φιλότιμους και ευπαρουσίαστους ανθρώπους. Πολλοί κατέβηκαν το Μάη του ’41 και πολέμησαν τους αλεξιπτωτιστές στο Ρέθυμνο. Μυήθηκαν από τους πρώτους και έδρασαν θετικά στον Αγώνα της Αντίστασης. Με το ξημέρωμα τις 3-5-44 βρέθηκαν ασφυχτικά κυκλωμένοι από γερμανική μονάδα μεγάλης αριθμητικής δύναμη, που δρούσε με απευθείας εντολές του Στρατηγού Μπρόγερ. Μονάχα ένας κατόρθωσε να διασπάσει τον κλοιό! Τα γυναικόπαιδα ρίχτηκαν στους δρόμους της προσφυγιά και διασκορπίστηκαν μέχρι Λούτρα, Παγκαλοχώρι και Άδελε! Τους έφηβους και άνδρες μετέφεραν με αυτοκίνητα στο Ρέθυμνο και τους έκλεισαν στις φυλακές για να τους απελευθερώσουν λίγο αργότερα, ξέχωρα από είκοσι τρεις που οδηγήθηκαν στις φυλακές της Αγιάς. Ακολούθησε το γνωστό «πλιάτσικο» και η ανατίναξη των κτισμάτων με δυναμίτες.
Στους κατοίκους οι Γερμανοί επικαλέστηκαν δυο λόγους για την καταστροφή του χωριού τους. Ότι «η συνοδεία του στρατηγού Κράιπε είχε διέλθει παρά το χωρίον» (πληροφορία λαθεμένη) και ότι «προ είκοσι περίπου ημερών αγγλικόν πλοίον είχε αποβιβάσει εις την πλησίον ακτήν πολεμοφόδια». Πράγματι στις 20-4-44, προσέγγισε συμμαχικό πλοίο στην ακτή του «Αγίου Παύλου», αποβίβασε όπλα και πολεμοφόδια και δημιουργήθηκαν επεισόδια μεταξύ ορισμένων αγωνιστών και τους αρχηγούς της αγγλικής αποστολής Τομ γα τον τρόπο της διανομής τους.
Οι οργανωμένοι στην Ε.Ο.Ρ. δεν ήθελαν να χορηγηθούν όπλα στους αντάρτες του Ε.Λ.Α.Σ., άποψη που δεν αποδέχτηκε ο Άγγλος αξιωματικό, κατά το γνωστό του Τσώρτσιλ «και στο διάβολο θα δώσω όλα αρκεί να τα χρησιμοποιήσει εναντίον των Γερμανών». Εκτός από το θόρυβο που δημιουργήθηκε από τις προσωπικές αντεγκλήσεις και τους διαπληκτισμούς, κανένα συνωμοτικό μέτρο δεν πάρθηκε για να τηρηθεί μυστική η άφιξη του συμμαχικού μέσου, ούτε και οι οφειλέμενες προφυλάξεις κατά τη διακίνηση των όπλων, με επακόλουθο εύκολα οι «καλοθελητές» (αν δεν ήτανε και παρόντες) να μάθουν και να μεταφέρουν κάποιες ή και συγκεκριμένες πληροφορίες στον εχθρό. Μολαταύτα μπορούμε να πούμε ότι οι Γερμανοί τούτη τη φορά φάνηκαν «επιεικείς». Περιορίστηκαν στις υλικές καταστροφές και δεν είχαμε απώλειες σε ανθρώπινες ζωές. Ο Μπρόγερ είχε και στιγμές «ηθικών αναστολών» έναντι των άλλων εγκληματιών πολέμου και διοικητών «Φρουρίου Κρήτης».
Οι προσδοκίες ότι θα τελείωναν αναίμακτα τα βάσανα των Σακτουριανών διαψεύστηκαν. Πέντε μέρες μετά τη Μάχη των Ποταμών στο Αμάρι, που έδωσαν με επιτυχία οι αντάρτες του Ε.Λ.Α.Σ. (11-9-44), από τους είκοσι τρεις φυλακισμένους στην Αγιά, διάλεξαν δεκαπέντε και τους έστησαν στο εκτελεστικό απόσπασμα (16-9-44). Υποστηρίζεται ότι εκτελέστηκαν σε αντίποινα της Μάχης των Ποταμών, καθώς διαβεβαίωναν οι υπόλοιποι μέχρι τους είκοσι τρεις, που είχαν τύχη βουνό και αντί να εκτελεστούν διασώθηκαν και λυτρώθηκαν. Άλλοι αμφισβητούν ότι οι Γερμανοί ανακοίνωσαν στους μελλοθάνατους γιατί τους εκτελούν ή υποστηρίζουν ότι οι δυο τελευταίες ομαδικές εκτελέσεις Αυγούστου-Σεπτέμβρη στην Αγιά, «ήταν ένα γενικό μέτρο τρομοκρατίας και όχι αντίποινα για ορισμένους φόνους Γερμανών» ή και ακόμη ότι, ανακοίνωσαν στους μελλοθάνατους σαν αιτία που τους εκτελούν την απαγωγή του Κράιπε.
Εφόσον παραγνωρίσουμε (υποθετικά) τις μαρτυρίες, για να θεμελιώσει κανένας άποψη για τα αίτια και τις αφορμές της εκτέλεσης των Σακτουριανών και άλλων συγκρατούμενών τους, πρέπει να λάβει υπόψη του δυο ανακοινώσεις του διοικητή «Φρουρίου Κρήτης» (Μύλλερ) που δημοσιεύτηκαν τον «Παρατηρητή» Χανίων. Στην πρώτη (14-9-44) διατυπώνεται ότι σταμάτησαν τα σκληρά μέτρα αντιποίνων «ως την καταστροφών των χωρίων», έγιναν πάλι απόπειρες εναντίον Γερμανών στρατιωτών «εκ νέου θα ληφθούν ακόμη σκληρότερα αλλά επειδή μέτρα». Στη δεύτερη (16-9-44), ότι «ως αντίποινα διά τους υπό των κομμουνιστών δολοφονηθέντας στρατιώτας ετυφεκίσθησαν σήμερον εξήντα κομμουνισταί». Από τους εξήντα εκτελεσμένους τουλάχιστον οι περισσότεροι Σακτουριανοί (ή και κανένας) δεν ήτανε κομμουνιστές και ούτε στη Μάχη των Ποταμών δολοφονήθηκαν Γερμανοί στρατιώτες. Απλούστατα, κατά παγία τακτική, οι κατακτητές τους δικούς τους σκοτωμένους σε πολεμικές συγκρούσεις με τους αντάρτες, τους εμφάνιζαν δολοφονημένους, ύστερα από φρικτά βασανιστήρια, για να «δικαιολογούν» την εφαρμογή αντιποίνων.
Στις 15-9-44 η Ομάδα των Ανωγειανών (Ε.Ο.Ρ.) εξολόθρευσε γερμανικό απόσπασμα δεκατεσσάρων ανδρών στην περιοχή Ηρακλείου και λογικά πρέπει να συνδέσουμε τις εκτελέσεις με αυτό τα επεισόδιο. Γενικότερα πάντως δεν πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη σημασία στο αιτιολογικό επισήμων γερμανικών ανακοινώσεων κατά κανόνα κατασκευασμένο. Εξ όλων καταλήγω στο συμπέρασμα ότι οι ομαδικές εκτελέσεις στις 16-9-44 στις φυλακές της Αγιάς, ακόμη και αν δικαιολογείται κάποια σχέση και ανεξάρτητα από οποιεσδήποτε μαρτυρίες, δεν πρέπει να αποδίδονται αποκλειστικά στη Μάχη των Ποταμών. Ο συμμαχικό παράγοντας αποδίδει την καταστροφή των Σακτουρίων στο γεγονός ότι προδόθηκε η εκφόρτωση όπλων στην ακτή του «Αγίου Παύλου».
Πέρα και πάνω απ’ όλα συγκλονίζουν οι φρικιαστικές συνθήκες κάτω από τις οποίες βρήκαν το θάνατο οι δεκαπέντε Σακτουριανοί που εντυπωσίαζαν με την ομορφιά και τη νεότητά τους. Και οι μεγάλες στιγμές που διάβηκαν για να μας γεμίσουν με εθνική υπερηφάνεια. Οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα δεμένοι με καλώδια αλλά με το φρόνημα αδούλωτο και με την πίστη ακλόνητη ότι με το αίμα τους θα ποτιστεί και θα ξαναγίνει πανύψηλο το δέντρο της λευτεριάς. Πορευόμενοι στο Γολγοθά, τραγουδούσαν «πρόβαλε μάνα του γαμπρού», τραγούδι της χαράς για να πλαντάξει ο φασισμός και ο χάρος. Και ο χάρος στάθηκε αδικητής και οι φασίστες ψυχανεμίστηκαν την πρόκληση. Μαυροκιτρίνησαν, αναζωπυρώθηκαν τα ταπεινά ένστικτά τους και αντί χαριστικών βολών τους αποκεφάλισαν με τσεκούρια!
Πουθενά σημείο χαριστικής βολής
Αυτό που αμφισβήτησαν κάποιοι ιστορικοί αποδείχτηκε χρόνια αργότερα όταν έγινε η περισυλλογή των οστών για να μεταφερθούν στο μαυσωλείο του χωριού.
Κανένα από τα κρανία δεν είχε σημάδι από σφαίρα όπως φαινόταν εκεί που είχε δοθεί χαριστική βολή. Για να αποδειχτεί η μακάβρια θεωρία του ιστορικού Σπύρου Μαρνιέρου που κάθε του ισχυρισμός συνοδευόταν και από αδιάσειστα επιχειρήματα.
Σήμερα το χωριό τιμά με ιδιαίτερο τρόπο τους ήρωές του με εκδηλώσεις και τον Μάιο αλλά και τον Σεπτέμβριο, αλλά και με τη δραστήρια νεολαία του ακολουθεί κάθε τομέα ανάπτυξης καθώς έχει αρκετά σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα.
Η ιστορία του χωριού αρχίζει από τη μινωική εποχή. Στην τοποθεσία Άγιος-Ιωάννης, έχουν βρεθεί αρχαιολογικά ευρήματα, ικανά για να καθιερώσουν την άποψη ότι εκεί υπήρχε η μινωική πόλη «Ψυχί». Πριν από πολλά χρόνια Άγγλοι αρχαιολόγοι μετά από έρευνες, χαρακτήρισαν το σπήλαιο που υπάρχει στον Άγιο Παύλο, ως σπήλαιο του «Δαίδαλου και Ίκαρου», επίσης και το σημείο πτήσης «Ανηφόρα».
Στην μεταγενέστερη εποχή, τα Σακτούρια μαστίζονταν από επιδρομές πειρατών, με αποτέλεσμα να αλλάζουν τοποθεσίες εγκατάστασης του οικισμού.
Σήμερα υπάρχουν ερείπια σε τέσσερις τοποθεσίες, που είναι:
– Άγιος Βλάσης
– Κατσομάτης
– Αρκολιανά
– Άγιος Στέφανος
Κατά τον τούρκικο ζυγό, πλοία υπό τον καπετάνιο Σακτούρη έφερναν πολεμοφόδια και όπλα και τροφοδοτούσαν την αντίσταση κατά των Τούρκων.
Το χωριό αναφέρεται από τον Φραντσέσκο Μπαρότσι το 1577 ως Sacturia στην επαρχία Αγίου Βασιλείου. Στην ενετική απογραφή του 1583 από Καστροφύλακα αναφέρεται ως Sacturia με 193 κατοίκους και 100 οφειλόμενες αγγαρείες, ενώ μνεία στο χωριό κάνει και ο Βασιλικάτα το 1630, με την ονομασία Sacturia. Στην οθωμανική απογραφή του 1659 αναφέρεται ως Sacturya po ve Kato, με 20 σπίτια. Στο έργο Κρητικά του Μιχαήλ Χουρμούζη, το 1842, αναφέρεται ως Σαχτούροι. Ο Στέργιος Σπανάκης ετυμολογεί το όνομα του χωριού από το σαχτούρι, ένα τύπο ιστιοφόρο πλοίου.
Στην απογραφή του 1881 αναφέρεται ως Σαχτουρια στον δήμο Μελάμπων και είχαν αμιγώς χριστιανικό πληθυσμό, 360 κατοίκους. Στην απογραφή του 1900 είχε 408 κατοίκους. Στην απογραφή του 1920 αναφέρεται ως έδρα ομώνυμου αγροτικού δήμου. Το 1925, τα Σακτούρια ορίστηκαν έδρα ομώνυμης κοινότητας, μέχρι την Καποδιστριακή διοικητική διαίρεση, όταν το χωριό προσαρτήθηκε στον Δήμο Λάμπης. Τα Κάτω Σακτούρια αναγνωρίστηκαν ως ανεξάρτητος οικισμός το 1940 και ο Άγιος Παύλος το 1991.
Στην περιφέρεια του χωριού υπάρχουν 11 χιλιόμετρα παραλίες, με την πιο γνωστή του Αγίου-Παύλου, που έχει χαρακτηριστεί ένα από τα πιο όμορφα τουριστικά θέρετρα της Κρήτης.
Το παρθένο φυσικό περιβάλλον, στις μικρές παραλίες και η καθαριότητα της θάλασσας σου δίνει την αίσθηση ότι είσαι ο πρώτος άνθρωπος που κολύμπησε στα νερά τους.
Όλη η νότια πλευρά του χωριού χαρακτηρίζεται σαν μικρός παράδεισος, άπειρου φυσικού κάλλους και σαν παρθένα φύση που δεν έχει ακόμα αλλοιωθεί από τον άνθρωπο. Υπάρχουν μικρά φαράγγια π.χ. του Αγίου Αντωνίου και απότομοι βράχοι ύψους 30 μ. και άνω, οι οποίοι πιθανόν να μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από λάτρεις των επικίνδυνων σπορ π.χ. αετός, αλεξίπτωτο κ.λ.π.
Στην παραλία του Αγίου Παύλου, υπάρχει ένα φυσικό πέτρωμα, μοναδικό στον κόσμο, όπως το έχουν χαρακτηρίσει οι γεωλόγοι. Το κλίμα του χωριού είναι μεσογειακό, εύκρατο και ξηρό. Το αεράκι που φυσάει συχνά, δεν επιτρέπει την υγρασία και την υπερβολική ζέστη τους θερινούς μήνες. Επίσης τα παράλια είναι ζεστά τον χειμώνα και προσφέρονται για επενδύσεις χειμερινού τουρισμού.
Χάρις στο φιλοπρόοδο σύλλογό του το χωριό αξιοποιεί όλες τις ευκαιρίες για να συμβαδίζει με τα μηνύματα των καιρών. Και αποτελεί ένα ακόμα λαμπρό παράδειγμα πως και από τις τέφρες μπορεί να ανασυγκροτηθεί ένας τόπος και να βαδίσει στο δρόμο της ανάπτυξης και της προκοπής. Αρκεί να διαθέτει μεράκι και διάθεση. Αρκεί να έχει το ανθρώπινο δυναμικό που ξέρει να ζει με όραμα και προοπτική. Και τα Σακτούρια διαθέτουν αυτό το προνόμιο και μάλιστα το συναντάς σε μεγαλύτερο βαθμό από κάθε άλλη περιοχή.
