Μέρος 2
Η προσπάθεια από ορισμένες χώρες της ΕΕ να προκληθούν συζητήσεις και διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και της Ρωσίας, για τον τερματισμό επιτέλους της ρωσοουκρανικής σύρραξης έπεσε σε ένα απόλυτο κενό ξεγυμνώνοντας τη στυγνή πραγματικότητα. Οι «Έξαρχοι» της ΕΕ Μακρόν και Μερτζ εκστόμισαν το ΟΧΙ διότι φυσικά τους χαλάει τα πολεμικά σχέδια που κινούν τις οικονομίες τους. Με τον όρο «Έξαρχος» νοείται ο ανώτατος πολιτικός διοικητής στις κατεχόμενες από τους Βυζαντινούς περιοχές. Ο Έξαρχος είναι ένας ιστορικός, πολιτικός και «εκκλησιαστικός τίτλος που προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «άρχων» (αρχηγός ή επικεφαλής). Οι υπόλοιποι 25 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων είναι ελέω αδείας, άλλος πολύ, άλλο λίγο «ίσοι εταίροι». Και η φτωχοποίηση των ευρωπαϊκών μαζών ολοένα και επιταχύνεται περισσότερο!
Στο ισχύον Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2021-2027, που σημαίνει πως ξοδεύονται οι κοινοτικοί πόροι, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας διαθέτει περίπου 7,3-8 δισ. ευρώ για συνεργατική αμυντική έρευνα και ανάπτυξη δυνατοτήτων. Το SAFE, που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο το 2025, προβλέπει έως 150 δισ. ευρώ σε μακροπρόθεσμα δάνεια προς κράτη μέλη για κοινές αμυντικές προμήθειες. Το EDIP προβλέπει 1,5 δισ. ευρώ για την ενίσχυση και τον εκσυγχρονισμό της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
Αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ δεν έχει πλήρη αρμοδιότητα πολέμου και ειρήνης, αλλά έχει πλέον ουσιαστική αρμοδιότητα στη χρηματοδότηση, οργάνωση και βιομηχανική υποστήριξη της άμυνας.
3. Τι έδειξε η Σύνοδος Κορυφής της 18-19 Ιουνίου 2026;
Η Σύνοδος αυτή ήταν πολύ σημαντική για την υπόθεση που εξετάζουμε. Τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αναφέρουν ότι η Ρωσική επίθεση κατά της Ουκρανίας παραμένει «υπαρξιακή πρόκληση» για την ΕΕ και ότι η αμυντική ετοιμότητα της Ευρώπης πρέπει να αυξηθεί αποφασιστικά έως το 2030.
Ας δούμε ειδικότερα ποιος εκπροσωπεί τελικά την Ευρώπη.
Η σύνοδος κορυφής της 18ης και 19ης Ιουνίου 2026 δεν ανέδειξε μόνο τη γνωστή ευρωπαϊκή γραμμή υπέρ της Ουκρανίας. Ανέδειξε και ένα βαθύτερο πρόβλημα: ποιος έχει τελικά το δικαίωμα να μιλά εξ ονόματος της Ευρώπης όταν τίθεται το ζήτημα της ειρήνης.
Στα επίσημα συμπεράσματα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επανέλαβε ότι η ΕΕ στηρίζει την Ουκρανία, κάλεσε τη Ρωσία να δεχθεί πλήρη και άμεση κατάπαυση του πυρός και να εμπλακεί σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις, ενώ τόνισε ότι καμία ειρηνευτική διαδικασία δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς την Ουκρανία. Αυτή είναι η θεσμική, προσεκτικά διατυπωμένη θέση των 271.
Όμως πίσω από τις επίσημες φράσεις φάνηκε μια σοβαρή εσωτερική ρήξη. Η προσπάθεια του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να διατηρηθεί ένας δίαυλος επικοινωνίας με τη Μόσχα προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Σύμφωνα με το Reuters, ορισμένοι ηγέτες προειδοποίησαν ότι τέτοιες κινήσεις δεν πρέπει να γίνονται χωρίς συντονισμό και ότι η πίεση προς τη Ρωσία πρέπει να παραμείνει το κύριο εργαλείο της Ευρώπης2.
Ιδιαίτερα ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Φρίντριχ Μερτς εμφανίσθηκαν αντίθετοι στην ιδέα να αναλάβει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ρόλο συνομιλητή με τη Ρωσία. Η κριτική τους, όπως μεταδόθηκε, δεν αφορούσε μόνο την ουσία της επαφής με το Κρεμλίνο, αλλά και το ποιος νομιμοποιείται να εκπροσωπήσει την Ευρώπη σε ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα3.
Εδώ βρίσκεται η πολιτική ουσία. Η ΕΕ ιδρύθηκε ως ένωση κρατών μελών, όχι ως διευθυντήριο λίγων μεγάλων πρωτευουσών. Αν η ειρήνη στην Ουκρανία, η ασφάλεια της ηπείρου και οι σχέσεις με τη Ρωσία μεταφερθούν εκτός της κανονικής κοινοτικής διαδικασίας, τότε οι υπόλοιπες χώρες κινδυνεύουν να μετατραπούν σε θεατές αποφάσεων που τις αφορούν άμεσα.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι αν η Ευρώπη πρέπει να στηρίξει την Ουκρανία. Το ζήτημα είναι αν μπορεί να στηρίξει την Ουκρανία και, ταυτόχρονα, να κρατήσει ανοιχτή μια ευρωπαϊκή διπλωματική οδό προς την ειρήνη. Διότι χωρίς κοινή ευρωπαϊκή φωνή, η Ευρώπη κινδυνεύει να εμφανίζεται ισχυρή στα ανακοινωθέντα, αλλά αδύναμη στις αποφάσεις. Τη θέση μας αυτή έχουμε διατυπώσει από το 2022 και επιμένουμε ακόμη
Ο κίνδυνος συρρίκνωσης κοινωνικών και αναπτυξιακών πολιτικών λόγω άμυνας
Ο κίνδυνος υπάρχει και ήδη αποτελεί βασικό αντικείμενο της διαπραγμάτευσης για το ΠΔΠ 2028-2034. Η Επιτροπή προτείνει για το νέο ΠΔΠ μια μεγάλη αναδιάταξη προτεραιοτήτων. Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, το παράθυρο «άμυνας και διαστήματος» προβλέπεται να διαθέσει 131 δισ. ευρώ για επενδύσεις σε άμυνα, ασφάλεια και διάστημα — ποσό πενταπλάσιο σε σχέση με το προηγούμενο ΠΔΠ, σύμφωνα με την ίδια την Επιτροπή.
Αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι καταργούνται η ΚΑΠ, η συνοχή, η έρευνα ή η κοινωνική πολιτική. Σημαίνει όμως ότι οι νέες προτεραιότητες —άμυνα, ασφάλεια, μετανάστευση, ανταγωνιστικότητα, στρατηγική αυτονομία— διεκδικούν πολύ μεγαλύτερο μερίδιο από έναν προϋπολογισμό που δεν μπορεί να αυξάνεται απεριόριστα. Τελικά αυτό ισοδυναμεί με ουσιαστική συρρίκνωση της ΚΓΠ και ενδεχομένως και σημαντικής επανεθνικοποίησης των παροχών προς τους κλάδους της γεωργίας και της κτηνοτροφίας.
Το Συμβούλιο αναφέρει ότι το ΠΔΠ 2028-2034 είναι από τις πιο πολιτικά ευαίσθητες και σύνθετες διαδικασίες της ΕΕ και απαιτεί ομοφωνία στο Συμβούλιο και έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Στη Σύνοδο 18-19 Ιουνίου 2026 οι ηγέτες συζήτησαν το νέο ΠΔΠ με στόχο συμφωνία έως το τέλος του 2026, ώστε τα προγράμματα να λειτουργήσουν από τον Ιανουάριο 2028.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν ιδρύθηκε για να γίνει στρατιωτική δύναμη. Ιδρύθηκε για να καταστήσει τον πόλεμο μεταξύ των ευρωπαϊκών λαών αδύνατο και να αντικαταστήσει την αντιπαράθεση με θεσμική διαπραγμάτευση. Όμως οι Συνθήκες, ιδίως μετά το Μάαστριχτ, το Άμστερνταμ και κυρίως τη Λισαβόνα, της έδωσαν ρόλο στην ασφάλεια και την άμυνα. Αυτός ο ρόλος παραμένει περιορισμένος από την εθνική κυριαρχία των κρατών μελών, αλλά διευρύνεται ραγδαία μέσω βιομηχανικών, ερευνητικών, δανειακών και προμηθευτικών εργαλείων.
Το κρίσιμο πολιτικό ερώτημα για το ΠΔΠ 2028-2034 είναι αν η άμυνα θα προστεθεί ως νέα κοινή ευρωπαϊκή ανάγκη με νέους πόρους, ή αν θα χρηματοδοτηθεί με ανακατανομή εις βάρος της ΚΑΠ, της συνοχής, της περιφερειακής ανάπτυξης, της απασχόλησης και του κοινωνικού κράτους. Εκεί θα κριθεί αν η ΕΕ παραμένει πρωτίστως ένωση ειρήνης και ευημερίας ή αν μετασχηματίζεται σε ένωση ανταγωνισμού, ασφάλειας και εξοπλιστικής προσαρμογής.
2 https://www.reuters.com/world/some-eu-leaders-caution-against-talks-with-russia-2026-06-18/
3 https://www.eurointegration.com.ua/eng/news/2026/06/19/7240026/
