Εκδήλωση αφιερωμένη στον Μανώλη Παντινάκη, δημοσιογράφο, συγγραφέα και ερευνητή που απεβίωσε τον Ιανουάριο του 2026
Διαχρονική και αλληλένδετη είναι η σχέση της μουσικής με την έκφραση κοινωνικών και ταξικών ανησυχιών και με την αποτύπωση πολιτικών θέσεων από τον καλλιτεχνικό κόσμο. Η μουσική και το τραγούδι λειτουργούσαν ανέκαθεν ως πεδίο ανάδειξης κοινωνικών θέσεων, πολιτικών ιδεών, κινηματικών αιτημάτων, επηρεάζοντας και διαμορφώνοντας συνειδήσεις και συμβάλλοντας στη σύσταση κοινωνικών ταυτοτήτων για τους ανθρώπους. Εξάλλου, ως κατεξοχήν μορφές λαϊκής τέχνης, συνοδεύουν απερίσπαστα και αναπόφευκτα κοινωνικές και πολιτικές διεκδικήσεις κινημάτων, συλλογικοτήτων και ακροατηρίων. Ιστορικά, καλλιτέχνες και τα μουσικά συγκροτήματα εξέφραζαν αντικομφορμιστικές και αντιπολεμικές ιδέες, όχι απαραίτητα ως η πλειοψηφία του καλλιτεχνικού χώρου, αλλά με δεδομένη επιρροή στον δημόσιο διάλογο. Και φτάνουμε στο σήμερα, όπου η μουσική βιομηχανία έχει αλλοιωθεί και έχει μετασχηματιστεί σε ένα εμπορικό προϊόν, όπου κυριαρχούν οι ψηφιακές πλατφόρμες και η εικόνα, εις βάρος του ήχου και της ποιότητας, ενώ αναπόφευκτα περιορίζεται και η πολιτική επίδραση της μουσικής. Με βάση τις σημερινές διεθνείς συγκυρίες εξάλλου, όπου υπάρχει καταιγισμός εξελίξεων στο πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι, σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η τέχνη και η μουσική καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τον τρόπο με τον οποίο παρεμβαίνουν στον δημόσιο λόγο και κυρίως να αποτυπώσουν πραγματικά τις σκέψεις και τις ανησυχίες των νέων γενεών.
Όλα τα παραπάνω συζητήθηκαν σε ομιλία – εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε χθες το πρωί στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης στο πλαίσιο του μαθήματος «Ποιοτικές Μέθοδοι Έρευνας στις Κοινωνικές Επιστήμες». Με προσκεκλημένο ομιλητή τον μουσικό στιχουργό Θοδωρή Βλαχάκη, ιδρυτικό μέλος του συγκροτήματος Magic de Spell και στο πλαίσιο του μαθήματος του καθηγητή του τμήματος Πολιτικών Επιστημών, Νίκου Παπαδάκη, η συζήτηση με τους φοιτητές επικεντρώθηκε στην σχέση, αφήγησης, τέχνης και πολιτικής. Η εκδήλωση ήταν επίσης αφιερωμένη στη μνήμη του δημοσιογράφου και συγγραφέα Μανώλη Παντινάκη, τιμώντας τη συμβολή του στον δημόσιο λόγο και τη δημοσιογραφία που έφυγε από τη ζωή στις 4 Ιανουαρίου του 2026.
«Η μουσική δεν μπορεί να αλλάξει τον κόσμο, μπορεί όμως να βοηθήσει στο να αλλάξει ο κόσμος»
Μεταξύ των θεματικών που συζήτησε ο Θοδωρής Βλαχάκης και οι νεαροί φοιτητές ήταν η σύγκριση της μουσικής του σήμερα, με τη μουσική προηγούμενων δεκαετιών. Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο κ. Βλαχάκης, «πάντα οι εναλλακτικές μουσικές που εξέφραζαν τα κοινωνικά, τα αντικομφορμιστικά, τα αντιπολεμικά κινήματα ήταν μειοψηφία. Ποτέ δεν υπήρξαν η πλειοψηφία στην μουσική. Όμως τελευταία είναι σε μία συρρίκνωση όλο αυτό και πιστεύω ότι για αυτό ευθύνονται οι νέες τεχνολογίες. Τα κινήματα, η μουσική και η πολιτική δεν έχουν ευνοηθεί πραγματικά από τις πλατφόρμες και τα social media. Με τον τρόπο λειτουργίας σήμερα, η μουσική έχει πάθει μία καθίζηση τις τελευταίες δεκαετίες, γιατί η μουσική πάντα συμβάδιζε με την τεχνολογία. Από τη στιγμή όμως που σήμερα ζούμε στην εποχή της εικόνας και όχι του ήχου, ουσιαστικά νομίζω ότι έχει παρέλθει και η μεγάλη εποχή της μουσικής». Σε κάθε περίπτωση, όπως τόνισε ο κ. Βλαχάκης η τέχνη και ο πολιτισμός εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά όπλα. «Η μουσική είναι η πιο λαϊκή τέχνη από όλες, επηρεάζει πιο εύκολα πάρα πολύ κόσμο. Έτσι οι κινηματικές θέσεις πάντα έχουν μία εξέχουσα θέση σε όλες τις κινήσεις διαμαρτυρίας, κοινωνικές και πολιτικές κινήσεις, γιατί η μουσική μπορεί να επηρεάσει συνειδήσεις. Η μουσική δεν μπορεί να αλλάξει τον κόσμο, μπορεί όμως να βοηθήσει στο να αλλάξει ο κόσμος». Οι φοιτητές εξέφρασαν διάφορους προβληματισμούς στον κ. Βλαχάκη, όπως το αν η μουσική και η τέχνη μπορούν να βοηθήσουν να αλλάξει η κοινωνική απάθεια ή αν το σύστημα είναι τόσο δυνατό ώστε να μην μπορεί κανείς να το πολεμήσει όταν επιβάλλει το να βλέπουμε έναν πόλεμο σαν παιχνίδι ή αν υπάρχουν μουσικά ρεύματα που στέλνουν κοινωνικά και πολιτικά μηνύματα. Σε όλα τα παραπάνω ο κ. Βλαχάκης απάντησε ότι τη θέση που είχε κάποτε το ελληνικό ροκ τραγούδι από πλευράς μηνυμάτων και δράσεων, πλέον την έχει το χιπ χοπ.
«Όλες οι ιστορικές καμπές ξεκινούν με την αμηχανία της πρόσληψης πάνω στον καταιγισμό των γεγονότων»
Ομιλητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό επιχειρεί πάντα να προσκαλεί στα μαθήματά του ο κ. Παπαδάκης, εξού και το παράδειγμα του Θοδωρή Βλαχάκη. Όπως επεσήμανε στις δηλώσεις του ο καθηγητής, το κρισιμότερο εργαλείο συλλογής δεδομένων για μία ποιοτική έρευνα είναι η αφηγηματική συνέντευξη. «Ο κ. Βλαχάκης εκδίπλωσε μέσα από αυτό που λέμε ιστορία ζωής, αλλά και μέσα από γεγονότα μεγάλης κλίμακας, μία ιστορία δεκαετιών για τη σχέση τέχνης, κυρίως της Rock μουσικής στην Ελλάδα και όχι μόνο και στις διεθνείς επιδράσεις, με την κοινωνία, την πολιτική, από τον στίχο, τη δημιουργία, τον ακτιβισμό, την ανταπόκριση ή την μη ανταπόκριση των ρυθμών στους οποίους κινείται η τέχνη, των ρυθμών στους οποίους κινείται η κοινωνία, φτάνοντας και μέχρι σήμερα που βιώνουμε την παραγωγή ιστορίας σε πραγματικό χρόνο σε αδιανόητους ρυθμούς, όχι απλά συνδέεται, αλλά και από την αλληλεπίδραση των φοιτητών επετράπη να μπούμε ακόμα πιο βαθιά στο περιεχόμενο σε αυτό που επιτελεί συνολικά η ερευνητική λειτουργία έχει ευρετικό χαρακτήρα», ανέφερε ο κ. Παπαδάκης μεταξύ άλλων. Αναφορικά τώρα με την σχέση τέχνης και πολιτικής, ο κ. Παπαδάκης τόνισε: «Πόσα πολλά μας έχει πει ο Σαίξπηρ για την εξουσία, πόσες φορές θα χρειαστεί να ξαναδιαβάσουμε το Μάκβεθ και δη σήμερα; Πράγματι η μουσική διεθνώς έχει συνεισφέρει πολλά. Αυτή την στιγμή και η μουσική βιομηχανία έχει αλλάξει και η βιομηχανία του πολιτισμού και στην πραγματικότητα βλέπουμε και μία αμηχανία». Όπως τόνισε, παρότι ο σκληρός πολιτικός στίχος εξακολουθεί να υπάρχει σε τραγούδια, η ανταπόκριση του κόσμου δεν είναι η ίδια. «Είμαστε σε μία ιστορική καμπή, που όπως όλες οι ιστορικές καμπές ξεκινούν με την αμηχανία της πρόσληψης πάνω στον καταιγισμό των γεγονότων. Συνήθως όμως εκβάλλουν σε νέα ερμηνευτικά σχήματα, άρα και νέες δυναμικές», σχολίασε τέλος.
Λίγα λόγια τον Μανώλη Παντινάκη
Αναφορικά τώρα με τον Μανώλη Παντινάκη, ο κ. Βλαχάκης ανέφερε: «Με τον Μανώλη τον Παντινάκη μεγαλώσαμε μαζί στο ίδιο χωριό, στο Σπήλι, τα σπίτια μας ήταν στην πλατεία του χωριού, μας χώριζε ένα ποταμάκι που τώρα έχει σκεπαστεί. Παίζαμε από μικρά παιδιά, μεγαλώσαμε, εγώ έφυγα για την Αθήνα το 1975, ο Μανώλης ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία. Τον θαύμαζα και νομίζω και αυτός πολλές φορές θαύμαζε εμένα σε διαφορετικά πράγματα που κάναμε ο καθένας. Αργότερα ο Μανώλης ασχολήθηκε με τη συγγραφή βιβλίων, τα οποία αφορούν την εθνική αντίσταση, τον εμφύλιο πόλεμο, τις θηριωδίες των Γερμανών στην Κρήτη. Κατέγραψε ανθρώπους, οι οποίοι δεν βρίσκονται σήμερα στη ζωή και έχουμε πολύτιμες μαρτυρίες. Τα βιβλία του έχουν επίσης και λαογραφική σημασία, διότι διέσωσε πάρα πολλές λέξεις κρητικής διαλέκτου που δεν υπάρχουν σήμερα, έκανε ντοκιμαντέρ με τα ίδια θέματα». Αντίστοιχα, ο κ. Παπαδάκης συμπλήρωσε: «Ο Μανώλης Παντινάκης ήταν ένας σπουδαίος δημοσιογράφος και ένας επιδραστικός συγγραφέας και ένας δημόσιος διανοούμενος. Το καλοκαίρι είχαμε συνεννοηθεί οι τρεις, αυτό που έγινε σήμερα να το κάναμε μαζί. Ο Μανώλης δυστυχώς δεν είναι μαζί μας, αν είναι εκεί ψηλά νομίζω θα είναι χαρούμενος, του το οφείλαμε».
