Σε κλίμα συγκίνησης πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 5 Αυγούστου στις Αλώνες δήμου Ρεθύμνης η εκδήλωση τιμής και μνήμης για τον Αρχιμανδρίτη Ελευθέριο Νουφράκη και τον ευπατρίδη, ευεργέτη Γουσταύο Ντουράν.
Ήταν μια από τις 26 προγραμματισμένες εκδηλώσεις του δήμου Ρεθύμνης σε οικισμούς της υπαίθρου για φέτος το καλοκαίρι και πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τον Πολιτιστικό Σύλλογο του οικισμού.
Την εκδήλωση προλόγισε ο Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Μάνος Τσάκωνας ενώ απεύθυναν χαιρετισμό η αντιπεριφερειάρχης Ρεθύμνου Μαρία Λιονή και ο δήμαρχος Ρεθύμνης Γιώργης Χ. Μαρινάκης.
Ακολούθησαν οι ομιλίες για τις ιστορικές προσωπικότητες που στοιχειοθέτησαν τον λόγο της εκδήλωσης και προκάλεσαν το ενδιαφέρον στο πολυπληθές κοινό της. Για τον Ελευθέριο Νουφράκη μίλησε ο δάσκαλος-συγγραφέας Αντώνης Στιβακτάκης, και για τον Γουσταύο Ντουράν, ο δάσκαλος Χρήστος Κωνσταντουδάκης.
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης ο δήμαρχος Ρεθύμνης έδωσε αναμνηστικά δώρα στην απόγονο της οικογένειας του Ελευθέριου Νουφράκη, Μαρία Αλεβυζάκη καθώς επίσης στην κόρη του Γουσταύου Ντουράν, Λούση Ντουράν η οποία στη συνέχεια επίσης χαιρέτησε τους παρευρισκόμενους σε άπταιστα ελληνικά.
Η βραδιά έκλεισε με μουσικό πρόγραμμα και με τους Μανώλη Αλεβυζάκη στο Λαούτο και το τραγούδι, τον Γιάννη Αποστολάκη επίσης στο λαούτο και το τραγούδι και τον Χρήστο Μαρκαντώνη στη λύρα και το τραγούδι.
Τόσο ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού όσο και οι ίδιοι οι κάτοικοι πρόσφεραν στους προσκεκλημένους εξαιρετική φιλοξενία και το γλέντι συνεχίστηκε μέχρι τις πρωινές ώρες.
Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν επίσης οι αντιδήμαρχοι δήμου Ρεθύμνης Δημήτρης Λελεδάκης, Δημήτρης Λαχνιδάκης και Γιώργος Σκορδίλης καθώς επίσης οι δημοτικοί σύμβουλοι Στάθης Λουκογιωργάκης, Γιώργος Παπαδόσηφος και Χαρά Λιανδρή.
«Ο Γουσταύος Ντουράν ήξερε να δίνει νόημα στις πράξεις όχι γι’ αυτό που αξίζουν, αλλά γι’ αυτό που σημαίνουν»
Μιλώντας για τον Γουσταύο Ντουράν ο δάσκαλος Χρήστος Κωνσταντουδάκης, ανέφερε μεταξύ άλλων: «Αποσπώ από τη διαχρονία τα δίσεκτα χρόνια της κατοχής. Δεν υπάρχει κανένα βιβλίο, από όσα έχουν γραφτεί έως τώρα για την περίοδο αυτή, που να μην αναφέρει το λήμμα Αλώνες ως σημαίνον, αλλά δίπλα Το αγωνιστικό φρόνημα, την αγωνιστική διάθεση και τη φιλοξενία ως σημαινόμενο.
Οι πέτρες ποτισμένες με αίμα και ιδρώτα υπάρχουν εδώ για να κάθονται τα πουλιά και να επισκοπούν τα περασμένα. Από το μικρό τους υστέρημα οι Αλωνιώτες εκ περιτροπής τροφοδοτούσαν τους Άγγλους στα απόκρημνα λημέρια τους τα παλιά εκείνα σημαδεμένα χρόνια. «Μερικοί από εκείνους που μας βοήθησαν, ήταν ένα είδος Άγιοι» σημείωνε αργότερα ο Πάτρικ Λη Φέρμορ, προφανώς εννοώντας και τον Παπά Γιάννη.
Επομένως, ο Γουσταύος Ντουράν δεν δυσκολεύτηκε καθόλου να ανακαλύψει τον μικρό μα μέγα αυτό τόπο που πολέμησε το Ναζισμό, όπως είχε πράξει και ο ίδιος στον εμφύλιο πόλεμο της Ισπανίας αγωνιζόμενος εναντίον του Φράνκο. Και μπορεί η αφορμή να ήταν η οικονόμος του Μαρία, η πραγματική αιτία όμως, ήταν να γνωρίσει τα ανυπόταχτα βουνά, όπου φώλιαζε η ελευθερία όπως τού την περιέγραφε ο Πάτρικ Λη Φέρμορ. Σήμερα μια εμβληματική φωτογραφία τοποθετημένη στο μικρό μας Ιστορικό Μουσείο διακόπτει ηρωικά του τοίχου την ανία και εικονίζει τον Πάτρικ Λη Φέρμορ με την σύζυγό του, τον Παπά Γιάννη Αλεβυζάκη και τον Γουστάβο Ντουράν με την επίσης σύζυγό του να ατενίζουν με ήρεμο βλέμμα τους μεταγενέστερους και να τους τείνουν τη σκυτάλη του χρέους.
Είναι αλήθεια πως μια φωτογραφία αποτελεί μια εναλλακτική αφήγηση της μικροϊστορίας μιας εποχής και ταυτόχρονα αφήνει να περάσει λίγο φως για να φωτίζει πρόσωπα και γεγονότα. Κοντολογίς, αποδίδει όλη την τονική κλίμακα των αισθημάτων με σαφήνεια και συνάμα είναι η ελπίδα της μνήμης.
Όταν το 1965 ο Γουστάβος Ντουράν ήρθε για α’ φορά ως επισκέπτης στο πανηγύρι του χωριού μας υπέστη την «επιθετική» φιλοξενία όλων των κατοίκων. Έπρεπε να περάσει απ’ όλα τα σπίτια.
Φυσικά οι Αλωνιώτες αγνοούσαν ότι ο φιλοξενούμενος ήταν ένας διπλωμάτης καριέρας, ότι ήταν φίλος του Νομπελίστα συγγραφέα Έρνεστ Χέμινγουεϊ, ότι ήταν φίλος του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, ότι ήταν συνομιλητής προσωπικοτήτων διεθνούς εμβέλειας ή ακόμη ότι ήταν μουσικοσυνθέτης.
Για τους Αλωνιώτες ίσχυε ο στίχος του Οδυσσέα Ελύτη: «Λάμπει μέσα μου αυτό που αγνοώ, ωστόσο λάμπει».
Μετά την α’ του επίσκεψη, σφυρηλατήθηκαν σχέσεις βαθιά ανθρώπινες, αυθεντικές, που δυνάμωναν και ωρίμαζαν στην ανέλιξη του χρόνου.
Ο ερχομός του σηματοδότησε μια τομή για το χωριό μας. Εποχή προ Ντουράν και εποχή μετά Ντουράν. Είναι ο άνθρωπος που μας έδωσε ρίζες, ταυτότητα και την αίσθηση του ανήκειν. Έδωσε πλάτος στα όνειρά μας. Σηματωρός και η περίληψη μιας μικρής κοινωνίας με τις αρετές και τις αδυναμίες της, έγινε ο συνδετικός κρίκος μεταξύ των ανθρώπων γιατί καταδέχτηκε να περάσει όλα τα κατώφλια όλων των σπιτιών, χωρίς καμία εξαίρεση με την προσήνεια και την καταδεκτικότητα του.
Ήξερε να δίνει νόημα στις πράξεις όχι γι’ αυτό που αξίζουν, αλλά γι’ αυτό που σημαίνουν. Μύρισε τον ασβέστη μας και τα βασιλικά μας. Ταυτίστηκε με τις ρίζες της παράδοσης. Οι σχέσεις μας εξελίχθηκαν στενά οικογενειακές, ακατάλυτες. Η παρουσία του ενέπνεε σεβασμό, πίστη, ήθος, ειλικρίνεια και αξιοπρέπεια. Οι παρτιτούρες του πιάνου του διηγούνταν αλήθειες. Κουβαλούσε τον ήχο των βουνών της γενέτειρας του και τη δύναμη της μνήμης.
Τώρα που το σκέφτομαι καλύτερα έμοιαζε στη ράτσα των Σφακιανών: Ξανθός, οι εκβολές των ματιών του βαθυγάλανες, με μπέσα, στέρεη περπατησιά και αγάπη για την ελευθερία.
Πριν από το νερό, που μόνο με την φαντασία μας μπορούσαμε να συλλάβουμε, ότι δηλαδή θα έτρεχε σε κάθε σπίτι του χωριού ,είχαμε νιώσει να ρέει βαθιά στις φλέβες μας η αποδοχή και η αναγνώριση για έναν “ξένο” που ήδη είχε βαφτιστεί στα νάματα των Αλώνων.
Αυτός ο κοσμοπολίτης, ο κρητικολάτρης με τον γνήσιο σεβασμό στις πανανθρώπινες αξίες της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της ισότητας, ο τρυφερός, ο λυρικός, ο διασκεδαστικός, ο εύχαρις και ταπεινός ό,τι έκανε δεν ζητούσε αντίδωρο.
Όταν έφθασε το πλήρωμα του χρόνου (1969) μας ζήτησε να μοιραστεί μαζί μας το αλωνιώτικο χώμα. Οποία τιμή! «Ανδρών Επιφανών Πάσα Γη Τάφος».
Η σορός του οδηγήθηκε κάτω από τους κλώνους μιας τεράστιας βελανιδιάς, εκεί όπου σήμερα χτίζουν τις σκήτες τους τα πουλιά και με τους κελαηδισμούς τους κρατούν το ίσο της αιωνίου ανάπαυσης. Ο γλύπτης της προτομής που κοσμεί την πλατεία μας, μόλις που πρόλαβε να αποτυπώσει στον άψυχο χαλκό το μειλίχιο χαμόγελο του.
Ο μόνος που έχει αυτή τη δυνατότητα είναι ο χρόνος. Να σημαίνει τις στιγμές και να κρατά άγρυπνη τη μνήμη. Σε ένα γρήγορο πύκνωμα του πέρασαν κιόλας 56 χρόνια από την απώλεια του. Πριν έξι χρόνια σκουντήσαμε τη μνήμη μας με την οικογένειά του γιατί «Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα», παραφράζω, «Το πένθος ταιριάζει στους Αλωνιώτες».
Για αυτόν που η σκιά του σεργιανά ψηλά στους ουρανούς. Τώρα τον βλέπουμε σε ένα κενό «γεμάτο σταγόνες πουλιών, αύρες βασιλικών και συριγμούς υπόκωφου παραδείσου». Ήδη βρίσκεται στην αγκαλιά του πάντα, στη χώρα των περισσότερων. Αυτός που πορεύτηκε σιωπηλά δημιουργικός, σεμνά αθόρυβος και κόσμια διακριτικός.
Σήμερα ο Δήμος Ρεθύμνης διά της Αντιδ. Πολιτισμού τιμά τον απολογισμό ή άλλως τη σύνοψη του τεθλασμένου βίου του, τον βίο που σημάνθηκε από τους φανοστάτες του χρέους, της τιμής και της αφοσίωσης στο καθήκον. Στις διάσπαρτες νότες της ζωής του είναι εύκολα ανιχνεύσιμοι οι σταθμοί και οι στιγμές:
Βαρκελώνη (1906) – Σπουδές Μουσικής στη Μαδρίτη-Παρίσι(γράφει μουσική για μπαλέτο) – Αξιωματικός των Δημοκρατικών εναντίον του Φράνκο-διαφεύγει με κίνδυνο της ζωής του στην Αγγλία-νυμφεύεται την πλούσια Μποντέν – Αμερική (1940) – Διευθυντής στο Μουσείο Μοντέρνας τέχνης με την σύσταση του Έρνεστ Χέμινγουεϊ-Κούβα(βοηθός πρέσβη)-Αργεντινη-1946 επιστρέφει στην Νέα Υόρκη και έρχεται σε ρήξη με τον Πάμπλο Νερούδα -του αφαιρείται το διαβατήριο – 1955 στη Χιλή-Ξανά Νέα Υόρκη-Κονγκό-Αθήνα, Διευθυντής του Τεχνικού προγράμματος του Ο.Η.Ε – Αλώνες (1969).
Ως έμπειρος διπλωμάτης επέλεξε τη δράση ως στασίδι εξομολόγησης και ως λύτρωση από υπερεπείγουσες ανησυχίες.
Η δημιουργικότητα και το ανήσυχο πνεύμα του, συνυπήρχαν με το μέτρο και την αυτάρκεια. Οι απαιτήσεις δεν υψώθηκαν παραπάνω από όσο ο καπνός που βγαίνει από το θυμιατό μιας πολυπληθούς προσευχόμενης ανάγκης. Φιλικός, αγαπητός, προσιτός, πληθωρικός στα αισθήματα, ευαίσθητος, εύθραυστος, αλλά και διαλλακτικός με χιούμορ, δέσποζε σε όλες τις κλίμακες της κοινωνικής ζωής. Τον Γουσταύο Ντουράν μπορούσαμε να τον συναντήσουμε εκεί όπου τέμνονται η αστική ευγένεια και η λαϊκότητα ή ακόμη εκεί όπου συναιρούνται η τόλμη, το ήθος, ο ορθός λόγος, η ευθυκρισία και η εντιμότητα. Άνθρωπος του πληθυντικού αριθμού, δηλαδή του εμείς, πίστευε στις συλλογικότητες και ασφαλώς στήριξε με πρακτικό και επιδέξιο τρόπο τα τεχνικά προγράμματα του Ο Η.Ε.
Για όλους εμάς, την οικογένεια τα παιδιά και τα εγγόνια του απλά πέρασε στην άλλη όχθη, κωπηλατώντας σ’ αυτό το μικρό φωτεινό διάστημα, ανάμεσα στο πριν και το επέκεινα με τα κουπιά της έντονης παρουσίας και του παραδείγματος. Οι καταθέσεις της ψυχής του στην τράπεζα του χρέους θα επιστρέφουν στην κοινωνία και στους επιγενόμενους, εσαεί ,ως παραμυθία, ως λίπασμα ψυχής.
