(Έκδοση Ενορίας Αγίου Παντελεήμονα Άδελε, Ρέθυμνο 2025, σχ. 8ο (24 Χ 17), σσ. 304)
Το Άδελε, μεγάλο αρχοντοχώρι του δήμου μας, έχει αποδείξει πολλαπλώς ότι σέβεται και αγαπά την Εκκλησία του. Είχε ανέκαθεν και άξιους εφημέριους, όπως εκ των πραγμάτων γίνεται φανερό από το παρουσιαζόμενο βιβλίο με τον τίτλο: «Η Ενορία Άδελε την περίοδο 1932- 1956- Το «Καθολικόν» βιβλίον της Ενορίας του Ιερού Ναού Αγίου Παντελεήμον Άδελε». Πρόκειται για το τέταρτο και τελευταίο μιας σειράς βιβλίων, που αφορά στην Ενορία του Άδελε και αποτελεί ένα μοναδικής αξίας ενοριακό εκκλησιαστικό αρχείο τόσο για το Ρέθυμνο όσο και για την Κρήτη, που εκτείνεται σε περίοδο ενός αιώνα (1864-1956).
Το βιβλίο είναι έκδοση της Ενορίας Αγίου Παντελεήμονος Άδελε. Προλογίζεται από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Πρόδρομο, ο οποίος ευστόχως εστιάζει και καταδεικνύει την αξιέπαινη και επιμελή διακονία του εφημερίου, Αιδ. Πρωτ. Παντελήμονος Σακελλαρίδη, του προκατόχου του π. Ανδρέου Παπαδογιάννη, οι οποίοι φρόντισαν να διασωθούν τα ιστορικά αρχεία της Ενορίας. Δεν παραλείπει, επίσης, να τιμήσει τον συγγραφέα Παναγιώτη Παρασκευά για την ενδελεχή και επίπονη έρευνά του, που οδήγησε στη μελέτη αυτή και στις προηγούμενες εκδόσεις της σειράς. Σε όλους αποδίδεται ο δίκαιος έπαινος της Εκκλησίας.
Ακολουθεί ο Πρόλογος του αξιοποιήσαντος το αρχείο, σημερινού εφημερίου, πρωτ. Παντελεήμονος Σακελλαρίδη, ο οποίος- μετά την ολοκλήρωση του Εκκλησιαστικού Κειμηλιοφυλακείου – παραδίδει σήμερα στην Ενορία τού Άδελε- και γενικότερα στην Εκκλησία του Ρεθύμνου – και αυτήν τη σειρά των τεσσάρων πολύτιμων βιβλίων.
Ο συγγραφέας ξεκινά με μια λεπτομερειακή αναδρομή στα χρόνια εκείνα 1932- 1956, εποχή σφραγισμένη με μεγάλες πολεμικές αναταράξεις, που δεν άφησαν ανεπηρέαστο ούτε αυτό το Άδελε. Η Ενορία, ωστόσο, στάθηκε κα ι τότε αρωγός, επιδιώκοντας και καταφέρνοντας να επουλώσει τις πληγές της κοινωνίας. Η περίοδος μελετάται αναλυτικά σε τρεις υποενότητες:
1932-1940: Τελευταία κυβέρνηση Βενιζέλου, κίνημα Βενιζέλου- Πλαστήρα, παλινόρθωση της μοναρχίας, έως και τη δικτατορία Μεταξά.
1941- 1945: Ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος και η Κατοχή της Κρήτης από τα γερμανικά στρατεύματα.
1945- 1956: Από τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το Σχέδιο Μάρσαλ και τα χρόνια του Εμφυλίου.
Στο παρουσιαζόμενο «Καθολικόν» κατάστιχο ιστορείται καταλεπτώς η χρηστή διαχείριση των ενοριακών εσόδων από τους Επιτρόπους του ναού. Μέσα από τις καταγραφές αυτές αναδύεται ένα διαχρονικό μάθημα συνετής διαχείρισης του πλούτου: πώς, δηλαδή, ακόμη και ο ελάχιστος πλούτος, όταν διοικείται με σύνεση και τιμιότητα, μπορεί να στηρίξει την κοινότητα ακόμη και σε καιρούς κρίσεως. Θεωρούμε ότι ο κ. Παρασκευάς με περισσή επιμέλεια, με την αγάπη και επιστημοσύνη του φρόντισε να αναδείξει και αυτή τη διάσταση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διευκρίνισή του σχετικά με τον -φαινομενικά παράδοξο- τίτλο «Καθολικόν», αν και πρόκειται ουσιαστικά για βιβλίο Εσόδων και Εξόδων, όπως και τα προηγούμενα τρία. Θεωρούμε, πάντως, σκόπιμο να διευκρινίσουμε, περαιτέρω, ότι στην Ορθόδοξη χριστιανική παράδοση σε μοναστήρια ή εκκλησίες, το «καθολικόν» – πέραν του κυρίου ναού ενός μοναστηριού – σήμαινε και το κύριο βιβλίο όπου καταγράφονταν όλα τα έσοδα και έξοδα ή όλες οι οικονομικές και διοικητικές υποθέσεις της μονής. Το να ονομαστεί, λοιπόν, το βιβλίο εσόδων-εξόδων της Ενορίας «Καθολικόν» δείχνει με λόγιο και σοβαρό τρόπο ότι πρόκειται για το πλήρες, γενικό κατάστιχο της ενορίας και ότι ο ιερεύς και οι άνθρωποι του ενοριακού συμβουλίου γνώριζαν καλά ελληνικά, τη στιγμή που η λέξη φαίνεται εντυπωσιακή και αρκετά αλλόκοτη για τα μάτια ενός σύγχρονου αναγνώστη.
Εντυπωσιάζει, περαιτέρω, κατά την πιο δραματική περίοδο – και ιδίως κατά τα χρόνια 1941-45 – η υποδειγματική λειτουργία της Ενορίας Άδελε, που διακρίθηκε για την ευταξία της, τη χριστιανική αλληλεγγύη και το κοινωνικό και πατριωτικό της πρόσωπο (δώρο σε δύο αιχμαλώτους στρατιώτες, δανεισμός – εν μέσω Κατοχής – ελαιολάδου στους ενορίτες, ελεημοσύνη σε φυλακισμένους και πενομένους ενορίτες, χορηγία προς το σχολείο του χωριού, αλλά και προς το Γυμνάσιο του Ρεθύμνου).
Η μελέτη καταλήγει σε ένα σπουδαίο ηθικό συμπέρασμα: η συνετή διαχείριση των εσόδων της Ενορίας (εισπράξεις από παγκάρι, γάμους, βαπτίσεις και κηδείες) οδήγησε στην κάλυψη όλων των αναγκών της με σοφία και περίσκεψη: από την αντικατάσταση των κωδώνων του ναού του Αγίου Παντελεήμονα και την αγορά δύο μεγάλων μανουαλιών, έως και ποικίλες αγαθοεργίες προς όφελος των εμπερίστατων κατοίκων της ενορίας. Αυτό οδήγησε τον φίλο συγγραφέα του βιβλίου να καταλήξει σε ένα φωτεινό συμπέρασμα. η ιστορική, δηλαδή, γνώση που προέκυψε από τα τέσσερα ενοριακά κατάστιχα να καταστεί φωτοδότης στα βήματα και τις προσπάθειες στο μέλλον της Ενορίας, ώστε να είναι σεβαστή και πραγματικά χριστιανική σε όλο το φάσμα του έργου της.
Σπουδαίες, τέλος, θεωρούμε τις πληροφορίες του κατάστιχου για το ίδιο το χωριό (τους ανθρώπους, τα οικογενειακά τους ονόματα και τα τοπωνύμια, ενώ πολύ ενδιαφέροντες κρίνουμε και τους τρεις πολύτιμους πίνακες στο τέλος του βιβλίου με:
α) Πληροφορίες για το χωριό Άδελε και την Ενορία του Αγίου Παντελεήμονα (ιερείς, Επιτρόπους, ψάλτες, δασκάλους, τοπωνύμια).
β) Το Γλωσσάρι ερμηνευτικών όρων του Κατάστιχου και
γ) Το Ευρετήριο Κύριων Ονομάτων και Τοπωνυμίων.
Το παραπάνω έργο τού καλού φίλου Π. Παρασκευά είναι αξιόλογο και έρχεται να καλύψει ένα μεγάλο κενό στην εκκλησιαστική, εκπαιδευτική και κοινωνική Ιστορία του τόπου. Λαμπρός ιστορικός ο ίδιος ερευνά και εξετάζει με ευρυμάθεια, γλαφυρότητα και συνθετικό πνεύμα ένα σπουδαίο ιστορικό του τόπου του ντοκουμέντο. Ευχή μας να έχει υγεία και δύναμη, για να συνεχίζει τη γόνιμη, εργώδη και δημιουργική δραστηριότητά του τόσο στον ειδικό χώρο της εξειδίκευσής του, την Ιστορία, όσο και στον ευρύτερο χώρο των κρητολογικών και όχι μόνο μελετών, στις οποίες τόσο μεγάλη είναι η μέχρι σήμερα συμβολή του.
www.ret-anadromes.blogspot.com
* Ο Κωστής Ηλ. Παπαδάκης είναι φιλόλογος – θεολόγος
