Η αποκάλυψη της εμπλοκής 11 βουλευτών της Νέας Δημοκρατίας στη δεύτερη δικογραφία για τον ΟΠΕΚΕΠΕ επαναφέρει με έντονο τρόπο μια διαρκή αντίφαση: από τη μία πλευρά τις προσπάθειες περιορισμού της διαφθοράς και από την άλλη την ανθεκτικότητα ενός βαθιά ριζωμένου πελατειακού κράτους.
Η τελευταία έκθεση του ΟΟΣΑ για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη δημόσια διοίκηση (Anti-Corruption and Integrity Outlook 2026) επιβεβαιώνει αυτή την αντίφαση: η Ελλάδα καταγράφει σημαντική πρόοδο στο θεσμικό και στρατηγικό πλαίσιο για τη δημόσια ακεραιότητα και την καταπολέμηση της διαφθοράς – καταγράφοντας μάλιστα τη δεύτερη μεγαλύτερη βελτίωση μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ – αλλά υστερεί στη συνεπή και διαφανή εφαρμογή των κανόνων και στην ουσιαστική αξιολόγησή τους.
Ο δείκτης που χρησιμοποιείται διεθνώς για τη μέτρηση της διαφθοράς, ο Corruption Perceptions Index της Transparency International, αποτυπώνει με σαφήνεια αυτή τη διττή εικόνα. Παρά τις διαχρονικά χαμηλές επιδόσεις, από το 2019 και μετά, η πορεία της Ελλάδας εμφανίζει μια βελτιούμενη πορεία που τα τελευταία χρόνια δείχνει σημάδια στασιμότητας. Ενδεικτικά, η χώρα βρισκόταν στην 67η θέση το 2018, ανέβηκε σταδιακά έως την 51η θέση το 2022, ενώ το 2025 βρέθηκε στην 56η θέση.
Αντίστοιχη εικόνα προκύπτει και από τον δείκτη Control of Corruption του Worldwide Governance Indicators της Παγκόσμιας Τράπεζας, έναν από τους πλέον αξιόπιστους διεθνώς. Για την Ελλάδα, ο δείκτης επιβεβαιώνει μια περίοδο βελτίωσης από το 2019 και μετά, η οποία ακολουθείται από φάση σταθεροποίησης σε ένα μέτριο επίπεδο απόδοσης.
Πώς εξηγείται όμως αυτή η στασιμότητα στην πράξη; Κάποιος θα ισχυριστεί ότι στην Ελλάδα, χωρίς τη συμμετοχή όσων επιδίδονται σε ψηφοθηρικές «εξυπηρετήσεις», ένα κόμμα δύσκολα κατακτά και διατηρεί την εξουσία. Και πράγματι, αυτό δεν είναι αβάσιμο. Δεν πρόκειται μόνο για μια διεφθαρμένη πολιτική ελίτ, αλλά για ένα ευρύτερο σύστημα σχέσεων που διαπερνά και ευρύτερα τμήματα της ίδιας της κοινωνίας. Όσοι το αγνοούν είτε ζουν σε μια διαφορετική πραγματικότητα είτε επιλέγουν συνειδητά να χαϊδεύουν αυτιά.
Αυτό όμως δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι. Η πλήρης εξάλειψη της διαφθοράς προφανώς είναι ανέφικτη. Εξουσία χωρίς καθόλου διαφθορά δεν υπάρχει όπως δεν υφίστανται πουθενά στον κόσμο κόμματα και κυβερνήσεις με μηδενική διαπλοκή. Εκείνο που κρίνεται, όμως, είναι το μέτρο. Γι’ αυτό και πρέπει να τελειώνουμε επιτέλους με αυτές τις βαθιά ριζωμένες νοοτροπίες. Να γίνει συνείδηση τόσο στους ασκούντες την εξουσία όσο και στους πολίτες που επιλέγουν να συναλλάσσονται μαζί της, ότι ένα κράτος με λιγότερη διαφθορά είναι προς όφελος και των μεν και των δε. Πρόοδος έχει υπάρξει, αλλά η απόσταση παραμένει μεγάλη και απαιτεί όχι απλώς βήματα, αλλά άλματα.
Η κυβέρνηση Σημίτη, πολλά στελέχη της οποίας καταδικάστηκαν και φυλακίστηκαν αργότερα για σοβαρά σκάνδαλα, ήταν η ίδια κυβέρνηση που θωράκισε συνταγματικά τις Ανεξάρτητες Αρχές (όπως τον ΑΣΕΠ), συμβάλλοντας καθοριστικά στον περιορισμό των πελατειακών σχέσεων. Η σημερινή κυβέρνηση, μέλη της οποίας ελέγχονται για την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, είναι η ίδια που βελτιώνει τη θέση της χώρας σε δείκτες διαφάνειας και προωθεί κρίσιμες μεταρρυθμίσεις, όπως το gov.gr που αποτελεί – μεταξύ άλλων – ίσως τη σημαντικότερη παρέμβαση κατά του πελατειακού κράτους.
Αυτή είναι η εγγενής αντίφαση της ελληνικής πολιτικής πραγματικότητας. Πρόοδος, από την μία, με ταυτόχρονη αναπαραγωγή παθογενειών από την άλλη. Με την συνολική εικόνα να παραμένει απογοητευτική, παρά τις θεσμικές βελτιώσεις σε επιμέρους τομείς.
Επομένως, πέρα από τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις, ένα κρίσιμο βήμα είναι το ουσιαστικό και ριζικό κομματικό ξεκαθάρισμα. Πρέπει να γίνει σαφές ότι τέτοιες συμπεριφορές δεν είναι ανεκτές εν τη γενέσει τους και όχι μόνο εκ των υστέρων, όταν κάποιος πιαστεί με τη γίδα στην πλάτη. Μια καλή αρχή, στη συγκεκριμένη υπόθεση, θα ήταν ο αποκλεισμός από τα ψηφοδέλτια όσων ελέγχονται για σοβαρά αδικήματα, έως ότου υπάρξει – έστω και σε πρώτο βαθμό – σαφής δικαστική κρίση για την ενοχή ή την αθωότητά τους.
Η λογική του «τα ίδια έκαναν και οι άλλοι» (whataboutism) και η επίκληση στην υποκρισία της αντιπολίτευσης δεν μπορούν να λειτουργούν ως άλλοθι για την κυβέρνηση. Η πλειοψηφία των πολιτών δεν ψηφίζει για να δει μια επανάληψη των ίδιων πρακτικών.
Η αντιμετώπιση της βαθιά ριζωμένης διαφθοράς στην Ελλάδα δεν εξαντλείται σε θεσμικές παρεμβάσεις. Απαιτεί και ουσιαστικές τομές στο εσωτερικό της ίδιας της κυβέρνησης και γενικότερα των κομμάτων. Μόνο έτσι μπορεί να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στις προθέσεις και τις πράξεις και κυρίως ανάμεσα στους πολίτες και την πολιτική.
* Ο Γεώργιος Νάστος είναι πολιτικός επιστήμονας
