Το τελευταίο διάστημα συχνά ανακοινώνονται νέα μέτρα, αυστηρότατες ποινές, δυσθεώρητα πρόστιμα για τον περιορισμό της φοροδιαφυγής. Πρόσφατο παράδειγμα ο δεκαπλασιασμός των προστίμων για παραβάσεις διακίνησης αγαθών χωρίς την έκδοση παραστατικών (ψηφιακό δελτίο αποστολής – τιμολόγιο) που σε περιπτώσεις υποτροπής μπορεί να φθάσει στο ασύλληπτο ποσό των 20.000€ ή των 40.000€.
Για να γίνει κατανοητό, στον μανάβη που μεταφέρει ένα τελάρο ντομάτες προς επιχείρηση εστίασης χωρίς παραστατικό, με πρόθεση ή από αμέλεια, θα επιβληθεί 5.000€ πρόστιμο. Στον ίδιο μανάβη σε επόμενη ίδια παράβαση το πρόστιμο ανέρχεται σε 10.000€ και ούτω καθεξής. Μετά το πρώτο – δεύτερο πρόστιμο υποχρεώνεται να κλείσει το μανάβικο. Θα ήταν σωστό και δίκαιο να πλήρωνε ένα μικρότερο πρόστιμο και 5.000€ να πλήρωνε ο επιχειρηματίας που θα διακινούσε εμπορεύματα πολλών χιλιάδων ευρώ χωρίς παραστατικά.
Με πρόσφατη τροποποίηση του Κώδικα Φορολογικών Διαδικασιών παρόμοιες υπερβολικά μεγάλες ποινές προβλέπονται για πλήθος τυπικών παραλείψεων από επαγγελματίες. Η Κυβέρνηση προσδοκά ότι τα νέα μέτρα εκτός από πάταξη της φοροδιαφυγής θα φέρουν και αύξηση εσόδων, μάλιστα ύψους 300 εκατομμυρίων ευρώ, όπως τουλάχιστον προβλέπεται στον κρατικό προϋπολογισμό.
Προηγήθηκε με νόμο πρόστιμο 5.000€ για μη καταχώρηση στοιχείων εταιρείας στο Ειδικό Μητρώο πραγματικών δικαιούχων ενώ από 1-1-2026 θα επιβάλλονται υψηλότατα πρόστιμα χιλιάδων ευρώ για λάθη και παραλήψεις στο Γενικό Μητρώο Επιμελητηρίων (ΓΕΜΗ).
Η πολιτεία επιχειρεί με φόβητρο υπέρογκα πρόστιμα και με γενική υπερβολική αυστηρότητα να ελέγχει τη φορολογική παραβατικότητα και να καλύψει το τεράστιο κενό που – με ευθύνή της – δημιουργεί η παντελής έλλειψη ελεγκτικών μηχανισμών σε συνδυασμό με ατέρμονες γραφειοκρατικές διαδικασίες και οι οποίες γιγαντώνουν φοροδιαφυγή και παραοικονομία. Πρόκειται λοιπόν για ανικανότητα, ανεπάρκεια και αναποτελεσματικότητα της πολιτείας.
Η χώρα μας μετά την οικονομική κρίση, τις αναγκαστικές μεταρρυθμίσεις, τον ασφυκτικό έλεγχο εσόδων και δαπανών, την ίδρυση Ανεξάρτητης Αρχής Εσόδων, βελτίωσε μεν τους δείκτες της οικονομίας, όμως παραμένει πρωταθλήτρια Ευρώπης στη φοροδιαφυγή.
Τα τεράστια πρόστιμα που επηρεάζουν άμεσα τη ζωή, το παρόν και το μέλλον, ακόμη και αυτή την ύπαρξη του παραβάτη, ορθότερον να επιβάλλονται από φυσικό δικαστή και όχι από υπαλλήλους της δημόσιας διοίκησης, στο πόδι και με συνοπτικές διαδικασίες. Τα πρόστιμα για συνήθεις παραβάσεις, εξυπακούεται δίκαια και λογικά, να εισπράττονται αμέσως. Επικουρικά, οι Διοικητικές ποινές μέχρι ενός ορίου επίσης, λειτουργούν αποτρεπτικά.
Σήμερα, όσο ποτέ στο παρελθόν, η πολιτεία με κατάλληλες πολιτικές, σύγχρονες τεχνολογίες και την τεχνητή νοημοσύνη, αυτοματοποιημένα συστήματα ελέγχου, εύκολη πρόσβαση σε Τραπεζικούς λογαριασμούς, διεθνείς συνεργασίες, Περιουσιολόγιο, Κτηματολόγιο, διαδίκτυο, δορυφόρους θα μπορούσε να προοδεύει στον τομέα των ελέγχων ταχύτατα.
Για την ανάπτυξη αποτελεσματικών μηχανισμών ελέγχου απαιτείται εξάλλου καλή οργάνωση και διοίκηση, σύγχρονος τεχνολογικός εξοπλισμός, στελέχωση με ικανά και εξειδικευμένα πρόσωπα και κυρίως πολιτική βούληση ώστε να προκύπτει οριζόντια εφαρμογή της νομοθεσίας, χωρίς εκπτώσεις, εξαιρέσεις, πονηριές, υστεροβουλίες και σκοπιμότητες.
Επαρκέστατη η υφιστάμενη νομοθεσία και συνεπώς λάθος οι αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις και τροποποιήσεις της που συχνότατα δημιουργούν σύγχυση ενώ υποκρύπτουν αδικίες, υπερβολές, αλλότριες προθέσεις, βολέματα και εξυπηρετήσεις ημετέρων.
Τα εξοντωτικά πρόστιμα στον επαγγελματία όχι μόνο δεν θα τον συνετίσουν αλλά αντίθετα θα τον εξουθενώσουν, οδηγώντας τον και σε τυχόν περαιτέρω μεγαλύτερες παραβατικές συμπεριφορές. Άλλωστε κλείνοντας τον μανάβη ή τον περιπτερά που παλεύουν για ένα μεροκάματο, δεν θα κερδίσει τίποτα η εθνική οικονομία. Αντίθετα θα ζημιωθεί καίρια.
Σίγουρα η φοροδιαφυγή, η παραοικονομία, το μαύρο χρήμα συνθέτουν σοβαρότατα χρόνια προβλήματα που υπονομεύουν και φρενάρουν την οικονομία και κάθε προσπάθεια ανάκαμψης και ανάπτυξής της, ενώ αυξάνουν τις υπάρχουσες τεράστιες ανισότητες στην κοινωνία μας.
Οι νόμοι του Δράκοντα δεν απέδωσαν στην αρχαία Αθήνα ούτε όπου αλλού εφαρμόσθηκαν. Με εξοντωτικές ποινές οι φορολογούμενοι δεν αποκτούν φορολογική συνείδηση. Αντιθέτως.
Για να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο και να βελτιωθούν τα έσοδα, χρειάζεται να αναζητηθούν κατάλληλοι άνθρωποι, σε κατάλληλες θέσεις, με αυτονομία και ελευθερία κινήσεων που θα οργανώσουν ένα σύγχρονο, δίκαιο, αντικειμενικό, ορθολογικό και αποτελεσματικό σύστημα ελέγχων. Αναμφίβολα θα βρεθούν αρκετοί πρόθυμοι και άξιοι έξω από τα στενά πλαίσια του πολιτικού και κομματικού συστήματος.
Διαφορετικά όσο αυστηρά μέτρα και να λάβουν, η χώρα μας δεν θα γίνει ποτέ Ελβετία.
* Η Έλσα Καλλιτσουνάκη – Πίτερη είναι οικονομολόγος
