Τα Κέντρα Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία (ΚΕΠΕΑ) Ανωγείων και Αγίου Βασιλείου στοχεύουν στην ενίσχυση του ενεργού πολίτη και στην προώθηση των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ
Εξερεύνηση της φύσης, του πολιτισμού και της κοινότητας
Πεδίο μάθησης γίνεται για μαθητές και εκπαιδευτικούς η φύση, ο πολιτισμός και η κοινότητα με τις δράσεις των Κέντρων Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία (ΚΕΠΕΑ) που λειτουργούν στην ενδοχώρα του Ρεθύμνου.
Τα δύο ΚΕΠΕΑ, στα Ανώγεια και στις Μέλαμπες Αγίου Βασιλείου, ξεκινούν τη νέα σχολική χρονιά με ανανεωμένα προγράμματα που στοχεύουν στην ευαισθητοποίηση και ενημέρωση των συμμετεχόντων στα θέματα του περιβάλλοντος, στην ενδυνάμωση των μαθητών ως αυριανούς πολίτες και να δώσουν νέα πνοή στις κοινότητες του τόπου.
Με οδηγό τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης, τα δύο Κέντρα σχεδίασαν τις δράσεις τους και ετοιμάζονται να υποδεχτούν μαθητές/φοιτητές στα εκπαιδευτικά τους προγράμματα, καθώς και εκπαιδευτικούς στα επιμορφωτικά σεμινάρια.
Τέσσερα εκπαιδευτικά προγράμματα έχει σχεδιάσει και θα πραγματοποιήσει το ΚΕΠΕΑ Αγίου Βασιλείου, το οποίο άρχισε τη λειτουργία του την περασμένη άνοιξη, ενώ φέτος είναι έτοιμη και η υποδομή που στεγάζεται, στο παλιό γυμνάσιο Μελάμπων, όπου θα πραγματοποιούνται πλέον και εκεί δράσεις.
Τα προγράμματα εστιάζουν στη βιοποικιλότητα, την κυκλική οικονομία, τους υδάτινους πόρους και τα πολιτιστικά μονοτάτια, εντάσσοντας μάλιστα και τη νεανική επιχειρηματικότητα ως καινοτομία, όπως περιέγραψε ο προϊστάμενος του Κέντρου στις Μέλαμπες Κωνσταντίνος Τρικάλης μιλώντας στα «Ρ.Ν.».
Το ΚΕΠΕΑ Ανωγείων που λειτουργεί από το 2006, ενισχυμένο πλέον με νέα στελέχη, τρέχει δώδεκα προγράμματα γύρω από το Γεωπάρκο Ψηλορείτη, ενώ φέτος εντάχθηκε στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα Erasmus, όπως εξήγησε μιλώντας στα «Ρ.Ν.» η προϊστάμενη του Κέντρου Ζαχαρένια Κεφαλογιάννη.
Βιωματικά εργαστήρια στο πεδίο με θέματα την κυκλική οικονομία, το νερό και τη νεανική επιχειρηματικότητα
Τα εκπαιδευτικά προγράμματα τα οποία θα πραγματοποιηθούν από τον Νοέμβριο έως τον Δεκέμβριο 2025 στο ΚΕΠΕΑ Αγ. Βασιλείου είναι τέσσερα και αφορούν σε σχολικές επισκέψεις.
Πρόκειται για τα προγράμματα «Βιο-ερευνητές Οικοσυστημάτων», «του Κύκλου τα Γυρίσματα», «Ποιος ποταμός χωρίς πηγή θα αντέξει για να ζήσει;» και «Αειφόρα Πολιτιστικά Μονοπάτια», για τα οποία ήδη έχουν στείλει προσκλήσεις προς τα σχολεία για τη συμμετοχή τους σε αυτά.
Όπως σημείωσε ο κ. Τρικάλης για το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «του Κύκλου τα Γυρίσματα» που είναι ένα βιωματικό εργαστήριο: «Αφορά στην κυκλική οικονομία. Πώς μπορούμε να ξανά φέρουμε την κυκλική οικονομία μέσα από νέα προϊόντα, υπολογίζοντας βέβαια το περιβαλλοντικό αποτύπωμά μας και να εφαρμόσουμε πρακτικές ανακύκλωσης, επαναχρησιμοποίησης και μείωσης».
Στο πρόγραμμα «Αειφόρα Πολιτιστικά Μονοπάτια», όπως περιέγραψε ο κ. Τρικάλης, έχουν εντάξει ως καινοτομία τη νεανική επιχειρηματικότητα μέσα από την εξερεύνηση της φύσης, του πολιτισμού και της κοινότητας «προκειμένου να δουν οι νέοι στον τόπο τους πώς μπορούν να κάνουν πράγματα ώστε να διαμένουν στην επαρχία και να επιστρέφουν στα χωριά για να τα ενδυναμώσουν και να αναπτύξουν τις επιχειρήσεις τους», όπως χαρακτηριστικά τόνισε ο ίδιος.
Οι ενδιαφερόμενοι για συμμετοχή στα εκπαιδευτικά προγράμματα του ΚΕΠΕΑ Αγ. Βασιλείου μπορούν να εγγραφούν μέσω της φόρμας https://forms.gle/GQ11K32i3XE8yqZn7 και να ενημερωθούν για αυτά στην ιστοσελίδα του Κέντρου https://kepea.mysch.gr/.
Δώδεκα εκπαιδευτικά προγράμματα για την αειφορία και το περιβάλλον
Το ΚΕΠΕΑ Ανωγείων φέτος θα λειτουργήσει με δώδεκα εκπαιδευτικά προγράμματα που θα αφορούν γενικότερα στην αειφορία και στο περιβάλλον, αλλά και ειδικότερα θέματα σχετικά με το Γεωπάρκο του Ψηλορείτη, όπως περιέγραψε η κ. Κεφαλογιάννη, προϊσταμένη του Κέντρου.
Όπως σημείωσε, φέτος εντάχθηκε στην παιδαγωγική ομάδα ένα τρίτο μέλος, ενώ όπως σημείωσε για τον σχεδιασμό τους: «Έχουμε δώδεκα προγράμματα που τρέχουν, τα οποία έχουν σχέση με το Γεωπάρκο του Ψηλορείτη, αλλά και γενικότερα με τα θέματα για την αειφορία και το περιβάλλον. Θα υποδεχτούμε σχολεία και ίσως θα κάνουμε κάποιες δράσεις επιμορφωτικές σε εκπαιδευτικούς, καλώς εχόντων των πραγμάτων και εφόσον μας δώσουν και κάποια χρηματοδότηση», τόνισε.
Τα προγράμματα του ΚΕΠΕΑ Ανωγείων απευθύνονται σε μαθητές σχολείων όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης, σε φοιτητές, καθώς και στην ομάδα των εκπαιδευτικών, όπως περιέγραψε η κ. Κεφαλογιάννη.
«Τόπος και άνθρωποι»: Επιμορφωτική δράση για εκπαιδευτικούς με άξονα την ενδυνάμωση των κοινοτήτων
Επιμορφωτικές δράσεις για εκπαιδευτικούς θα πραγματοποιήσει και το ΚΕΠΕΑ Αγ. Βασιλείου, όπως και των Ανωγείων, για την αξιοποίηση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στα σχολεία για όσους εκπαιδευτικούς ενδιαφέρονται να την εντάξουν στην τάξη τους και να την εξελίξουν.
Επιμορφώσεις θα γίνουν στις Μέλαμπες, στον Μέρωνα, στην Αγία Γαλήνη, καθώς και στο Ρέθυμνο.
«Τόπος και άνθρωποι» είναι ένα από τα προγράμματα των επιμορφώσεων, στο οποίο μέσω της κοινοτικής τέχνης οι εκπαιδευτικοί θα επιμορφωθούν στην έρευνα δράσης, όπως σημείωσε ο κ. Τρικάλης.
«Θα επισκεφτούμε μαζί χωριά, θα εντοπίσουμε περιβαλλοντικά και άλλα προβλήματα και θα δουν πώς μέσω της τέχνης αυτό μπορεί να λυθεί. Παράλληλα θα γίνονται παρόμοιες δράσεις με κόμικς και ντοπιολαλιά στους μαθητές τους, με στόχο αυτό να ενδυναμώσει και τους εκπαιδευτικούς στο να τρέξουν μια έρευνα δράσης, αλλά και τους μαθητές να γίνουν μικροί δημοσιογράφοι αξιοποιώντας τη λαογραφία, τη γραπτή και προφορική παράδοση που θα έχουν από τους παππούδες και τους συγγενείς τους και ό,τι έχει ο τόπος τους», μια δράση με την οποία οι συμμετέχοντες θα γνωρίσουν τον τόπο τους, καθώς και τους ανθρώπους τους, όπως σημείωσε ο κ. Τρικάλης για το πρόγραμμα «τόπος και άνθρωποι», ενώ τόνισε όσον αφορά στη φιλοσοφία αυτού του προγράμματος:
«Έχουμε σκοπό να ενδυναμώσουμε τις κοινότητες, να αναδειχτούν τα προβλήματά τους και να γίνουν εμφανείς στην κοινωνία, καθώς και οι φυσικές τους ομορφιές, αλλά και οι άνθρωποι».
Οι επιμορφωτικές δράσεις για τους εκπαιδευτικούς, όπως περιέγραψε ο ίδιος, είναι κατηγοριοποιημένες για τους νεοεισερχόμενους στην εκπαίδευση που τους ενδιαφέρει το αντικείμενο του περιβάλλοντος, καθώς και στους πιο έμπειρους που θέλουν να αναπτύξουν περαιτέρω τις δραστηριότητές τους που αφορούν στην περιβαλλοντική εκπαίδευση, ενώ όπως ανέφερε, τις δράσεις αυτές θα τις στηρίξει η Περιφέρεια Κρήτης – Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου.
Ένα «ανοιχτό» μάθημα στο οποίο τα παιδιά μαθαίνουν να δουλεύουν ομαδικά
Μέσα σε ένα «ανοιχτό μάθημα» οι μαθητές λαμβάνουν γνώση «χωρίς να το καταλαβαίνουν και να πιέζονται», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Τρίκαλης μιλώντας για τη μεθοδολογία της εκπαίδευσης που ακολουθούν στο ΚΕΠΕΑ Αγ. Βασιλείου.
«Η μεθοδολογία που χρησιμοποιούμαι λέγεται jigsaw, και είναι μια καινοτομία του κέντρου μας, που σημαίνει παζλ αν το αναλύαμε στα ελληνικά. Με αυτήν τη μεθοδολογία τα παιδιά δουλεύουν ομαδικά και αναλαμβάνοντας ρόλους. Γίνονται για παράδειγμα για πέντε λεπτά βιολόγοι, κτηνοτρόφοι κ.λπ. Βλέπουν το ηθικό πρόβλημα από την πλευρά κάθε ρόλου, μετά συγκεντρώνεται στις ομάδες μεικτά και συναποφασίζουν πώς ακούστηκαν όλες αυτές οι διαφορετικές γνώμες που υπάρχουν συνήθως, και μαθαίνουν να συναποφασίζουν δημοκρατικά και συλλογικά».
Οι δράσεις τους είναι κυρίως στο πεδίο, όπως σημείωσε ο ίδιος, ενώ έχουν επιλέξει ασφαλείς διαδρομές και περιβαλλοντικά μονοπάτια που βαδίζουν οι μαθητές.
Οι τόποι δράσης που έχουν επιλέξει, όπως περιέγραψε ο κ. Τρικάλης είναι η Αγία Γαλήνη, το Σπήλι και οι Μέλαμπες.
«Η Αγία Γαλήνη είναι κοντά στη θάλασσα, έχουμε την εκβολή του ποταμού εκεί και το δέλτα, έχουμε ορνιθοπανίδα, γλυκό νερό και αλμυρό. Έχουμε υπερτουρισμό και μικροπλαστικά στην άμμο, που όταν οι τουρίστες είδαν τα παιδιά να τα συλλέγουν χάρηκαν ότι υπάρχει παιδεία . Έχουμε επιλέξει το Σπήλι. που έχει τον πόρο του νερού και τον οικοτουρισμό, έχει πολλά λαογραφικά μουσεία. Επίσης έχουμε επιλέξει και τις Μέλαμπες, που είναι το κέντρο μας και έχουμε πλούσια παραδοσιακή αρχιτεκτονική, έχουμε παραδοσιακές βρύσες που μπορούμε να τρέξουμε όλα τα προγράμματά μας».
Ενώ όπως σημείωσε ο ίδιος, σχεδιάζουν να υιοθετήσουν τη μέθοδο STEM (Science Technology, Mathematics, Enginieering), στην οποία έχουν εντάξει και την Τέχνη,
«Τα εργαστήρια που κάνουν στα σχολεία φυσικής, χημείας, μαθηματικών κ.λπ., θα τα κάνουν στη φύση, στην πράξη, δίπλα στη θάλασσα», επεσήμανε.
Ηθικά διλλήματα και ενίσχυση του κριτικού αναστοχασμού – Οι στόχοι των ΚΕΠΕΑ
Κεντρικός άξονας των δράσεων και των δύο ΚΕΠΕΑ είναι οι 17 Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ, καθώς και η ευαισθητοποίηση των μαθητών, εκπαιδευτικών και κοινωνικών ομάδων για την ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων και την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής, όπως περιέγραψε η κ. Κεφαλογιάννη: «Αυτό που επιδιώκουμε πάντα είναι να ευαισθητοποιήσουμε σε θέματα περιβάλλοντος, σε θέματα αειφορίας και τα τελευταία χρόνια έχουμε σαν οδηγό και τους 17 στόχους του ΟΗΕ για τη βιώσιμη ανάπτυξη».
Στο ΚΕΠΕΑ Αγ. Βασιλείου επίσης εστιάζουν στα ηθικά διλλήματα ώστε ο μαθητής με κριτική σκέψη να «ελέγχει» εάν η πρακτική του είναι σωστή ή όχι.
«Σε αυτό το κομμάτι του ηθικού διλήμματος έχουμε επιμορφώσει ήδη τους συναδέλφους μας στη λήψη απόφασης, πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τον μαθητή να πάρει μια πιο υπεύθυνη απόφαση ως πολίτης», σημείωσε ο κ. Τρικάλης, ενώ συμπλήρωσε:
«Τα προγράμματά μας αφορούν στη βιοποικιλότητα, στη διαχείριση πόρων, όπως είναι το πόσιμο νερό, τις βιώσιμες δραστηριότητες για τα παράκτια οικοσυστήματα».
Ο σχεδιασμός για το επόμενο διάστημα και οι καινοτομίες
Ήδη έχουν αρχίσει οι προεργασίες και ο σχεδιασμός των ΚΕΠΕΑ του Ρεθύμνου για την επόμενη περίοδο.
Όπως ανακοίνωσε η κ. Κεφαλογιάννη από το Κέντρο των Ανωγείων, εγκρίθηκε πρόταση για τη συμμετοχή τους σε πρόγραμμα erasmus:
«Eγκρίθηκε η πρότασή μας για ένα πρόγραμμα erasmus που έχει υποβάλλει ο φορέας μας και έχει εγκριθεί και ίσως να έχουμε τη δυνατότητα να επιμορφωθούμε και σε άλλα σημεία της Ευρώπης κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς».
Επίσης ανακοίνωσε το ενδεχόμενο την άνοιξη να λάβει χώρα στο Ρέθυμνο το συνέδριο της Πανελλήνιας Ένωσης Εκπαιδευτικών για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση.
Το ΚΕΠΕΑ Αγ. Βασιλείου σκοπεύει να αξιοποιήσει την τεχνολογία για δράσεις ενεργού πολίτη στον Δημοτική Κήπο Ρεθύμνου, όπου οι συμμετέχοντες θα γίνουν «ερευνητές», όπως περιέγραψε ο κ. Τρικάλης και θα καταγράφουν τη βιοποικιλότητα σε ηλεκτρονική εφαρμογή. Τα δεδομένα αυτής της καταγραφής θα τα λαμβάνουν επιστήμονες.
«Αυτή η δράση είναι πολύ σημαντική, γιατί νιώθεις ότι συμμετέχεις και εσύ στην καταγραφή, αλλά και στη λήψη απόφασης», σημείωσε ο κ. Τρικάλης.
Άλλη μια καινοτομία που ετοιμάζεται από τη βιολόγο της παιδαγωγικής ομάδας του Κέντρου στις Μέλαμπες Βιολέττα – Γεωργία Παπαδάκη αφορά στην αναγνώριση φύλλων, μια δράση που θα ξεκινήσει την άνοιξη, όπως ανακοίνωσε ο κ. Τρικάλης.
