Σε μια εποχή που η περιβαλλοντική κρίση επιτάσσει εκτός των άλλων και μια αναδιαμόρφωση του εκπαιδευτικού συστήματος, προσανατολισμένο στις αρχές της βιωσιμότητας και των φιλοπεριβαλλοντικών αξιών, το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και Αειφορίας Αγίου Βασιλείου στις Μέλαμπες έρχεται να αποδείξει πως η γνώση μπορεί πράγματι – και πρέπει – να ενσωματώσει τις παραπάνω αρχές, ξεφεύγοντας παράλληλα από τα στενά όρια της σχολικής αίθουσας και των θεωριών των βιβλίων.
Με μια παιδαγωγική ομάδα αποτελούμενη από τη βιολόγο – εκπαιδευτικό Βιολέττα – Γεωργία Παπαδάκη, την επιστήμονα Χριστίνα – Άννα Μαραγγέλη με μεταπτυχιακές σπουδές πάνω στην εκπαίδευση και τις τεχνολογίες σε συστήματα εξ αποστάσεως διδασκαλίας και μάθησης, τον προϊστάμενο του ΚΕΠΕΑ Κωνσταντίνο Τρικάλη, έναν εκπαιδευτικό με μαθηματικό υπόβαθρο, έχουν σχεδιάσει και οραματιστεί ένα Κέντρο όπου εδώ η μάθηση γίνεται διαδραστική, διερευνητική, συνεργατική αλλά και βαθιά συνδεδεμένη με τις παραδόσεις του τόπου.
Ο κ. Τρίκαλης μιλώντας στα «Ρ.Ν.» περιγράφει ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα το οποίο μετουσιώνει τον τοπικό πολιτισμό σε μια ψηφιακή εμπειρία, κριτικής εκπαίδευσης, αξιοποιώντας εργαλεία όπως η τεχνολογία h5p – ένα ψηφιακό διαδραστικό περιβάλλον με πολλές εφαρμογές όπως κουίζ, προσομοιώσεις κ.λπ.– η τεχνητή νοημοσύνη κ.ά., θεμελιωμένα όλα πάνω στις αρχές της βιωματικής μάθησης, «Learning by doing», όπως χαρακτηριστικά την αναφέρει. Ο ίδιος κάνει λόγο για δραστηριότητες οι οποίες διδάσκουν στους μαθητές πώς να συνδέουν την παράδοση με τη σύγχρονη σκέψη, την πολιτιστική κληρονομιά με την τεχνολογική καινοτομία. Από τους βραχόκηπους των σχολικών αυλών μέχρι την εκμάθηση της τέχνης της ξερολιθιάς και τη δημιουργία περιβαλλοντικών παρατηρητηρίων στις σχολικές αυλές, το Κέντρο προτείνει ένα νέο εκπαιδευτικό μοντέλο που καλεί εκπαιδευτικούς και μαθητές να σκεφτούν «εκτός κουτιού», και κυρίως σε ένα πλαίσιο μαθησιακό πέραν του συμβατικού.
«Είναι δυστοπικό για τους μαθητές μας μετά από τόσα χρόνια και τόση εμπειρία στη διδακτική και στην παιδαγωγική να έχουμε τα παιδιά μας να κάθονται σε θρανία και να ακούνε μόνο, ενώ η σύγχρονη διδακτική λέει ότι ο μαθητής πρέπει στο 80% του χρόνου να ασχολείται αυτός και 20% μόνο ο δάσκαλος να μιλάει και να διδάσκει», τονίζει ο κ. Τρικάλης χαρακτηριστικά.
Η τεχνολογική καινοτομία συναντά τα Μιτάτα και άλλες παραδόσεις
Η διάδοση και ο σεβασμός στην πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί βασικό ζητούμενο για την περιβαλλοντική εκπαίδευση. Όταν μάλιστα οι παραδόσεις του τόπου ενέχουν πρακτικές οικολογικές και αξιοποίηση βιοκλιματικών υλικών για την εξυπηρέτηση της καθημερινότητας, είναι σημαντικό τα παιδιά να επανασυνδέονται με αυτές τις γνώσεις και αξίες των παλιών.
Έτσι, όπως περιγράφει ο προϊστάμενος του ΚΕΠΕΑ Μελάμπων, εμπνευσμένος ο ίδιος από την τέχνη της ξερολιθιάς – δηλαδή την αξιοποίηση της πέτρας για την κατασκευή πέτρινων κτισμάτων όπως τα μιτάτα, παρακολουθώντας ένα βίντεο του πολιτιστικού οργανισμού Androidus Αργαστήρι για το πως κατασκεύαζαν οι βοσκοί τα πέτρινα αυτά καταφύγια, γεννήθηκε η ιδέα για ένα διαδραστικό εκπαιδευτικό υλικό, χρησιμοποιώντας την τεχνολογία h5p, κατά την οποία οι μαθητές μπορούν να μάθουν τα πάντα γύρω από την τέχνη των μιτάτων αλλά και να ανακαλύψουν τα μαθηματικά και τη μηχανική πίσω από αυτά, μέσα από ψηφιακά παιχνίδια, κουίζ, διαδραστικά βίντεο, προσομοιώσεις και πολλά άλλα. Η τεχνολογία αυτή, όπως εξηγεί ο κ. Τρίκαλης είναι εύχρηστη και επιτρέπει στους εκπαιδευτικούς οι ίδιοι να δημιουργήσουν το περιεχόμενο που επιθυμούν αλλά και να το διαμοιράσουν, επίσης πολύ εύκολα, χωρίς να απαιτούνται ιδιαίτερες τεχνικές γνώσεις. «Η τεχνολογία h5p, είναι ένα διαδραστικό περιεχόμενο και υπάρχει στην πλατφόρμα του sch.gr η οποία είναι προσβάσιμη σε όλους της εκπαιδευτικούς και καθηγητές. Η πλατφόρμα αυτή αναπτύχθηκε ιδιαίτερα μέσα στην περίοδο της πανδημίας όπου οι εκπαιδευτικοί ειδικά της πρωτοβάθμιας ανέπτυξαν υλικό για να βοηθήσουν της μαθητές στη διάδοση της γνώσης και σκέφτηκα ότι αυτό το διαδραστικό περιεχόμενο θα μπορούσε να αφορά το πλαίσιο της τέχνης της ξερολιθιάς», εξηγεί ο κ. Τρίκαλης, συμπληρώνοντας πως η h5p τεχνολογία θα επιτρέπει στους μαθητές να λύνουν προβλήματα και να μαθαίνουν σε ένα ψηφιακό περιβάλλον ακόμη και για άλλα τοπικά θέματα όπως οι λεγόμενες άρτηκες: «Εμείς εδώ στο Κέντρο μας έχουμε πολλούς άρτηκες. Ο άρτηκας είναι ένα φυτό που ο βλαστός του είναι πάρα πολύ ελαφρύς, είναι κούφια εσωτερικά. Το γνωρίζουμε από την αρχαιότητα διότι ο Προμηθέας εκεί μετέφερε τη φωτιά στους ανθρώπους. Γράψαμε και ένα παραμύθι για μικρούς και μεγάλους, το οποίο θα το διαχύσουμε μέσω των h5p στην εκπαιδευτική κοινότητα και υπάρχει η πληροφορία της λαϊκής χρηστικότητας των ειδών αυτών ανάγκης που ξεκίνησε να αναδείξει την πλάγια σκέψη του πρωτόγονου ανθρώπου να αξιοποιήσει τα αντικείμενα που έβλεπε γύρω του από την απλή πέτρα μέχρι το ξύλο. Για αυτό έχει μείνει ως έννοια όταν λέμε έβαλα το πόδι στον νάρθηκα εννοούμε στον κούφιο άρτηκα, στα δύο αυτά κούφια μέρη του άρτηκα για να δέσει. Έτσι, λοιπόν οι γνώσεις αυτές πρέπει να επιστραφούν στους νέους, με μια πιο σύγχρονη μορφή. Καλούμε λοιπόν τους εκπαιδευτικούς της τεχνολογίας και της υπαίθριας εκπαίδευσης να εμφυσήσουν στα παιδιά έμπνευση και εκτός από το γνωστικό επίπεδο να τους δώσουμε και ανώτερους στόχους, την ανάλυση, τη σύνθεση και την παραγωγή έργου», επισημαίνει ο κ. Τρικάλης.
Αξιοσημείωτο της εν λόγω τεχνολογίας είναι και η δυνατότητα να συλλέξει και στατιστικά δεδομένα, όπως αναφέρει ο ίδιος, δεδομένα σχετικά με την πορεία μάθησης του παιδιού όπως ποια ώρα μπήκε ο μαθητής στο εν λόγω περιβάλλον, πόση ώρα αφιέρωσε στη δραστηριότητα, τι σκορ έφερε και έτσι τα στοιχεία αυτά λειτουργώντας αναστοχαστικά και για τον ίδιο τον μαθητή θα τον βοηθήσουν να βελτιώσει τις επιδόσεις του.
Σχεδιασμός σχολικών αυλών και αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης
Στο πλαίσιο όλης αυτής της εξερευνητικής μαθησιακής διαδικασίας με πρόσημο περιβαλλοντικό, το ΚΕΠΕΑ Μελάμπων, σύμφωνα με τον κ. Τρικάλη, σχεδιάζει να εμπλέξει τα παιδιά σε συνεργατικά πρότζεκτ, όπως τα αποκαλεί, με σκοπό τα ίδια να λύσουν περιβαλλοντικά προβλήματα της καθημερινότητας, βάζοντας έτσι ένα λιθαράκι στη διαμόρφωση μιας νέας γενιάς μαθητών, δραστήριας και ευαισθητοποιημένης σε σχέση με όλα τα καίρια ζητήματα που φέρνει στην επιφάνεια η κλιματική κρίση, όπως για παράδειγμα την οικοδόμηση νέων έξυπνων πόλεων και νέων βιοκλιματικών κατασκευών. «Η περιβαλλοντική εκπαίδευση καλεί τους εκπαιδευτικούς να σκεφτούν εκτός κουτιού και να εμπνεύσουν τους μαθητές για να προβληματιστούν και να αναζητήσουν λύσεις σε αυθεντικά προβλήματα που βλέπουν στην καθημερινότητά τους. Να μεταλαμπαδεύσουν τις γνώσεις με τεχνικές και ελκυστικές διδακτικές στρατηγικές», εξηγεί ο κ. Τρικάλης.
Ένα από αυτά τα προβλήματα, λοιπόν, θα είναι οι ίδιοι οι μαθητές να σχεδιάσουν μέσω διαδραστικού ψηφιακού υλικού που έχουν «στα σκαριά» οι εκπαιδευτικοί του ΚΕΠΕΑ, τις επόμενες οικολογικές αυλές των σχολείων τους: «Έχουμε σκοπό να αναπτύξουμε βιωματικό ψηφιακό υλικό που θα καλούμε τους μαθητές να σχεδιάσουν οι ίδιοι τους σχολικούς κήπους ως μικροί αρχιτέκτονες, να λαμβάνουν οικονομικές προσφορές για τα υλικά που απαιτούνται, να φροντίσουν τον κήπο αναπτύσσοντας τεχνολογίες STEM, να σχεδιάσουν χώρους χωρικής αντίληψης. Και εδώ για παράδειγμα μπορεί να έρθει και η τέχνη της ξερολιθιάς σε μικρούς βραχόκηπους που είναι οικότοποι αλλά και ως μικρούς τοίχους σε ένα ζωντανό εργαστήριο μαθητείας, ζωντανής μοντελοποίησης», εξηγεί ο προϊστάμενος του ΚΕΠΕΑ, συμπληρώνοντας πως αυτό θα γίνει μέσω της διερευνητικής διαδικασίας από το ψηφιακό περιβάλλον μέχρι το αναλογικό του πραγματικού κόσμου: «Οι μαθητές με έναν διασκεδαστικό τρόπο, όπως ένα επιτραπέζιο παιχνίδι, θα μπορούν να πάρουν πέτρες να χτίσουν, να σκεφτούν οι ίδιοι το πως έχοντας ένα μοντέλο ψηφιακά π.χ. αφού τους δείξεις το υλικό σε ένα παζλ, σε ένα κουίζ για το πως θα βάζανε τις σωστές πέτρες, τα σωστά κομμάτια, τα σωστά σχήματα. Από τον διαδραστικό πίνακα λοιπόν θα μπορούσαν μετά τα παιδιά να βγουν έξω στον σχολικό κήπο και να συνεχίσουν αυτή τη χωρική εμπλοκή στο πεδίο».
Ο ίδιος αναφέρει ακόμη ότι υπάρχουν τρόποι η τεχνητή νοημοσύνη να αξιοποιηθεί επίσης ουσιαστικά στην εκπαιδευτική διαδικασία: «Ασχολούμαστε πολύ με την τεχνητή νοημοσύνη και την κριτική παιδαγωγική. Έχουμε αναπτύξει δηλαδή εφαρμογές στις οποίες ο μαθητής και ο δάσκαλος στην τάξη κάνουν ερωτήσεις στο «μποτ» και παίρνουν όχι αμέσως την απάντηση αλλά με κριτική σκέψη το οδηγείς μέσω ερωτήσεων στο σωστό μονοπάτι που πρέπει να ακολουθήσει ο μαθητής και ο δάσκαλος. Εμείς ως δάσκαλοι δίνουμε τη στοχοθεσία και ο μαθητής μέσα από τις ερωτήσεις προσπαθεί να φτάσει στα επιθυμητά αποτελέσματα».
Τέλος, ο κ. Τρικάλης αναφέρει πως στο ΚΕΠΕΑ σχεδιάζεται η δημιουργία ενός δικτύου με εκπαιδευτικούς από τα Χανιά με τη βοήθεια των οποίων θα οργανώσουν ακόμη και περιβαλλοντικά παρατηρητήρια στις σχολικές αυλές, συλλέγοντας χρήσιμα δεδομένα κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών, δίδοντας τα έπειτα προς αξιοποίηση στους δήμους και στις κοινότητες. «Εκπαιδευτικοί από τα Χανιά έδειξαν ενδιαφέρον να συνεργαστούμε και να βάλουμε αισθητήρες στους σχολικούς κήπους, οι οποίοι θα μεταδίδουν καθημερινά δεδομένα υγρασίας, καιρικών συνθηκών και θα εμπλέκουν τους μαθητές σε μάθηση μέσω ανάληψης ευθύνης. Και αυτά τα στατιστικά δεδομένα μπορούμε να τα συλλέγουμε και να τα στέλνουμε στον δήμο και στις κοινότητες».
«Οι μικροί μας μαθητές είναι σφουγγάρια που θα πρέπει να τους προσέχουμε»
Σύμφωνα με τον κ. Τρικάλη το ΚΕΠΕΑ Μελάμπων, φέτος λειτουργώντας για πρώτη φορά παρά τις δυσκολίες που αφορούν μεταξύ άλλων την υποχρηματοδότησή του, τις ελλείψεις σε εξοπλισμό και την ακαταλληλότητα των κτιριακών του υποδομών, κατάφερε να λειτουργήσει τον Μάϊο υλοποιώντας σειρά προγραμμάτων με ποικίλες θεματικές όπως η βιοποικιλότητα, η σύνδεση της νεανικής επιχειρηματικότητας με τον οικοτουρισμό, τα θαλάσσια οικοσυστήματα, η εξοικονόμηση και η αξία του νερού κ.ά. Κατά τα προγράμματα αυτά σχολεία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης έμαθαν πολλά γύρω από αυτές τις θεματικές, για τον τόπο τους και φυσικά σε ένα πλαίσιο βιωματικής, ευρηματικής και διερευνητικής μάθησης. Ανάμεσα σε αυτά τα σχολεία ήταν και το Νηπιαγωγείο των Αγκουσελιανών για το οποίο ο κ. Τρικάλης παρατήρησε αναφορικά με τη σχέση των παιδιών με τις μαθησιακές πρακτικές το εξής: «Κάναμε το πρόγραμμα για τη βιοποικιλότητα και προσωπικά εντυπωσιάστηκα με τον τρόπο που έπρεπε να μεταδώσω τη γνώση ενώ μπορεί να γνωρίζεις πολλά πράγματα, να έχεις πάρα πολλές δεξιότητες σαν δάσκαλος, πρέπει να σκεφτείς ότι έχεις να κάνεις με πολύ μικρές ηλικίες. Η στοχοθεσία παραμένει υψηλή μάλιστα οι μαθητές είχανε έρθει προετοιμασμένοι και επειδή τους έδειξα ένα θεατρικό δρώμενο με τη φωτιά του Προμηθέα που την έφερε στους ανθρώπους και εγώ είπα ότι είναι θεός με διόρθωσαν τα παιδιά και είπαν είναι Τιτάνας. Οι μικροί μας μαθητές λοιπόν είναι σφουγγάρια που θα πρέπει να τους προσέχουμε», υπογράμμισε και κλείνοντας ανέφερε πως το ραντεβού τώρα ανανεώνεται για τον Σεπτέμβριο όπου το ΚΕΠΕΑ θα δεχθεί αιτήσεις από τα σχολεία και μάλιστα σημείωσε πως «τα προγράμματά μας είναι ευέλικτα και μπορούμε να τα προσαρμόσουμε στον τόπο που ενδιαφέρει τους μαθητές ή το σχολείο ή τους εκπαιδευτικούς».
