– Η λεγόμενη «Επιστήμη των Πολιτών» έχει στόχο τη συμμετοχή και την προσφορά του κάθε πολίτη στην επιστημονική κοινότητα και παράλληλα την καλλιέργεια περιβαλλοντικής συνείδησης στην κοινότητα
– Το ΚΕΠΕΑ Αγίου Βασιλείου εντάσσει στην εκπαιδευτική διαδικασία την έννοια της συλλογικής συμμετοχής στο πεδίο, με τους μαθητές να γίνονται «μικροί ερευνητές»
Στα ορεινά, τα χωριά, τις ακτές, μέσα στην πόλη του Ρεθύμνου, στα στενά της Παλιάς Πόλης, παντού υπάρχουν ζωικοί οργανισμοί και βλάστηση, μια αστική βιοποικιλότητα που συχνά περνά απαρατήρητη από τους πολίτες.
Η διατήρηση αυτής της χλωρίδας και της πανίδας μέσα στις πόλεις και τους οικισμούς είναι ζωτικής σημασίας για την ποιότητα ζωής των ανθρώπων, κάτι που μπορεί να επιτευχθεί με την κατανόηση της ποικιλομορφίας από τους ίδιους τους πολίτες και επομένως την προστασία της.
Η εμφάνιση της «Επιστήμης των Πολιτών» τα τελευταία αρκετά χρόνια επιτρέπει στους απλούς πολίτες να «λειτουργήσουν» ως ερευνητές μέσω ψηφιακών εφαρμογών, όπως το iNaturalist για τη βιοποικιλότητα, το eBird για τα πουλιά, το PlantNet για τα φυτά, το GLOBE κ.ά., τροφοδοτώντας βάσεις δεδομένων που μπορούν να αξιοποιηθούν από ερευνητές, ενώ παράλληλα οι πολίτες μαθαίνουν για τη φύση γύρω τους και αναπτύσσουν περιβαλλοντική συνείδηση.
Πρόκειται για εύχρηστες εφαρμογές, προσβάσιμες από κινητά τηλέφωνα, τάμπλετ και υπολογιστές. Οι πολίτες μπορούν να φωτογραφίζουν είδη που συναντούν στο καθημερινό τους περιβάλλον και να καταχωρούν τις παρατηρήσεις τους, συμβάλλοντας στο επιστημονικό έργο και αποκτώντας βασικές γνώσεις για αυτά.
Το Κέντρο Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία (ΚΕΠΕΑ) Αγίου Βασιλείου έχει εντάξει την Επιστήμη των Πολιτών στην εκπαιδευτική του προσέγγιση, καθώς πραγματοποιεί δράσεις στο πεδίο όπου μαθητές συμμετέχουν τρόπον τινά στην καταγραφή της τοπικής χλωρίδας και πανίδας.
Σκοπός αυτών των εφαρμογών κοινωνικής μάθησης, όπως επεσήμανε ο προϊστάμενος του ΚΕΠΕΑ Κώστας Τρικάλης μιλώντας στα «Ρ.Ν.», είναι μεταξύ άλλων η αφύπνιση των πολιτών.
Ωστόσο υπάρχει και η διάσταση της αξιοπιστίας των δεδομένων που ενδέχεται να καταγράψει κάποιος «κακόβουλος», καθώς και η αξιοποίηση των πληροφοριών από τέτοιου είδους εφαρμογές για εμπόριο, όπως περιέγραψε ο κ. Τρικάλης.
«Κάποιος μαθητής ή πολίτης καταγράφοντας σε μια τέτοια εφαρμογή ένα σπάνιο λουλούδι ή είδος το οποίο απειλείται, ενδέχεται να γίνει γνωστό με αυτόν τον τρόπο σε επιτήδειους που μπορεί να το κόψουν και να καταπατήσουν τον τόπο ώστε να το εμπορευτεί».
Οπότε είναι απαραίτητο να εφαρμοστούν δικλείδες ασφαλείας σε τέτοιες εφαρμογές καταγραφής της βιοποικιλότητας από επιστημονικές ομάδες, εν προκειμένω από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, που ελέγχουν και επαληθεύουν τις καταγραφές των πολιτών πριν αυτές δημοσιοποιηθούν στις πλατφόρμες, μειώνοντας των κίνδυνο εσφαλμένων πληροφοριών.
«Έχει προχωρήσει πολύ η επιστήμη, αλλά το ηθικό κομμάτι το πώς το χρησιμοποιεί κάποιος παραμένει. Θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί το πώς χρησιμοποιούμε τα δεδομένα και πώς τα μοιραζόμαστε στην κοινότητα», επεσήμανε ο κ. Τρικάλης.
Μάθηση στον τόπο, με τον τόπο, για τον τόπο και από τον τόπο
Η εκπαιδευτική προσέγγιση place – based education (μάθηση στον τόπο, με τον τόπο, για τον τόπο και από τον τόπο) αποτελεί μια διάσταση μάθησης στο ΚΕΠΕΑ Αγ. Βασιλείου, όπως σημείωσε ο κ. Τρικάλης, αξιοποιώντας ψηφιακές εφαρμογές όπως το iNaturalist και τη μέθοδο του ηθικού διλήμματος που αφορά στον αντίκτυπο μιας πράξης.
«Ένα πρόσφατο παράδειγμα είναι το τεράστιο χριστουγεννιάτικο δέντρο στον Ομαλό που τοποθέτησαν για διαφημιστικούς λόγους. Οπότε τα ηθικά διλήμματα είναι ανάμεσα στο να προστατεύουμε τον τόπο; Ή να τον αναπτύξουμε;», περιέγραψε ο ίδιος.
Προσέγγιση του περιβάλλοντος μέσω της τέχνης
Όσον αφορά στις διεπιστημονικές δράσεις και συνεργασίες που προγραμματίζει το ΚΕΠΕΑ σε σχέση με την Επιστήμη των Πολιτών, ο κ. Τρικάλης τόνισε ότι ετοιμάζουν συνεργασία με το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης στο Ρέθυμνο για την πραγματοποίηση δράσεων με το 10ο Νηπιαγωγείο Ρεθύμνου, καθώς και με φοιτητές του Παιδαγωγικού τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης.
Συγκεκριμένα, όπως περιέγραψε, θα ασχοληθούν με τη μέθοδο photovoice. «Τα νήπια και οι γονείς θα φωτογραφίσουν με polaroid αντικείμενα και θέματα σχετικά με την κεντρική ιδέα που θα τους δώσουμε. Πώς μέσω της τέχνης μπορούμε να προσεγγίσουμε το αστικό περιβάλλον. Θα επιμορφώσουμε και φοιτητές του Παιδαγωγικού τμήματος στη Μεθοδολογία photovoice. Άλλη μια τεχνική που χρησιμοποιούμε είναι το συμμετοχικό κολλάζ», τόνισε, ενώ πρόσθεσε: «Υπάρχουν πολλά είδη που βρίσκονται στην πόλη, που πολλές φορές δεν δίνουμε σημασία στους έμβιους αυτούς οργανισμούς, είτε πρόκειται για φυτά, είτε για πουλιά τα οποία ζουν στην πόλη ή μεταναστευτικά είδη. Είναι πολύ χρήσιμο να αφυπνιστούν οι πολίτες μέσω των μικρών μαθητών όπως είναι τα νήπια, οι γονείς τους και οι συνάδελφοι εκπαιδευτικοί».
Επίσης τον Μάιο προγραμματίζουν να παράξουν ένα βιβλίο το ΚΕΠΕΑ μαζί με το 10ο Νηπιαγωγείο σχετικό με τη δράση τους.
«Μέσω της τέχνης μπορούν οι πολίτες και τα μικρά παιδιά να προσεγγίσουν το περιβάλλον και θέματα τα οποία πρέπει να προστατεύσουμε, είτε στο αστικό περιβάλλον, είτε και στο πεδίο, δηλαδή στις κοινότητες, στα ορεινά χωριά κ.λπ.», επεσήμανε.
Επιμορφώσεις εκπαιδευτικών – Στόχος η ενεργή συμμετοχή της κοινωνίας σε ζητήματα που αφορούν στο περιβάλλον
Το ΚΕΠΕΑ Αγίου Βασιλείου προγραμματίζει και επιμορφώσεις εκπαιδευτικών σχετικά με το πώς μπορούν να αξιοποιούν μεθοδολογίες μέσα στην τάξη τους που να αφορούν στην περιβαλλοντική εκπαίδευση.
«Άμεσα θα κάνουμε δύο επιμορφώσεις στον Μέρωνα και στις Μέλαμπες και επιμορφώσεις εκπαιδευτικών και θα δείξουμε τις μεθοδολογίες για το πώς οι εκπαιδευτικοί μπορούν να συμμετέχουν σε έρευνα δράσης και μέσω της τέχνης», σημείωσε ο κ. Τρίκαλης, εστιάζοντας στην ενεργή συμμετοχή της κοινωνίας και τη διαμόρφωση ενημερωμένων και συνειδητοποιημένων πολιτών, ικανών να λαμβάνουν θέση και να παρεμβαίνουν στα ζητήματα που αφορούν στο περιβάλλον: «Ο εκπαιδευτικός μπορεί να γίνει κοινωνός μέσω των μαθητών του, να φτάσει η γνώση και ο προβληματισμός στις οικογένειες και τελικά να έχουμε μια κοινωνική μάθηση, μια κοινότητα που συνεχώς μαθαίνει. Όταν μαθαίνει πρέπει να παίρνει και θέση σε αυτά που συμβαίνουν γύρω του. Αυτό πλέον ανήκει στις μεταγνωστικές δεξιότητες, αλλά και στις πράσινες και γαλάζιες δεξιότητες που ζητάει πλέον όλη η ανθρωπότητα. Πρέπει να είμαστε συνειδητοποιημένοι πολίτες και να προστατεύουμε τον μικρόκοσμό μας και το περιβάλλον μας», περιέγραψε ο κ. Τρικάλης.
