Αναρίθμητοι οι Λιβαδιώτες που διακρίθηκαν σε όλους τους τομείς
Κι όσο πιο ψηλά ανεβαίνεις στα χωριά του Μυλοποτάμου σε ξαφνιάζουν ευχάριστα φωνές παιδιών. Όταν σε τρομάζει η σιωπή στις γειτονιές του Ρεθύμνου χωρίς τους μικρούς ταραξίες που δίνουν ζωή, τα χάνεις περνώντας από τον ορεινό Μυλοπόταμο. Και που να βρεθείς στα Λιβάδια. Στα πρώτα χρόνια της καριέρας μου είχαν πολλές φορές καταχωρηθεί, θυμάμαι, ως το πολυπληθέστερο σε οικογένεια πολυτέκνων χωριό.
Είναι γεγονός ότι στα Λιβάδια αποτελεί φαινόμενο η συνεχής αύξηση του πληθυσμού παρά το κύμα μετανάστευσης που επηρέασε και το χωριό αυτό. Να σημειωθεί ότι 200 περίπου Λιβαδιώτες είναι εγκατεστημένοι στη Δυτική Γερμανία, κάπου 100 στις ΗΠΑ και στον Καναδά και λίγοι στην Αυστραλία. Επίσης 250-300 έχουν εγκατασταθεί στα κοντινά χωριά του Μυλοποτάμου και στις πόλεις Ρεθύμνου και Ηρακλείου και 300 περίπου στην περιοχή Αθηνών Πειραιώς (τα στοιχεία είναι από τη μελέτη Μανουρά 1977).
Είχα πολλές αφορμές να επισκεφθώ τα Λιβάδια. Η χαρά μου πάντα να βρεθώ με τον κ. Γιώργο Κιαγιά (Σταματογιώργη) που πέρα από τις μαντινάδες του με κάλυπταν οι απαντήσεις του στα ερωτήματα που του έθετα γύρω από την τοπική ιστορία που κατέχει τόσο καλά. Με απόλυτη εμπιστοσύνη αφήνομαι στις αφηγήσεις του γιατί έτυχε να ζήσω την αγωνία του μια φορά που ανακαλύφθηκε ένα νέο στοιχείο σε γεγονός που είχε σχέση με τη Μάχη της Κρήτης και δεν δίστασε να ξαναπάρουμε από την αρχή τα γεγονότα για να γίνει η επανόρθωση.
Ο κ. Κιαγιάς πρόεδρος σήμερα του Δημοτικού Συμβουλίου Μυλοποτάμου υπηρέτησε ως Αρχιθαλαμηπόλος στην εταιρία Μινωικές Γραμμές και αποτελεί έναν ενεργό πολίτη που ασχολείται ουσιαστικά με τα κοινά τιμώντας την εμπιστοσύνη των συντοπιτών του που τον εκλέγουν. Στο αρχοντικό του βρεθήκαμε πολλές φορές με τη γνωστή παρέα και ενώ η πολυτάλαντη κ. Μαρία, η σύζυγος, δεν μας άφηνε να πάρουμε ανάσα με τις νοστιμιές που κουβαλούσε εμείς ξεχνιόμασταν σε ιστορικές αναδρομές σχολιάζοντας τις πηγές με όσα διέσωσε η προφορική παράδοση.
Όπως ότι τα Λιβάδια πρωτοκατοικήθηκαν τον 13ο αιώνα από έναν Σωπασή. Αυτός ζούσε στη Κάλυβο. Αργότερα τον ακολούθησαν και άλλοι δημιουργώντας ένα συνοικισμό.
Μεγάλο ποιμενικό χωριό
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέχει η ιστοσελίδα του δήμου τα Λιβάδια είναι από τα μεγαλύτερα ποιμενικά χωριά του Μυλοποτάμου, με 28.000 έως 30.000 αιγοπρόβατα. Ο επισκέπτης θα μπορέσει να δοκιμάσει και να προμηθευτεί εξαιρετικά τυροκομικά προϊόντα, μέλι, κρασί, σταφίδα, είδη αρτοποιίας, καθώς και οικιακά υφαντά. Στη μελέτη του Μανουρά αναφέρεται ότι το 1977 υπήρχαν στο χωριό πολλές οικοτεχνικές υφαντουργίες. Υπολογίζεται πως υπήρχαν 250-280 αργαλειοί. Σήμερα υπάρχουν πολύ λιγότεροι καθώς οι εποχές αλλάζουν και τα ενδιαφέροντα μοιράζονται όπως ορίζουν τα σημεία των καιρών. Διασχίζοντας το εσωτερικό του χωριού, θα συναντήσεις παραδοσιακά καφενεία, παραδοσιακό αρτοποιείο και τυροκομείο, καθώς και καταστήματα εστίασης με βάση το ντόπιο ελαιόλαδο και τη γνήσια κρητική διατροφή και κουζίνα. Ακόμα, στη διάθεση του επισκέπτη βρίσκονται μίνι μάρκετ, κομμωτήριο, καταστήματα πώλησης οικιακών ειδών, δώρων, ρούχων, υποδημάτων κτλ. Με τη σειρά μας μπορούμε να βεβαιώσουμε ότι δεν υπάρχει ούτε ένα στοιχείο υπερβολής ως προς την ανάπτυξη του χωριού. Γιατί οι Λιβαδιώτες «πονάνε» τον τόπο τους. Και συνεχίζουν να ενθαρρύνουν τις οικογένειες για περισσότερα παιδιά εξασφαλίζοντας υποδομές που ομορφαίνουν την καθημερινότητα των νέων. Κάτι που δεν συναντάς σε πολλά χωριά.
Η πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση των νέων του χωριού γίνεται στο Δημοτικό Σχολείο Λιβαδίων και στο Γυμνάσιο Κράνας. Το Δημοτικό Σχολείο είναι 7θεσιο και φοιτούν 150 μαθητές και μαθήτριες. Το Γυμνάσιο είναι δυναμικότητας 100 μαθητών και μαθητριών. Πρόκειται για δυο σχολικές μονάδες που έχουν αναπτύξει ιδιαίτερη δυναμική στην ενδοχώρα του νομού Ρεθύμνης, τόσο σε μορφωτικό και εκπαιδευτικό όσο και σχολικό-κοινωνικό επίπεδο, με ενδοσχολικές και εξωσχολικές δράσεις. Επίσης, λειτουργεί πρότυπος βρεφονηπιακός και παιδικός σταθμός που εξυπηρετεί τις ανάγκες δεκάδων οικογενειών των Λιβαδίων και των γύρω χωριών.
Στις συζητήσεις μας ο κ. Κιαγιάς τονίζει ιδιαίτερα το πνεύμα του εθελοντισμού που ανθεί στο χωριό του. Μα και όπου βρεθούν οι Λιβαδιώτες ξεχωρίζουν ακριβώς επειδή εθελοντικά πάντα συμμετέχουν στην κοινωνία που ζουν και προσφέρουν σ’ αυτή.
Παράδειγμα ο πρόεδρος των Κρητών του Μονάχου κ. Μανόλης Κουγιουμουτζής που και πρόσφατα πάλι μεγαλούργησε με την οργάνωση εκδηλώσεων για τα 60 χρόνια της ομογένειας.
Ένας σπουδαίος Πολιτιστικός Σύλλογος
Η ενασχόλησή μου με τον πολιτισμό μου επέτρεψε να εκτιμήσω και τη δράση του πολιτιστικού συλλόγου που ξεκίνησε το 1988 και συνεχίζεται απρόσκοπτα έως και σήμερα. Στις δράσεις του συλλόγου συγκαταλέγονται η εθελοντική αιμοδοσία, η διοργάνωση ετήσιας χοροεσπερίδας, η ημερήσια εκδρομή με πούλμαν στην εκδήλωση «Στράτα του Ψηλορείτη», η διοργάνωση πολυήμερων εκδρομών για τα μέλη του, οι συγκεντρώσεις ψυχαγωγίας και ανταλλαγής απόψεων με τους Λιβαδιώτες που κατοικούν στην πόλη, η οικονομική ενίσχυση και η προσφορά στις δράσεις των συλλόγων του χωριού, η συγκέντρωση τροφίμων, ρούχων και ειδών πρώτης ανάγκης για άτομα που έχουν ανάγκη κ.ά.
Για την ενότητα νεολαίας δεν ήξερα μέχρι που με πληροφόρησε το site που προανέφερα ότι δημιουργήθηκε από του νέους με κοινωνικούς, εθελοντικούς και προσκοπικούς σκοπούς. Βρίσκεται σε άμεση συνεργασία με τον Πολιτιστικό Σύλλογο και την Ενορία Λιβαδίων, συνεισφέροντας στην καθαριότητα του χωριού, στη βελτίωση και στον καλλωπισμό δημοσίων χώρων, όπως και στην ανάδειξη και αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων χώρων ενώ συχνά προχωρά σε δενδροφυτεύσεις. Επίσης, η Ενότητα Νεολαίας καταγράφει σημαντικό έργο στις δραστηριότητες κοινωνικού και πολιτιστικού χαρακτήρα που σχετίζονται με τα παιδιά, όπως η προβολή ταινιών, η ανάγνωση παραμυθιών, η διοργάνωση αθλοπαιδιών κτλ.
Και από τα βασικά επιτεύγματα του συλλόγου είναι η Τράπεζα Αίματος που διατηρεί εδώ και πολλά χρόνια συνεργασία με τον Πολιτιστικό Σύλλογο Απανταχού Λιβαδιωτών και το Γενικό Νοσοκομείο Ρεθύμνου και δυο φορές ετησίως συγκεντρώνονται φιάλες αίματος χάρη στην προθυμία και τον εθελοντισμό των αιμοδοτών του. Η αιμοδοσία είναι μία ακόμη πτυχή της κοινωνικής δράσης και προσφοράς των Λιβαδιωτών που κατοικούν στο Ρέθυμνο και των χωριανών που ζουν μόνιμα στο χωριό. Για τον σκοπό αυτό ιδρύθηκε το Τμήμα Αιμοδοσίας του Συλλόγου. Σκοπός του είναι η κάλυψη αναγκών σε αίμα των μελών του Συλλόγου, καθώς επίσης και των αιμοδοτών του τμήματος.
Κι αυτό που αποκομίζεις επισκεπτόμενος τα Λιβάδια είναι ότι δεν νοιώθεις ξένος στο χωριό αυτό.
Αξιομνημόνευτη επίσης είναι η συμβολή του συλλόγου με την επωνυμία Κοινωφελής Σύλλογος Λειβαδειωτών Ρεθύμνης Αθηνών Πειραιώς που ιδρύθηκε το 1970 και λειτουργούσε στην οδό Μαινάνδρου 45.
Είχε επιδοθεί με επιτυχία στη διατήρηση των σχέσεων μεταξύ των Λιβαδιωτών που έχουν εγκατασταθεί στην Αθήνα και στον Πειραιά. Αυτός ο σύλλογος με έσοδα από εκδηλώσεις πρόσφερε πολλά στο χωριό όπως χίλιους λαμπτήρες για τον εξωτερικό φωτισμό του χωριού αξίας τότε 20.000 δρχ. μια καμπάνα για την παλιά εκκλησία αξίας 25.000 δρχ. ενώ προσέφερε και 50.000 δρχ. για την ανέγερση του ναού της Αγίας Μαρίνας. Τα ηρώο του χωριού όμως που ανέλαβε εξ ολοκλήρου στοίχισε περίπου 200.000 δρχ. Με αυτά τα χρήματα ετοιμάστηκε σύντομα και τα αποκαλυπτήριά του έγιναν το καλοκαίρι του 1977.
Αναρίθμητοι οι Λιβαδιώτες με σημαντική δράση
Είναι γεγονός ότι έναν τόπο τον γνωρίζεις καλύτερα από την ιστορία του γι’ αυτό και αναφέρομαι στα Λιβάδια με μεγάλη τρυφερότητα αφού με κέρδισαν οι τόσες μορφές των Γραμμάτων της Επιστήμης και των Αρμάτων που ανέδειξα στα κείμενά μου Σωπασήδες και Χνάρηδες, Κιαγιάδες και Βάμβουκες, Μαρήδες και Συνολάκηδες, με απασχόλησαν γνωρίζοντάς μου μέσα από τη δράση τους το ήθος των Λιβαδιωτών.
Και βέβαια όταν φθάνω στο επώνυμο Συνολάκης θυμάμαι τον αγώνα όλων των προέδρων που πέρασαν από το σύλλογο Πολυτέκνων για την προώθηση των θεμάτων που αφορούν τους πολυφαμελίτες. Θέλεις τόμους να απαριθμήσεις τα επιτεύγματά τους.
Από τις σημαντικότερες μελέτες πέραν αυτής του Στέργιου Σπανάκη και της σειράς Κρήτη Αφιέρωμα είναι αυτή του Στέργιου Μανουρά (1977) από τις πληρέστερες που έπεσαν στην αντίληψή μου. Έγινε σε συνεργασία με τον Γιάννη Δημ. Χνάρη πτυχιούχου Πολιτικών Επιστημών επί Κοινοτάρχου Χαράλαμπου Κωστάκη.
Ιδιαίτερη ικανοποίηση προκαλεί το γεγονός ότι αρκετά από τα θέματα που έθεσε υπό μορφή μελέτης ο Μανουράς για την ανάπτυξη του χωριού έχουν ρυθμιστεί και μάλιστα έχουν προστεθεί δομές που βοηθούν περισσότερο στον τομέα ποιότητας ζωής των κατοίκων.
Στη σειρά Κρήτη Αφιέρωμα για την προέλευση του χωριού οι κάτοικοι διηγούνται πως μέχρι τα χρόνια της Τουρκοκρατίας είχε το όνομα Λεβεντοχώρι ή Καπετανοχώρι. Οι Τούρκοι δεν κατοίκησαν ποτέ στο χωριό. Κάπου – κάπου όμως έκαναν επιδρομές και λεηλατούσαν το χωριό. Σε μια απ αυτές τις επιδρομές οι κάτοικοι αντέδρασαν και σκότωσαν ολόκληρο το τουρκικό απόσπασμα. Μετά απ’ αυτό ο Τούρκος πασάς – που είχε έδρα στους Μαργαρίτες – με πολυάριθμο τουρκικό στρατό έφθασε στο χωριό και αφού έγινε σκληρή μάχη οι Τούρκοι το έκαψαν. Όταν επέστρεψε στις Μαργαρίτες και τον ρώτησαν για την έκβαση των πραγμάτων είπε: «Το έκανα Λιβάδια» και έτσι έμεινε το όνομα Λιβάδια. Το χωριό είχε κτιστεί ήδη τον 13ο αιώνα μ.Χ.
Απόδειξη αυτής της χρονολόγησης είναι η εκκλησία του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.
Η ιστορία των Λιβαδιωτών χαρακτηρίζεται από τον πατριωτισμό και την αυτοθυσία τους.
Στη μεγάλη Κρητική επανάσταση του 1886 οι Λιβαδιώτες ήταν από τους πρώτους που έσπευσαν να πολεμήσουν με αρχηγό τον Ιωάννη Σωπασή ή Κούβο. Είκοσι τρεις Λιβαδιώτες μαζί με τον Κούβο τρεις Κρανιώτες και 17 Ζωνιανοί βρήκαν τον θάνατο στο ιστορικό μοναστήρι. Από τους 45 αγωνιστές του Σώματος του Κούβου σώθηκαν μόνο τρεις Λιβαδιώτες.
Για τη δράση τους αυτή οι κάτοικοι δέχτηκαν την οργή του Ομέρ Πασά που στις 9 Μαΐου 1867 πυρπόλησε το χωριό. Τούρκοι όμως δεν κατοίκησαν στα Λιβάδια. Αυτό έδωσε την ευκαιρία στην επαναστατική κυβέρνηση της Κρήτης να εγκατασταθεί στο χωριό για έξι μέρες.
Η προσφορά των Λιβαδιωτών και σε άλλους αγώνες είναι σημαντική. Στους Βαλκανικούς Πολέμους και στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο σκοτώθηκαν 12 Λιβαδιώτες, Κρανιώτες. Στον πόλεμο του 1940 και 1941 αλλά και στη μάχη της Κρήτης που έσπευσαν χωρίς δισταγμό να πολεμήσουν Λιβαδιώτες κάθε ηλικίας σκοτώθηκαν δέκα τέσσερις. Στην Αντίσταση κατά των Γερμανών 1941-44 που ήταν καθολική και αποτελεσματική σκοτώθηκαν έντεκα Λιβαδιώτες Στον εμφύλιο έχασαν τη ζωή τους οκτώ και στην Κορέα ακόμα ένας.
Ανάμεσα στον μακρύ κατάλογο των ηρώων περιλαμβάνονται Βάμβουκοι και Βαρδιαμπάσηδες, Δασκαλάκηδες και Καλυβιανάκηδες Κιαγιάδες και Κλαδοβασιλάκηδες. Κλάδοι και Κόκκινοι Κουγιουμουτζήδες και Κωστάκηδες, Μαρήδες και Μεγαλογιαννάκηδες , Νυχτάρηδες και Ορφανοί, Στριλιγγάδες και Συλαμιανάκηδες, Συνόληδες και Σωπασήδες, Φραγκιάκηδες και Χνάρηδες. Όλοι τους τιμημένες γενιές.
Οι κάτοικοι ακόμα και οι επαγγελματίες ασχολούνται με τη γεωργία, παράγουν λάδι και σουλτανίνα, καθώς και με την κτηνοτροφία. Και η μελισσοκομία είναι στα ενδιαφέροντά τους. Αυτό που μετράει είναι ότι κανένας δεν κάθεται έστω κι αν έχει εξασφαλίσει με άνεση τον βιοπορισμό του.
Στο χωριό υπάρχουν και οι εκκλησίες: Ευαγγελισμού της Θεοτόκου του 13 αιώνα, με αγιογραφίες που έχει αναστηλωθεί. Της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα που το ιερό της βρίσκεται πάνω από ένα βαθύ γκρεμό, από όπου, όπως λέγεται και κατά το κτίσιμο της εκκλησίας και αργότερα μέχρι πριν λίγα χρόνια, έπεφταν άνθρωποι σε βάθος 40-50 μ και δεν πάθαιναν τίποτα. Επίσης υπάρχει και η μονή Δισκουρίου. Σε μια άκρη του χωριού κοντά στην εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου υπάρχει μια τοποθεσία που λέγεται Κατωχώρι, όπου παλιότερα πρέπει να υπήρχε εκεί χωριό. Αναφέρεται ότι στην περιοχή υπήρχε κάποτε πυκνό δάσος. Στην κορυφή του Ψηλορείτη υπάρχει και μια σπηλιά που λέγεται Αστυρακόσπηλος με σταλακτιτες. Δεν έχει, όμως, εξερευνηθεί.
Η Βικιπαίδεια πάλι μας πληροφορεί τα εξής: Τα Λιβάδια ιδρύθηκαν επί Ενετοκρατίας τον 13ο αιώνα. Ο Φραγκίσκος Μπαρόκιος, ο επιφανής λόγιος της Βενετοκρατίας, στην περιγραφή της Νήσου του Χάνδακα, καταγράφει για πρώτη φορά στα 1577 μεταξύ των χωριών του Μυλοποτάμου και τα Λιβάδια. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1583, ο Πέτρος Καστροφύλακας στην απογραφή των χωριών και οικισμών της Κρήτης, αλλά και ο Βενετός μηχανικός Φραγκίσκος Βασιλικάτα το 1630, αναφέρουν τα Λιβάδια με πληθυσμό που ξεπερνούσε τους 650 κατοίκους.
Στην απογραφή του 1881 το χωριό δεν αναφέρεται και ο Στέργιος Σπανάκης θεωρεί ότι αναφέρονται λανθασμένα ως Λειβάδα στον δήμο Γαράζου με 473 κατοίκους. Το χωριό είναι ένα από τα λίγα της Κρήτης το οποίο παρουσιάζει αύξηση του πληθυσμού στο τέλος του 20ού αιώνα.
Έχουν για πολλούς να υπερηφανευθούν τα Λιβάδια πέρα από το γίγαντα Ιωάννη Σωπασή (Κούβο) τον ήρωα μάρτυρα που έδρασε στο Αρκάδι.
Επειδή στο συγκεκριμένο αφιέρωμα μας ενδιαφέρουν και τα άλλα χωριά με τους θρύλους την ιστορία και τις παραδόσεις τους ας συνεχίσουμε το οδοιπορικό μας.
