Η αντάξια μιας πόλης των Γραμμάτων εκδήλωση, που έγινε το απόγευμα της π. Δευτέρας στοΝ χώρο του ΞΕΝΙΑ, ήταν η οφειλόμενη τιμή σε ένα σπουδαίο της Ρεθεμνιώτικης διανόησης, του πολυσήμαντου φιλολόγου και πρώην Λυκειάρχη Μελέτη Δρετουλάκη.
Αφορμή έδωσε η παρουσίαση του Ερμηνευτικού και Ετυμολογικού Λεξικού του Ρεθεμνιώτικου Γλωσσικού Ιδιώματος από το Κέντρο Κρητικής Λογοτεχνίας, ενός έργου που τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών και ήταν το κύκνειο άσμα του μεγάλου μας λογοτέχνη και συγγραφέα.
Ένα έργο ζωής που καταγράφει, ερμηνεύει και ετυμολογεί λέξεις και εκφράσεις του ρεθεμνιώτικου λόγου, φωτίζοντας πτυχές της ιστορίας, της καθημερινότητας και της πολιτισμικής μνήμης του τόπου.
Στην εισήγησή του με θέμα «Ένα ακόμη Λεξικό που έλειπε από τα Λεξικά της Κρήτης» ο πρόεδρος του Κέντρου Κρητικής Λογοτεχνίας κ. Κώστας Μουτζούρης τόνισε μεταξύ άλλων: «Οι πηγές της γλώσσας κάθε έθνους είναι η γραπτή και η προφορική της παράδοση στη διάρκεια όλων των αιώνων και στους γεωγραφικούς χώρους όπου αυτή χρησιμοποιήθηκε.
Και «το πρώτο βιβλίον εκάστου έθνους», κατά τον Αδαμάντιο Κοραή, «είναι της γλώσσης του το λεξικόν», «η συνάθροισις των λέξεων».
Οι λέξεις είναι τα συστατικά στοιχεία μιας γλώσσας. Αυτές, όταν συναντηθούν, δημιουργούν τον λόγο.
Το λεξικό βοηθάει στην κατάκτηση της γλώσσας.
Χωρίς ένα καλό λεξικό δεν μπορεί να έχει κανείς καλή κατάρτιση σε μία γλώσσα.
Σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη εποχή είναι απαραίτητη η στήριξη των γνώσεών μας με λεξικά.
Δύσκολο και κοπιαστικό το ταξίδι στον κόσμο της λεξικογραφίας αλλά μεγάλο το όφελος και για εκείνους που θα το επιχειρήσουν και για όλους τους άλλους που θα αξιοποιήσουν το αποτέλεσμα του μόχθου των πρώτων.
Δύσκολο και κοπιαστικό, ήταν το ταξίδι, που ανέλαβε ο, μακαριστός τώρα, Μελέτιος Δρετουλάκης, καπετάνιος και κωπηλάτης ταυτόχρονα, στη θάλασσα των λέξεων και της γλώσσας και μας χάρισε το Λεξικό του Ρεθυμνιώτικου ιδιώματος.
Το ταξίδι αυτό διήρκεσε πολλά χρόνια και, παρά τα σκαμπανεβάσματα του ερευνητικού των λέξεων σκάφους στη φουρτουνιασμένη από την κρίση αξιών και οικονομίας θάλασσα, ο Μελέτιος Δρετουλάκης με απόλυτη ασφάλεια και επιτυχία προσορμίστηκε στις Εκδόσεις Πάπυρος για την εκτύπωση του θαυμαστού έργου του.
Τα περιεχόμενα σ’ αυτό το Λεξικό αποτελούν, επιλεγμένη συγκέντρωση ξεχασμένων λέξεων γνήσιου κρητικού γλωσσικού ύφους διάσπαρτων σε κείμενα κρητικών, και ιδιαίτερα ρεθυμνιωτών συγγραφέων ή, ακόμη, και στην προφορική παράδοση ανώνυμων κι επώνυμων ριμαδόρων, μαντιναδολόγων, λαϊκών παραμυθάδων και χωρατατζήδων ανεκδοτολόγων. Σε παλιά, επίσης, έγγραφα ή και στην παροχή διασταυρωμένων κι αξιόπιστων προφορικών πληροφοριών, πάνω στις λέξεις και λοιπά φραστικά σχήματα της παραδοσιακής ντοπιολαλιάς του ρεθυμνιώτικου λαού, από πρόσωπα έχοντα ακριβείς γνώσεις και βιωματικές εμπειρίες του υπό αναζήτηση και μελέτη γλωσσικού υλικού. Τούτο ασφαλώς δεν σημαίνει ότι το μέρος του γλωσσικού αυτού υλικού δεν συναντάται και σε άλλεςς, εκτός του νομού Ρεθύμνου, περιοχές της Κρήτης, Διότι, πέρα από τα επιχωριάζοντα σε κάθε νομό ιδιαίτερα γλωσσικά στοιχεία, υπάρχει και το κοινό κρητικό γλωσσικό ιδίωμα, που μιλιέται σ’ όλη την Κρήτη, το υλικό του οπoίου δεν μπορούσε φυσικά να μη περιληφθεί, έστω και μερικώς, στο παρόν Λεξικό.
Ο Μελέτιος Δρετουλάκης αφιέρωσε για το Λεξικό του περισσότερο από μισό αιώνα και μας το κληροδότησε.
Η υγεία του δεν περίμενε τη σημερινή ημέρα της παρουσίασης του πολυετούς μόχθου του για τον γλωσσικό πλούτου της ιδιαίτερης πατρίδας του».
Κι αφού ο κ. Μουτζούρης ολοκλήρωσε τη φιλολογική προσέγγιση του έργου αυτού με θαυμαστή πληρότητα και περιουσία γνώσεων κατέληξε: «Θέλω να πιστεύω ότι ο Μελέτιος Δρετουλάκης , απόψε θα μας βλέπει από εκεί ψηλά και εμείς οι κληρονόμοι της δουλειάς του τον αισθανόμαστε ανάμεσά μας.
Το Λεξικό του Ρεθυμνιώτικου Γλωσσικού Ιδιώματος του Μελέτιου Δρετουλάκη πρέπει, όχι μόνο να βρίσκεται σε κάθε σχολική βιβλιοθήκη των σχολείων όχι μόνο του Ρεθύμνου αλλά όλης της Κρήτης, αλλά πρέπει και να αξιοποιείται.
Σήμερα, που είναι η παγκόσμια ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας, ας αναλογιστούμε αυτά που έχει δώσει η Ελληνική Γλώσσα και ο Ελληνικός Πολιτισμός στην Ανθρωπότητα. Είναι και αυτό μια μεγάλη ικανοποίηση…».
Την εκδήλωση που συντόνισε με επιτυχία ο κ. Βαγγέλης Βασάλος φιλόλογος και ταμίας του Κέντρου Κρητικής Λογοτεχνίας, πλαισίωσαν ακόμα με εισηγήσεις τους οι επιφανείς συμπολίτες κ.κ. Νίκος Παπαδογιαννάκης ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστήμιο Κρήτης, ποιητής και συγγραφέας και ο κ. Γιώργος Φρυγανάκης φιλόλογος, ποιητής και συγγραφέας.
Ο κ. Παπαδογιαννάκης στην εισήγησή του με θέμα «Το Λεξικό του Ρεθυμνιώτικου Γλωσσικού Ιδιώματος του Μελέτιου Δρετουλάκη και αναφορά στο συγγραφικό του έργο» μας θύμισε μεγάλες στιγμές από τη λογοτεχνική πορεία του Μελέτιου Δρετουλάκη που θεωρείται από τους πιο σημαντικούς φιλολόγους του τόπου μας. Τόσο τα βιβλία του («Φωνές από τα μνήματα τ’ Άι Νούφρη», «Αναπνοές του Ψηλορείτη», «Ο Σταυρούλης» κ.λπ.) όσο και άρθρα του στον τοπικό ημερήσιο τύπο, τον καταξίωσαν στον πνευματικό χώρο και τον αξίωσαν να λάβει και την ύψιστη διάκριση που ήταν η βράβευσή του από την Ακαδημία Αθηνών».
Εξαιρετική όπως πάντα ήταν και η εισήγηση του κ. Γιώργου Φρυγανάκη ένα αφήγημα με δραματοποιημένους διαλόγους και διαλογισμούς με θέμα «Στη σκιά μιας Λεξικογραφίας».
Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ένα «ιντερμέδιοδιο» μεταξύ δύο φιλολογικών-γλωσσολογικών ομιλιών που αναφερόταν καθαρά στο Λεξικό του Μελέτη Δρετουλάκη. Ο κ. Φρυγανάκης αναφέρθηκε κυρίως στις προσωπικές του επικοινωνίες με το μακαριστό συγγραφέα και σε ότι του ζήτησε στα χρόνια που επεξεργαζόταν το κύκνειο πόνημα του, στις οποίες αποτυπώνεται η αγάπη και το πάθος του συγγραφέα για την κρητική διάλεκτο και ιδιαίτερα το ρεθυμνιώτικο ιδίωμα, αλλά και η αγωνία του «μήπως δεν προλάβει» να γευθεί τις χαρές της ολοκλήρωσης του Λεξικού, της έκδοσης, της βράβευσης και της παρουσίασής του. Προσδοκίες που δικαιώθηκαν κατά τα τρία τέταρτα, μια και η παρουσίαση του βιβλίου έγινε την επομένη του 40ήμερου μνημοσύνου του – και μάλιστα Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας!
Και όπως εύστοχα επισήμανε ο κ. Φρυγανάκης, η σωματική απουσία του Δρετουλάκη, από την παρουσίαση του βιβλίου του δεν θα τον εμποδίσει να καταταγεί αυτοδίκαια στους πνευματικούς εκείνους ανθρώπους «που ‘ναι πάντα χρειαστοί για να βαστιέται τ’ όνομα ενός τόπου ακατάλυτο», για να θυμηθούμε τη φράση του συντοπίτη μας Παντελή Πρεβελάκη από το «Χρονικό μιας Πολιτείας».
Ήταν μια εξαιρετική εκδήλωση που πέτυχε απόλυτα τον σκοπό της να τιμήσει τη μνήμη του Μελέτιου Δρετουλάκη αναδεικνύοντας το έργο του που αποτελεί σίγουρα μια ουσιαστική συνάντηση με τη γλώσσα ως ζωντανό φορέα ιστορίας, ταυτότητας και πολιτισμού του Ρεθύμνου και της Κρήτης συνολικά.
