Σχεδόν ένα στα πέντε παιδιά έχει δοκιμάσει αλκοόλ πριν ακόμη συμπληρώσει τα 11 του χρόνια σύμφωνα με έρευνα του Δικτύου Αλκοολογίας Κρήτης
Ανοδικές είναι οι τάσεις κατανάλωσης αλκοόλ από ανήλικους στην Κρήτη, με τα παιδιά να δοκιμάζουν αλκοολούχα ποτά, ολοένα και μεγαλύτερης περιεκτικότητας σε αλκοόλη και σε ολοένα και μικρότερη ηλικία. Πρόκειται για φαινόμενο που αποδίδεται σε συμπεριφορικούς και ψυχολογικούς παράγοντες και κυρίως σε ζητήματα παράδοσης, κουλτούρας, αντιλήψεων, ανοχής και έλλειψης ενημέρωσης από μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού, ιδιαίτερα στην ύπαιθρο, όπου η κατανάλωση αλκοόλ έχει συνδεθεί με την κοινωνικότητα, τον ανδρισμό και την ενηλικίωση. Σύμφωνα με στοιχεία έρευνας του Δικτύου Αλκοολογίας Κρήτης για την περίοδο 2024-2025 σε παιδιά ηλικίας 11 έως 16 ετών, σχεδόν ένα στα πέντε παιδιά έχει δοκιμάσει αλκοόλ πριν ακόμη συμπληρώσει τα 11 του χρόνια, ενώ μεταξύ των μεγαλύτερων μαθητών σχεδόν το 30% έχει καταναλώσει αλκοόλ περισσότερες από 40 φορές. Την ίδια στιγμή, περίπου το 35% επιλέγει ποτά υψηλής περιεκτικότητας σε αλκοόλη, όπως ουίσκι και βότκα, ενώ ακόμη και στις ηλικίες των 12-13 ετών ένα 10% καταναλώνει ήδη βαριά αλκοολούχα ποτά. Ενδεικτικό της έκτασης του προβλήματος είναι και το γεγονός ότι μόλις το 16% των μεγαλύτερων μαθητών δηλώνει ότι δεν έχει δοκιμάσει ποτέ αλκοόλ. Παράλληλα, όπως δείχνουν τα στοιχεία, οι ποσότητες που καταναλώνουν τα ανήλικα κορίτσια αυξάνονται και τείνουν να προσεγγίσουν εκείνες των αγοριών, ενώ παρατηρείται μετατόπιση από ποτά χαμηλότερης περιεκτικότητας, όπως η μπύρα, προς το ουίσκι και τη βότκα. Το πρόβλημα ωστόσο δεν έχει να κάνει απαραίτητα μόνο με την κατανάλωση, αλλά κυρίως με το γεγονός ότι οι παράγοντες που οδηγούν σε αυτήν, αντί να εξασθενούν, διατηρούν αμείωτη τη δυναμική τους. Η άγνοια κινδύνου, η μίμηση συμπεριφορών, η ανάγκη ένταξης στην παρέα, αλλά και η αδυναμία ενός εφήβου να αντιληφθεί πλήρως τις συνέπειες μιας συμπεριφοράς που μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνη είναι όλες τάσεις άκρως ανησυχητικές και εντεινόμενες. Καθοριστικός θεωρείται ο ρόλος της ίδιας της οικογένειας στη διαιώνιση του προβλήματος, καθώς οι γονείς αποτελούν πρότυπο συμπεριφοράς για τα παιδιά, όχι μόνο μέσα από όσα τους λένε, αλλά κυρίως μέσα από όσα βλέπουν να κάνουν. Ένας γονιός που καταναλώνει αλκοόλ και στη συνέχεια οδηγεί, για παράδειγμα, στέλνει στο παιδί το μήνυμα ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά δεν εγκυμονεί σοβαρό κίνδυνο, ενώ στην πραγματικότητα θέτει σε κίνδυνο τόσο τον ίδιο όσο και τους υπόλοιπους χρήστες του δρόμου.
Στην Κρήτη λειτουργεί ένα ευρύ δίκτυο φορέων που επιχειρεί να αντιμετωπίσει το αλκοόλ σε όλα τα επίπεδα, από την πρόληψη και την ενημέρωση έως τη θεραπεία και την υποστήριξη των οικογενειών. Το Δίκτυο Αλκοολογίας Κρήτης λειτουργεί ουσιαστικά ως «ομπρέλα» για εξειδικευμένους φορείς που ασχολούνται με την κακή χρήση του αλκοόλ και τις συνέπειές της, μέσα από μία πολυεπίπεδη και διεπιστημονική προσέγγιση. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει το Αλκοολογικό Ιατρείο του ΠΑΓΝΗ, το οποίο λειτουργεί κάθε Παρασκευή και δίνει τη δυνατότητα τόσο σε ανθρώπους που αναζητούν βοήθεια για την απεξάρτηση όσο και σε μέλη οικογενειών ανθρώπων με πρόβλημα αλκοόλ να απευθυνθούν σε ειδικούς και να λάβουν συμβουλές για τη διαχείριση της κατάστασης. Το ιατρείο στελεχώνεται από ψυχίατρο, ψυχολόγο και κοινωνική λειτουργό, ενώ δύο φορές τον μήνα υπάρχει και γενικός ιατρός. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται ο σύλλογος «Επιστροφή», ο οποίος απευθύνεται κυρίως σε οικογένειες που αντιμετωπίζουν προβλήματα με το αλκοόλ και πραγματοποιεί δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης. Σε συνεργασία με την 7η ΥΠΕ πραγματοποιεί δράσεις πρόληψης και ενημέρωσης σε σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ μάλιστα την περασμένη χρονιά ενημερώθηκε περισσότερο από το 25% των γυμνασίων και λυκείων του Ηρακλείου. Παράλληλα, λειτουργούν οι Κοινότητες Οικογενειών με Προβλήματα από το Αλκοόλ (ΚΟΠΑ), ως ομάδες αυτοβοήθειας τόσο για τα άτομα που αντιμετωπίζουν πρόβλημα με το αλκοόλ όσο και για τις οικογένειές τους. Στο πλαίσιο αυτό, προγραμματίζεται και σεμινάριο ευαισθητοποίησης στο Ηράκλειο, από τις 28 έως τις 30 Σεπτεμβρίου, σχεδόν δέκα χρόνια μετά την προηγούμενη αντίστοιχη διοργάνωση στην Κρήτη.
«Ο πρώτος παράγοντας που πίνουν είναι οι συνομήλικοι και ο δεύτερος το να πιω για να ξεχάσω τα προβλήματά μου»
Η παρουσία του αλκοόλ στη ζωή των παιδιών, πάντως, δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως ζήτημα ενημέρωσης για τις βλαβερές συνέπειες της ουσίας, σύμφωνα με όσα ανέφερε μιλώντας μεταξύ άλλων στα «Ρ.Ν.», η Αγγελική Ευσταθοπούλου, κλινική κοινωνική λειτουργός και συστημική θεραπεύτρια στο Δίκτυο. Στα σχολεία, όπως εξήγησε η κ. Ευσταθοπούλου, αναδεικνύεται η ανάγκη να αποκτήσουν οι μαθητές δεξιότητες επικοινωνίας και διαχείρισης δύσκολων οικογενειακών και κοινωνικών καταστάσεων. «Στα σχολεία αυτό που βλέπουμε είναι ότι τα παιδιά συμμετέχουν, έχουν μεγαλύτερη ανάγκη για ενημέρωση και εκπαίδευση σε συμπεριφορικά και επικοινωνιακά ζητήματα, που αφορούν τις οικογένειές τους, δηλαδή πώς εγώ θα διαχειριστώ συμπεριφορικά τον γονιό μου που με έχει βάλει στο αυτοκίνητο, αφού έχει πιει μετά το πανηγύρι, πώς θα πω όχι σε έναν γονιό που θα μου πει, «μα είσαι αγόρι, πιες εδώ με τον θείο σου και την παρέα» και πώς θα δείξω σε κάποιον δικό μου άνθρωπο ότι έχει κάποιο πρόβλημα με το αλκοόλ χωρίς να το υποτιμήσει και το απορρίψει», ανέφερε η κ. Ευσταθοπούλου. Σε κάθε περίπτωση και σύμφωνα με όσα τόνισε: «Φαίνεται πώς η κατανάλωση αλκοόλ μένει σταθερά σε υψηλά επίπεδα, είτε ως ένας τρόπος διαφοροποίησης ή και ταύτισης με την οικογένειά τους και με την παράδοση που θέλει στην Κρήτη λίγο παραπάνω να γλεντάμε πίνοντας, είτε ως κομμάτι του να είμαι κοντά στους συνομηλίκους μου, να μην είμαι εκτός παρέας δηλαδή. Είναι πολύ σημαντικό το ότι ο νόμος έχει αυστηροποιηθεί και τα παιδιά πλέον πηγαίνουν στα νοσοκομεία. Είναι μία αλυσίδα που φαίνεται ότι μόνο καλό κάνει και για να ενημερώνονται περισσότερο για όλα αυτά τα περιστατικά. Πάντα όμως έπιναν οι νέοι, όπως πίνουν και τώρα». Η ανάγκη της ευαισθητοποίησης είναι μεγάλη, όπως εξήγησε η κ. Ευσταθοπούλου: «Για να αποτραπεί ένας νέος από το να πιει χρειάζεται να έχει συνομηλίκους που να επικοινωνούν με υγιείς τρόπους, να έχουν ευκαιρίες κοινωνικοποίησης και δραστηριότητας, γιατί όταν είναι κλεισμένα στο σπίτι περνούν χρόνο μπροστά στις οθόνες, δεν έχουν τρόπους διαφυγής από το άγχος τους και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ένας νέος, οπότε καταφεύγει στο αλκοόλ. Θα πιω κάτι για να ξεχαστώ. Ο πρώτος παράγοντας που πίνουν είναι οι συνομήλικοι και ο δεύτερος το να πιω για να ξεχάσω τα προβλήματά μου», κατέληξε.
«Έχουμε ανοδικές τάσεις στο αλκοόλ στους ανήλικους και μείωση της ηλικίας ιδιαίτερα στα κορίτσια»
Εξαιρετικά ανησυχητικό, τόσο ως προς την έλλειψη ορίων, όσο και ως προς την απουσία ενημέρωσης είναι το φαινόμενο της κατανάλωσης αλκοόλ από ανηλίκους στην Κρήτη, σύμφωνα με όσα σχολίασε στα «Ρ.Ν.», ο ψυχολόγος-ψυχοθεραπευτής στο Ερευνητικό Εργαστήριο Αλκοολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης, Γιάννης Ανυφαντάκης. «Έχουμε ανοδικές τάσεις στο αλκοόλ στους ανήλικους και μείωση της ηλικίας ιδιαίτερα στα κορίτσια, τα οποία έχουν αυξήσει τις ποσότητες που καταναλώνουν και πάνε να φτάσουν τα αγόρια, ενώ ιστορικά τα κορίτσια είναι λιγότερα. Επίσης βλέπουμε υψηλόβαθμα ποτά, δηλαδή βλέπουμε ουίσκι και βότκα, που παλαιότερα μπορεί να ήταν μία μπύρα ή ένα ενεργειακό ποτό. Σίγουρο είναι ανησυχητικό, γιατί δεν υπάρχει όριο και ενημέρωση ότι το αλκοόλ είναι μία ουσία που προκαλεί σοβαρές ζημιές, που μπορούν να καταλήξουν και σε θάνατο, όπως συνέβη στο Ρέθυμνο πριν από μερικά χρόνια. Τα παιδιά πίνουν είτε για να μιμηθούν κάποιους, είτε επειδή έχουν άγνοια κινδύνου, που είναι απόλυτα φυσιολογικό σε αυτήν την ηλικία ο έφηβος να μην αναλογίζεται ότι μία συμπεριφορά μπορεί να έχει πολύ δυσάρεστα αποτελέσματα», ανέφερε ο κ. Ανυφαντάκης. Παράλληλα, όπως εξήγησε, στις παιδικές ηλικίες δεν υπάρχει εξάρτηση, αλλά τοποθετούνται τα θεμέλια της ανάπτυξης εξαρτησιακών συμπεριφορών. Εξηγώντας μάλιστα τον νόμο του ηλικιακού ορίου των 18 ετών ο κ. Ανυφαντάκης ανέφερε: «Στις παιδικές ηλικίες, εξάρτηση δεν υπάρχει ακόμα, διότι για να εγκατασταθεί μία εξάρτηση από την αιθυλική αλκοόλη χρειάζεται ένα χρονικό διάστημα, μία συχνότητα και μία ποσότητα. Αφενός ο εγκέφαλος αναπτύσσεται μέχρι τα 25 χρόνια και αφετέρου το αλκοόλ για τον οργανισμό μας είναι ουσιαστικά άχρηστο, δεν έχει ούτε βιταμίνες, ούτε πρωτεΐνες, ούτε σάκχαρα, οπότε ο οργανισμός στη διάρκεια των χρόνων έχει αναπτύξει έναν μηχανισμό, μέσω του οποίου παράγει ένα ένζυμο, το οποίο υπάρχει στο συκώτι και στο ήπαρ και μετατρέπει την αιθυλική αλκοόλη σε ζάχαρα. Αυτό όμως εμφανίζεται στα 18, όχι νωρίτερα και γι΄ αυτό ο νόμος λέει ότι μπορούμε να πιούμε στα 18. Στην Αμερική είναι 21 το όριο της ηλικίας για νόμιμη κατανάλωση». Τέλος, ο κ. Ανυφαντάκης αναφέρθηκε στην κουλτούρα που υπάρχει στην Κρήτη και ουσιαστικά υποθάλπτει την κατανάλωση αλκοόλ από ανήλικους: «Έχουμε και την κουλτούρα της ρακής στο σπίτι, του άσπρου πάτου, η οποία ενθαρρύνει τα παιδιά και ο γονιός και ο παππούς θα πουν στο αγοράκι βούτηξε το δάχτυλο σου στο ποτήρι για να γίνεις σιγά-σιγά άντρας. Αυτός είναι ένας άλλος μύθος ο οποίος θα πρέπει να καταργηθεί, όπως και ότι η αντρειοσύνη με την κατανάλωση δεν έχουν καμιά σχέση, θα έλεγα το αντίθετο. Άντρας είναι αυτός που μπορεί να αντισταθεί και να ελέγξει την κατανάλωση, ούτως ώστε να μην θέσει τη ζωή του σε κίνδυνο ή τηνζωή των άλλων».
