Έλλειψη εγκυρότητας πληροφοριών για τις εξελίξεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή – Ο ρόλος του Europe Direct της Περιφέρειας Κρήτης στην ενημέρωση των πολιτών
«Ρωγμή» στην αξιοπιστία των σύγχρονων δημοκρατιών και μία ανησυχητική τάση που επηρεάζει τους νέους και βλάπτει την εμπιστοσύνη τους στους θεσμούς, τους πολιτικούς παράγοντες, τα μέσα ενημέρωσης και την ίδια την κοινωνία πρέπει να θεωρείται η παραπληροφόρηση σήμερα. Η συχνότητα και η ένταση της παραπληροφόρησης, είτε αυτή προέρχεται από τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, είτε από τις πληροφορίες του διαχέονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έχει δημιουργήσει μία σειρά από οικοσυστήματα δυσπιστίας μεταξύ των πολιτών και έχει καταστήσει ευάλωτη τη χώρα, θέτοντας το πολίτευμα αντιμέτωπο με διαδοχικές κρίσεις. Μάλιστα, σε μία περίοδο έντονων γεωπολιτικών εξελίξεων και πολέμων που βρίσκονται σε εξέλιξη και μεταδίδονται ως κινηματογραφικές εικόνες και ήχοι, το πρόβλημα της αξιόπιστης ενημέρωσης εντείνεται ακόμα περισσότερο. Η διάχυση της πληροφορίας από ολοένα και περισσότερους πομπούς, αγνώστου προέλευσης και στον βωμό της ταχύτητας και της εμπορικότητας, πρόχειρων παραγόμενων πληροφοριών έχει αναπόφευκτα οδηγήσει σε μία φθίνουσα ποιότητα της ίδιας της ενημέρωσης και αμφισβήτησης της αξίας της ίδιας της πληροφορίας. Σύμφωνα με μελέτη ερευνητών του ΕΚΠΑ, με τίτλο «Social Media Help Me Distinguish between Truth and Lies», για τη διερεύνηση των βαθύτερων παραγόντων που οδηγούν στην παραπληροφόρηση στην Ελλάδα, η χώρα εμφανίζει σταθερά πολύ χαμηλά επίπεδα εμπιστοσύνης στις ειδήσεις από την υπόλοιπη Ευρώπη. Μάλιστα, αναφορικά με την ανθεκτικότητα των χωρών απέναντι στη διαδικτυακή παραπληροφόρηση, η Ελλάδα κατατάσσεται πολύ χαμηλά, γεγονός που αποδίδεται σε παράγοντες όπως η πολιτική πόλωση, ο λαϊκισμός και η χαμηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Σύμφωνα με έρευνα στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, η Ελλάδα κατατάσσεται διαχρονικά τελευταία μεταξύ δεκάδων χωρών ως προς την εμπιστοσύνη στις ειδήσεις, ενώ σχεδόν το 80% των Ελλήνων δηλώνει ότι δεν εμπιστεύεται την ενημέρωση που λαμβάνει. Την ίδια ώρα, σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης του ΕΚΠΑ, καταγράφεται αυξημένη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για ενημέρωση, με περίπου το 64% των Ελλήνων να δηλώνει ότι χρησιμοποιεί τα social media για να ενημερώνεται.
Εξετάζοντας τώρα το γιατί κάποιο άτομο μπορεί να πιστέψει ψευδείς ειδήσεις, η έρευνα διαπίστωσε ότι δεν υπάρχει κάποια συσχέτιση με το φύλο, την ηλικία ή το μορφωτικό επίπεδο του δέκτη, αλλά με παράγοντες όπως η πεποίθηση ότι στα κοινωνικά δίκτυα αποκαλύπτονται πληροφορίες που αποκρύπτουν τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και η χαμηλή διαπροσωπική εμπιστοσύνη στην κοινωνία. Αναγνωρίζοντας τη μεγάλη πρόκληση της παραπληροφόρησης και εντοπίζοντας μάλιστα και ένα γνωστικό έλλειμμα της κοινωνίας σε όρους και έννοιες σχετικά με τον τρόπο που λειτουργεί η δημοκρατία και κατ’ επέκταση η Ευρωπαϊκή Ένωση, το Europe Direct της Περιφέρειας Κρήτης επιδιώκει να γεφυρώσει αυτό το χάσμα γνώσεων και να εξυπηρετήσει την ορθή ενημέρωση των πολιτών. Ως ένα από τα 14 κέντρα που βρίσκονται στην Ελλάδα και ένα από τα 400 στην Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργεί ως κέντρο ευρωπαϊκής πληροφόρησης και βοηθά στην επεξήγηση των δικαιωμάτων των πολιτών. Το κέντρο πραγματοποιεί ενημερωτικά εργαστήρια και εκδηλώσεις σε σχολεία, χώρους εργασίας και άλλους κοινοτικούς χώρους που ζητούν τη βοήθειά του, ενώ ταυτόχρονα μέσω της ιστοσελίδας του αναρτά καθημερινά ενημερωτικό περιεχόμενο σχετικό με τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, το κέντρο είναι ανοικτό σε επικοινωνία με τους πολίτες, οι οποίοι μπορούν είτε τηλεφωνικά, είτε μέσω της ιστοσελίδας να απευθύνουν τα ερωτήματά τους και να λάβουν απαντήσεις. «Πράγματι υπάρχει όχι μόνο στην Κρήτη αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα, ένα χάσμα στη γνώση. Δεν έχουμε συνειδητοποιήσει τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση και πώς μας επηρεάζει στην καθημερινότητά μας. Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό, γιατί ακούμε λέξεις όπως επιδότηση, ΕΣΠΑ, Ταμείο Ανάκαμψης και πολλές φορές δεν ξέρουμε τι είναι και πώς αυτά συνδιαμορφώνουν τις ζωές μας. Οπότε και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκρινε ότι ειδικά η Κρήτη που έχει επωφεληθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό από τα ευρωπαϊκά κονδύλια να καταλάβει τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση και να δει πώς μπορεί να επηρεάσει και τις αποφάσεις», ανέφερε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», η Τζίνα Αποστολάκη, συντονίστρια του Europe Direct στην Κρήτη.
«Το πιο σημαντικό όλων είναι ότι ακούμε Ευρωπαϊκή Ένωση και θεωρούμε ότι είναι κάτι πάνω από εμάς, μακριά στις Βρυξέλλες, ένα συμπαγές, απρόσωπο σώμα, το οποίο αποφασίζει για εμάς, αντί για εμάς, αλλά δεν ισχύει αυτό. Στην πραγματικότητα είμαστε μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έμμεσα ή άμεσα έχουμε ψηφίσει τα άτομα που αποτελούν τα βασικά όργανα που αποφασίζουν για τις ζωές μας», συμπλήρωσε.
Μεγάλη η επιδραστικότητα των social media στην ενημέρωση
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι αυτά που στην πραγματικότητα ασκούν τη μεγαλύτερη επιδραστικότητα, τόσο στο περιεχόμενο, όσο και στην ποιότητα της ενημέρωσης που λαμβάνουν οι πολίτες σήμερα. Ο περισσότερος κόσμος έχει αντικαταστήσει παραδοσιακές μορφές ενημέρωσης και έχει στραφεί σε ένα γρήγορο, αναδυόμενο και διαρκώς εναλλασσόμενο ειδησεογραφικό περιεχόμενο, που στερείται αξιοπιστίας. «Είναι πάρα πολύ σημαντικό να βλέπουμε αρχικά ποια είναι η πηγή, ποιος είναι αυτός που γράφει την είδηση, που στηρίζεται αυτή, ποια είναι τα αντικειμενικά κριτήρια που λαμβάνει για να παράγει την είδηση και βέβαια πάντα πρέπει να έχουμε στο πίσω μέρος του μυαλού μας, ποιος είναι ο σκοπός του οποιουδήποτε βγάζει μία είδηση. Η παραπληροφόρηση δεν είναι απλά ότι έγινε κάποιο λάθος, που ενδεχομένως μπορεί να συμβεί και στη δημοσιογραφία, αλλά είναι ότι η πληροφορία που μοιράζεται είναι εσκεμμένα παραπλανητική και έχει παραποιηθεί με τέτοιο τρόπο που έχει οδηγήσει σε μία συγκεκριμένη κατάσταση», σχολίασε η κ. Αποστολάκη, επισημαίνοντας παράλληλα ότι ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται σε στομφώδεις δηλώσεις και τίτλους που επιδιώκουν απλά να μας τραβήξουν την προσοχή. «Επίσης, πρέπει να εκπαιδεύσουμε τους εαυτούς μας να καταλαβαίνουμε ότι κάποιες φορές, κάτι που διαβάζουμε δεν στέκει ορθά. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι δεν έχουμε αναπτύξει τη σκέψη μας ώστε να αντιδράει σε κάτι λίγο παράλογο. Με τους ρυθμούς και την ταχύτητα που υπάρχει στα social media, πολλές φορές δεν έχουμε τον χρόνο να σκεφτούμε σωστά. Είναι πολύ σημαντικό να μπορέσουμε να φιλτράρουμε ό,τι διαβάζουμε, αλλά αυτό δεν θα μπορέσουμε να το κάνουμε αν εμείς οι ίδιοι δεν έχουμε εγκαταστήσει τα φίλτρα που θα μας βοηθήσουν να το κάνουμε αυτό», τόνισε.
Παράλληλα, ανησυχητική πρέπει να θεωρείται η πολύωρη έκθεση των νέων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και κυρίως στο περιεχόμενο των ειδήσεων που αυτά αναπαράγουν. «Το πρόβλημα στην εκπαίδευση πλέον είναι ότι έχουμε απομακρυνθεί από το να προσπαθούμε να δημιουργήσουμε κριτική σκέψη στους νέους ανθρώπους και έτσι το αντιλαμβανόμαστε και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Είτε λέγεται εκπαίδευση, είτε καθημερινότητα, η μεγαλύτερη βαρύτητα δίνεται σε τυποποιημένες διαδικασίες, στο σχολείο να βγάλουμε μία συγκεκριμένη ύλη και δεν μας ενδιαφέρει τίποτα άλλο και επίσης δεν είναι ελκυστική για τους νέους ανθρώπους μία βαθύτερη ανασκόπηση για το τι συμβαίνει γύρω τους. Η καθημερινότητα των νέων είναι ένα σκρολάρισμα στο τικ τοκ και η ανάγκη να επικοινωνήσουν με τους συνομηλίκους τους, αλλά δυστυχώς σε πολύ ρηχό επίπεδο», σημείωσε η κ. Αποστολάκη. Όπως ξεκαθάρισε, οι νέοι έχουν μεγαλώσει σε έναν κόσμο, που το ψηφιακό θεωρείται δεδομένο, ενώ ψάχνουν λύσεις στα προβλήματά τους από εξωτερικές βοήθειες, οι οποίες τους δημιουργούν συνθήκες εξάρτησης. «Η Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του Erasmus, κάνει πάρα πολύ καλή δουλειά όσον αφορά το κομμάτι της παραπληροφόρησης. Στην Κρήτη έχουμε εξαιρετικούς εκπαιδευτικούς, που προσπαθούν επίσης να εξετάσουν και να εξηγήσουν το φαινόμενο. Αλλά όταν βασιζόμαστε μόνο σε ένα εκάστοτε πρόγραμμα Erasmus, το οποίο θα απασχολήσει από πέντε έως δέκα παιδιά μόνο για ένα έτος και αν, είναι φοβερά δύσκολα να ενεργοποιήσουμε όλους τους μελλοντικούς πολίτες», ανέφερε μεταξύ άλλων η κ. Αποστολάκη, προτείνοντας στη συνέχεια να ενταχθούν τα προγράμματα Erasmus στα σχολικά προγράμματα σπουδών, ως πιλοτικές δράσεις. «Υπάρχουν έτοιμα τα μοντέλα που θα μπορούσαν να μπουν μέσα στα σχολεία και για την παραπληροφόρηση και για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης», σημείωσε.
Η ποιότητα της ενημέρωσης εν καιρώ πολέμου φθείρει τη δημοκρατία
Σε μία περίοδο που οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έχουν στρέψει τα μάτια του κόσμου πάνω τους, οι πολίτες βρίσκονται αντιμέτωποι με μία συνθήκη πρόσληψης πληθώρας πληροφοριών, κυρίως οπτικοακουστικών, από διαφορετικά μέσα, χωρίς όμως να διασφαλίζεται η εγκυρότητά τους. «Αυτή τη στιγμή με τις εξελίξεις του πολέμου είναι πάρα πολύ δύσκολο να μάθουμε ακριβώς τι γίνεται, μέχρι να «κάτσει η σκόνη», να δούμε δηλαδή όντως τι ισχύει και τι όχι, πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί στο τι διαβάζουμε, λαμβάνοντας πάντα υπόψη, ότι ένας μεγάλος βαθμός από τις πηγές, τις οποίες αναγκαστικά οι δημοσιογράφοι παίρνουν για να μεταδώσουν τις ειδήσεις, είναι ήδη παραποιημένες. Οι εξηγήσεις του Λευκού Οίκου για παράδειγμα, για το γιατί έγινε η επίθεση στο Ιράν είναι χαοτικές και μπερδεμένες», ανέφερε η κ. Αποστολάκη και στη συνέχεια συμπλήρωσε: «Η παραπληροφόρηση ειδικά στην πολιτική επηρεάζει πάρα πολύ την ποιότητα της δημοκρατίας και δίνει πολύ εύκολες λύσεις, σε τρομερά περίπλοκα προβλήματα που συμβαίνουν γύρω μας και έτσι αναδεικνύονται καταστάσεις πάρα πολύ επικίνδυνες. Υπάρχει δηλαδή μία γκρίζα ζώνη στην οποία λειτουργεί η δημοσιογραφία δυστυχώς, γιατί κανονικά είναι ένας από τους προστάτες της δημοκρατίας, είναι αυτή που ελέγχει και θέτει την πολιτική προ των ευθυνών της. Το βασικότερο πρόβλημα είναι ότι τα μεγάλα ειδησεογραφικά πρακτορεία λαμβάνουν πληροφορίες, οι οποίες είναι λανθασμένες. Όταν ο Λευκός Οίκος βγάζει ένα ανακοινωθέν και δεν ξέρουν αν αυτά τα οποία αναφέρουν είναι σωστά ή όχι, υπάρχει πρόβλημα στην ίδια την πηγή», κατέληξε η κ. Αποστολάκη.
