Πρέπει να ομολογήσω ότι με συγκίνησε η πρωτοβουλία της Ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης να τιμήσει τους λογοτέχνες – γιατρούς, μέσα στους οποίους συμπεριλαμβάνομαι. Ε, λοιπόν χάρις στην πρωτοβουλία αυτή αισθάνθηκα να δικαιώνονται οι επιλογές και οι κόποι ολόκληρης της ζωής μου.
Ιατρική και Λογοτεχνία, δυο τέχνες εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους, οι οποίες έχουν ωστόσο κάτι κοινό, την ενασχόλησή τους με τον άνθρωπο. Τα δυο πεδία- πυλώνες των ανθρωπιστικών σπουδών, συνυπάρχουν και συμπορεύονται από την αρχαιότητα. Κορυφαία έκφραση της διεπαφής τους και απτή απόδειξη της σύνδεσής τους συνιστούν οι ευάριθμοι γιατροί – λογοτέχνες όπου γης, η σταθερή παρουσία των οποίων χαρακτηρίζει κάθε ιστορική περίοδο.
Η Ιατρική εμφανίστηκε στη λογοτεχνία ήδη με τα έργα του Ομήρου. Η αείμνηστη χειρουργός-οφθαλμίατρος, διδάκτωρ Ιστορίας της Ιατρικής, Σεβαστή Χαβιάρα-Καραχάλιου είχε δημοσιεύσει πολλά άρθρα για τα πάθη και τα τραύματα των οφθαλμών στα ομηρικά έπη.
Ποιο όμως είναι το πιο ουσιαστικό; Η λογοτεχνία κάνει την αντίληψη και κοσμοθεωρία του γιατρού περισσότερο ανθρώπινη και περισσότερο συμβατή με τα ανθρώπινα μέτρα. Ο γιατρός συναντά χιλιάδες άτομα, χιλιάδες ασθενείς στην ενεργό σταδιοδρομία του, όλοι αυτοί είναι διαφορετικοί ως προς την ηλικία τους, την ιστορία τους, την κουλτούρα τους, την κοινωνική τους θέση, τον ψυχισμό τους, αλλά ταυτόχρονα όλοι ίσοι μπροστά στην αρρώστια και τον θάνατο. Αυτό μοιάζει να είναι ίσως το πρωταρχικό ερέθισμα που τους στρέφει αναπότρεπτα προς την λογοτεχνία. Σκεφθείτε πόσα αφηγηματικά ερεθίσματα μπορεί να προσφέρει ένας απλός διάδρομος νοσοκομείου, περπατώντας στον οποίο κλυδωνίζεσαι ανάμεσα στον πόνο και την ελπίδα, το κουράγιο και το φόβο, τη ζωή και το θάνατο!
Η λογοτεχνία είναι εκείνη που προσφέρει στους γιατρούς την ενσυναίσθηση, ενώ η ιατρική – όπως είναι αυτονόητο – τους τροφοδοτεί με την ικανότητα παρέμβασης στη σωματική και ψυχική υγεία. Ο Αντόν Τσέχωφ το περιγράφει χαρακτηριστικά: «Η ιατρική είναι η νόμιμη σύζυγός μου και η λογοτεχνία η ερωμένη μου».
Η μοναδικότητα του κάθε ασθενή μπορεί να κάνει τον γιατρό όχι μόνο να γνωρίσει καλύτερα τον συνάνθρωπο αλλά και να πλησιάσει το φανταστικό της τέχνης. Τι άλλο είναι η διάγνωση αν όχι μια έμπνευση και μια αναζήτηση που απορρέει από το πραγματικό; Στη λογοτεχνία, έμπνευση και καλλιτεχνική φαντασία συναντιούνται με την πραγματικότητα και με τους κανόνες του γραπτού λόγου. Γιατρός και συγγραφέας, δυο φιγούρες που διαπαιδαγωγήθηκαν από τη μοίρα και τον φόβο του θανάτου που – προσέξτε – αγγίζουν την πιο βαθιά ηθική των ανθρώπινων αξιών.
Παραθέτω παρακάτω τα πιο χαρακτηριστικά ονόματα γιατρών – λογοτεχνών που καταγράφονται.
– Μανώλης Αναγνωστάκης (1925-2005). Ακτινολόγος. Μείζων και πολυ-μελοποιημένος μεταπολεμικός ποιητής («της ήττας»), δεν έχει ανάγκη από συστάσεις.
– Μάρκος Αυγέρης (1884-1973). Γιατρός υγιεινολόγος, αρχικά φιλελεύθερος και μετά κομμουνιστής. Έγραψε τα πάντα, σήμερα τον θυμόμαστε κύρια για τις κριτικές του και το (με ψευδώνυμο) μυθιστόρημα «Από την αιχμαλωσία».
– Ίρβινγ Γιάλομ (1931). Αμερικανοεβραίος ψυχίατρος, πολυγραφότατος, του οποίου τα πεζά γνωρίζουν πολύ μεγάλη επιτυχία (και) στην Ελλάδα.
– Αντρέας Καρκαβίτσας (1865-1922). Γιατρός, για ένα διάστημα και στο Πολεμικό Ναυτικό. Έγραψε τα πάντα. Τα «Λόγια της πλώρης» και «Ο αρχαιολόγος» διαβάζονται ακόμα.
– Sir Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, (1859-1930). Αγγλοϊρλανδός γεννημένος στη Σκωτία. Έγραψε τα πάντα, έμεινε όμως αθάνατος λόγω του Σέρλοκ Χολμς.
– Αδαμάντιος Κοραής (1748-1833). Πρωτεργάτης του νεοελληνικού διαφωτισμού, εφευρέτης της καθαρεύουσας, πεζογράφος, εκδότης αρχαίων συγγραφέων και πολλά άλλα. Στην πράξη φιλόλογος, είχε όμως σπουδάσει Ιατρική στη Γαλλία.
– Σόμερσετ Μομ (1874-1965). Παθολόγος. Βρετανός πεζογράφος και θεατρικός συγγραφέας, με παλιομοδίτικο στιλ. Εξαιρετικός ειδικά στα διηγήματά και τις νουβέλες του «Η βροχή» κλπ.
– Παύλος Νιρβάνας (1866-1937). 32 χρόνια γιατρός στο Πολεμικό Ναυτικό. Έγραψε τα πάντα, αλλά αξεπέραστα παραμένουν τα χρονογραφήματά του.
– Ηλίας Παπαδημητρακόπουλος (1930). Παθολόγος, πολλά χρόνια στρατιωτικός αλλά και ιδιώτης γιατρός. Εξαιρετικά ευαίσθητος διηγηματογράφος, με αναγνωρίσιμο στιλ.
– Μανώλης Πρατικάκης (1943). Ψυχίατρος. Πολύ γνωστός και πολυβραβευμένος σύγχρονος ποιητής.
– Άντον Τσέχοφ (1860-1904). Ρώσος γιατρός, που στη συντομότατη ζωή του πρόλαβε να γίνει ένας από τους μεγαλύτερους πεζογράφους και θεατρικούς συγγραφείς όλων των εποχών. Διαβάζεται και παίζεται ασταμάτητα, και στην Ελλάδα.
– Φρίντριχ Σίλερ (1759-1805). Γερμανός ποιητής και θεατρικός συγγραφέας, ένα από τα «βαριά» ονόματα του ρομαντικού κινήματος. Ήταν και γιατρός που τον καταπίεζε το επάγγελμά του, μέχρι που το παράτησε.
– Τάκης Σινόπουλος (1917 -1981). Παθολόγος, μείζων ποιητής με πολλή (εμφυλιο)πολεμική εμπειρία στο έργο του. Ο «Νεκρόδειπνος»
– Γιώργος Χειμωνάς (1938-2000). Ψυχίατρος, με ιδιαίτερη χρήση της γλώσσας στα πεζά και τις μεταφράσεις του. Τα έργα του απαιτούν μεγάλη συμμετοχή του αναγνώστη, αλλά αποζημιώνουν με το παραπάνω.
* Ο Μανόλης Καλλέργης είναι γιατρός
