Με τη νέα τουριστική σεζόν να πλησιάζει πάρα πολλοί εποχικοί εργαζόμενοι στο Ρέθυμνο – περίπου 8.500-9.000 στο σύνολο του κλάδου, όπως μας μετέφερε το Εργατικό Κέντρο Ρεθύμνου – αναμένουν εναγωνίως να πιάσουν δουλειά, κάποιοι ήδη από τις αρχές Απριλίου, έχοντας βιώσει περίπου πέντε μήνες οικονομικής ανασφάλειας και άγχους. Αυτό γιατί από τη στιγμή που απολύονται από την εποχική εργασία τους (περίπου από τέλη Οκτώβρη με αρχές Νοέμβρη) μέχρι να ξαναπιάσουν δουλειά, μεσολαβεί ένα διάστημα όπου μόνη πηγή εισοδήματος για πάρα πολύ κόσμο είναι το τακτικό ταμείο ανεργίας. Όπως εξηγούν οι εργαζόμενοι στον τουρισμό που μίλησαν στα «Ρ.Ν.» μετά από μήνες σκληρής δουλειάς προκειμένου να «βγει η σεζόν», ακολουθεί η οικονομική αβεβαιότητα του χειμώνα, η μη σταθερότητα στο εισόδημα το διάστημα αυτό, την ώρα που οι λογαριασμοί και οι οικονομικές υποχρεώσεις όλο και αυξάνουν. Σύμφωνα μάλιστα με τον Κώστα Νικολιδάκη, πρόεδρο του Σωματείου Ξενοδοχοϋπαλλήλων Ρεθύμνου και του Εργατικού Κέντρου Ρεθύμνου, ενώ κάποτε το εισόδημα των ξενοδοχοϋπαλλήλων και γενικότερα των εργαζόμενων στον τουρισμό αρκούσε για να μπορέσει κάποιος να τη «βγάλει τον χειμώνα», όπως λέει χαρακτηριστικά, πλέον αυτό το «κόνσεπτ» έχει χαθεί εξαιτίας των δυσθεώρητων οικονομικών υποχρεώσεων που έχει κάποιος ζώντας στην ελληνική πραγματικότητα σήμερα. Αποτέλεσμα αυτού, πολλοί να αναγκάζονται – ενώ έχουν δουλέψει με εξαντλητικούς ρυθμούς έξι ακόμη και οκτώ μήνες – να εργαστούν τον χειμώνα σε άλλες δουλειές, συχνά εξίσου σκληρές και απαιτητικές προκειμένου να καταφέρουν να ζήσουν αξιοπρεπώς το μεσοδιάστημα μέχρι την επαναλειτουργία της εποχικής τους εργασίας. «Ένας εργαζόμενος ο οποίος δουλεύει εποχικά στον τουρισμό από τη στιγμή που θα σταματήσει τον Οκτώβριο μέχρι και να ξαναπιάσει δουλειά, περίπου τον Μάιο, θα ξανα-αμειφθεί κανονικά αρχές Ιουνίου και αυτό ισχύει για την πλειοψηφία του εργατικού κόσμου. Από τον Οκτώβριο μέχρι και τον Μάιο οι εποχικοί εργαζόμενοι καλούνται να ζήσουν με τα τρία μηνιάτικα του επιδόματος τακτικής ανεργίας. Εκεί που μέχρι πριν μερικά χρόνια και μιλάω για την προ-κόβιντ εποχή εργαζόμενοι στον τουρισμό δούλευαν τη σεζόν για να μπορούν να ζήσουν τον χειμώνα με καλύτερες συνθήκες, τώρα πλέον δουλεύουν τη σεζόν για να ξεπληρώσουν σπασμένα ή δανεικά του προηγούμενου χειμώνα. Δεν υπάρχει πια η αποταμίευση της σεζόν. Και δεν μιλάμε αποταμίευση για επένδυση, μιλάμε αποταμίευση για να ζήσεις τον χειμώνα. «Να τη βγάλουμε», που λέμε. Τώρα πλέον δουλεύουμε για να πληρώσουμε τα σπασμένα του προηγούμενου χειμώνα, αν φτάσουν τα χρήματα», περιγράφει ο πρόεδρος του Σωματείου Ξενοδοχοϋπαλλήλων Ρεθύμνου, προσθέτοντας: «Σε αυτό το πλαίσιο υπάρχουν πολλοί συνάδελφοι οι οποίοι κάνουν και δεύτερη δουλειά η οποία είναι είτε νόμιμη είτε παράνομη, δηλαδή μαύρη, ανασφάλιστη εργασία. Πολλοί από τους συναδέλφους τον χειμώνα για παράδειγμα στρέφονται στα αγροτικά και πάνε και μαζεύουν ελιές».
Άγχος λίγο πριν το τέλος της σεζόν
Η ζωή μετά τη σεζόν με άλλα λόγια συνοδεύεται από μεγάλη επισφάλεια για τον εποχικό εργατικό κόσμο. Ακόμη και με τη συνθήκη του ταμείου ανεργίας υπάρχει τεράστια ανασφάλεια καθώς αυτό δεν είναι δεδομένο το πότε θα πιστωθεί στον κάθε εργαζόμενο μετά και τα νέα δεδομένα με τη λεγόμενη προπληρωμένη κάρτα – του νέου τρόπου με τον οποίο πληρώνονται οι εποχικοί εργαζόμενοι το ταμείο – ενώ και τα χρήματα που εκταμιεύονται δεν επαρκούν να καλύψουν τις υποχρεώσεις. Χαρακτηριστικά όπως αναφέρει η Βίκυ Κ., εργαζόμενη στον κλάδο επί 24 συναπτά έτη, ούτε το ένα τρίτο των υποχρεώσεων δεν εξασφαλίζουν αυτά τα χρήματα.
Και από την άλλη, όπως περιγράφει με τη σειρά της η Γεωργία Μ., ξενοδοχοϋπάλληλος στο Ρέθυμνο επί 30 συναπτά έτη, η ανασφάλεια και αβεβαιότητα έγκειται και στο ότι πολλές φορές δεν είναι δεδομένο ότι κάποιον εργαζόμενο η εποχική επιχείρηση θα τον ξανα-προσλάβει. Η ίδια περιγράφει: «Η ανασφάλεια ξεκινάει προς το τέλος της σεζόν. Αρχίζουμε οι εργαζόμενοι και σκεπτόμαστε ότι θα τελειώσει η σεζόν και θα μείνουμε χωρίς δουλειά και αυτό μας αγχώνει ιδιαίτερα. Αντί να ξεκουραστούμε, να νοιαστούμε για τον εαυτό μας και να αφιερωθούμε στην οικογένειά μας, έχουμε στρες και άγχος για το πως θα βγάλουμε τον χειμώνα. Ο χρόνος ανεργίας είναι πέντε μήνες περίπου. Από αυτούς τους πέντε μήνες το μόνο σκεπτόμαστε είναι πότε θα μπει το ταμείο ανεργίας το οποίο είναι μόνο τρεις μήνες. Άρα από τον Ιούνιο μπαίνει η κανονική μισθοδοσία για να ζήσουμε τις οικογένειές μας. Το βιώνουμε πολύ έντονα όλο αυτό, με συναισθήματα που δεν μας αφήνουν να ξεκουραστούμε τον υπόλοιπο χειμώνα σκεπτόμενοι ότι τα 540-550€ που παίρνουμε μέσο όρο – και για τις οικογένειες είναι μόνο 30€ επιπλέον για κάθε παιδί – δεν είναι αρκετά για να καλύψουμε τις ανάγκες μας. Άρα πάρα πολλοί εργαζόμενοι από εμάς αναγκαζόμαστε να πηγαίνουμε σε άλλες δουλειές πιο σκληρές καμιά φορά από το ξενοδοχείο τύπου αγροτικές δουλειές για να βγάλουμε ένα επιπλέον εισόδημα από λάδι ή άλλες δραστηριότητες. Και κάπως έτσι περνάει ο καιρός με μια αγωνία, με μια ανασφάλεια και ένα άγχος γιατί δεν είναι μόνο ότι τα χρήματα που είναι λίγα. Δεν είναι δεδομένο και ότι τον Απρίλιο θα πάμε στη δουλειά. Δεν είναι δεδομένο ότι θα μας πάρουν πάλι οι εργοδότες, δεν είναι δεδομένο ότι εμείς θα είμαστε καλά για να εργαστούμε διότι είμαστε υποχρεωμένοι να δουλέψουμε για να είμαστε και τον επόμενο χρόνο ασφαλισμένοι. Αν για κάποιο λόγο συμβεί κάτι θα μείνουμε και ανασφάλιστοι, δεν είναι ότι θα μείνουμε μόνο χωρίς δουλειά».
Σε δεύτερη μοίρα οι προσωπικές ανάγκες
Ο χειμώνας για πάρα πολλούς εποχικούς εργαζόμενους σημαίνει περιορισμό των εξόδων και αναμονή μέχρι την επαναπρόσληψη. Η Βίκυ Κ. μάλιστα εξηγεί πως αν δεν υπήρχε η βοήθεια από τον σύζυγό της τον χειμώνα, τότε δεν θα μπορούσε να συντηρήσει τη φοιτητική ζωή του παιδιού της, το οποίο μάλιστα επίσης εργάζεται σε μερική απασχόληση, καθώς τα έξοδα διαφορετικά θα ήταν αδύνατο να «βγουν». Οι προσωπικές ανάγκες έρχονται σε δεύτερη μοίρα, όπως τονίζει, καθώς προτεραιότητα έχουν όπως λέει άλλα σημαντικότερα. «Οι υποχρεώσεις είναι πολλές. Στα παιδιά, στο σπίτι. Δεν είναι βιώσιμη η καθημερινότητα μόνο με το ταμείο ανεργίας. Με βοηθάει ο σύζυγός μου διαφορετικά δεν θα ξέρω τι θα έκανα. Τα έξοδά μας, ως τετραμελή οικογένεια είναι πάνω από 1.500€ τον μήνα και από αυτά τα 1.000€ πάνε στη συντήρηση του φοιτητικού σπιτιού: ενοίκιο, σούπερ μάρκετ, ίντερνετ, κοινόχρηστα, κάποια επιπλέον δραστηριότητα όπως ξένη γλώσσα που μαθαίνει το παιδί. Αν δεν ήταν ο σύζυγος να συμβάλλει περισσότερο τον χειμώνα, δεν θα μπορούσα μόνη μου να τα παρέχω όλα αυτά. Και έτσι τον χειμώνα αναγκάζεσαι να κόψεις τις προσωπικές σου ανάγκες, τη μια έξοδο που ίσως έκανες το καλοκαίρι, τις «πολυτέλειες». Τον χειμώνα προσπαθείς να περιορίσεις τα έξοδά σου όσο γίνεται. Και πολλές φορές ό,τι βγάλεις το καλοκαίρι πάει στα «σπασμένα» του προηγούμενου χειμώνα».
Φυγή
Όπως τονίζει ο πρόεδρος του Σωματείου Ξενοδοχοϋπαλλήλων Ρεθύμνου, Κώστας Νικολιδάκης, η οικονομική ανασφάλεια που συνοδεύει την εποχική εργασία τον χειμώνα, ειδικά στις μέρες μας, συχνά εξαναγκάζει σε φυγή ακόμα και προσωπικό με εμπειρία και πολλά χρόνια στον κλάδο. «Όσο και να ψάξουμε από επιφανειακά μέχρι και βαθύτερα, θετικό σε αυτό το μοντέλο εργασία είναι ότι τον χειμώνα έχουμε λίγο παραπάνω χρόνο για την οικογένειά μας. Κατά τ’ άλλα φανταστείτε έναν εργαζόμενο να πρέπει να ζήσει 12 μήνες με το εισόδημα τεσσάρων ή ακόμα και έξι μηνών. Και η επίσημη φορολογία μας φορολογεί για 12 μήνες. Συνδυαστικά μάλιστα με την έλλειψη προσωπικού στον τουρισμό, η δουλειά εντατικοποιείται και η πίεση για έναν εργαζόμενο είναι μεγάλη καθώς πρέπει να καλύψει παραπάνω από ένα πόστο. Για όλους αυτούς τους λόγους καθημερινά πολλοί συναδέλφοι μέχρι πριν μερικά χρόνια νεαρής ηλικίας, τώρα και μεγαλύτερης, 50-55 ετών, είτε αλλάζουν κλάδο είτε φεύγουν στο εξωτερικό. Αφήνουν την οικογένειά τους στην Ελλάδα και αναζητούν μια καλύτερη αμοιβή και καλύτερους όρους εργασίας εκεί. Συνήθως όσοι αποφασίσουν να φύγουν, φεύγουν δοκιμαστικά αμέσως μετά τη σεζόν και οι πιο πολλοί μένουν στο εξωτερικό για ένα, δύο, ακόμα και τέσσερα χρόνια και μετά γυρνάνε στην Ελλάδα πάλι».
Πάγιο αίτημα το αναλογικό ταμείο ανεργίας
Για το Εργατικό Κέντρο Ρεθύμνου αλλά και τον εργατικό κόσμο γενικότερα, όπως τονίζει ο κ. Νικολιδάκης, πάγιο αίτημα είναι το αναλογικό ταμείο ανεργίας για τους εποχικά εργαζόμενους του τουρισμού. Αυτό όπως επισημαίνει θα αποτελούσε κίνητρο ώστε νέος κόσμος να μπει στον κλάδο, καθώς θα εξασφαλιζόταν η οικονομική σταθερότητα τον χειμώνα. «Σαν Εργατικό Κέντρο και σαν εργαζόμενοι γενικότερα διεκδικούμε αναλογικό ταμείο. Και τι σημαίνει αυτό; Κάποιοι οι οποίοι ασχολούνται χρόνια με τον τουρισμό προλάβανε το ταμείο ανεργίας κατά το οποίο όσο περισσότερο δούλευες, τόσο περισσότερο καιρό έπαιρνες το ταμείο ανεργίας. Δηλαδή όταν δούλευε ένας εποχικά εργαζόμενος τέσσερις μήνες είχε και τέσσερις μήνες ταμείο ανεργίας. Δούλευε έξι μήνες, είχε έξι μήνες ταμείο. Δούλευε επτά και οκτώ μήνες, πήγαινε στους επτά και οκτώ μήνες το ταμείο ανεργίας. Προσωπικά από όταν ξεκίνησα στον τουρισμό ποτέ δεν θυμάμαι να είχε τελειώσει το ταμείο ανεργίας μου και να μην έχω πιάσει δουλειά. Ο τρόπος που λειτουργεί αυτή τη στιγμή το ταμείο ανεργίας είναι άδικος. Γιατί όταν δουλέψω εγώ είτε τέσσερις, είτε έξι είτε επτά μήνες το ταμείο ανεργίας είναι το ίδιο, τρεις μήνες και πέντε μέρες. Ζητάμε λοιπόν να υπάρξει πρόβλεψη για εισόδημα όλο τον χρόνο. Το τακτικό επίδομα ανεργίας δεν είναι προνοιακό επίδομα. Είναι ανταποδοτικό: μας κρατάνε κάθε μήνα από τον μισθό μας για να βιοποριζόμαστε τον χειμώνα και για να έχουμε την ασφάλεια υγείας μας».
