Η εκτεταμένη πολιτική διαφθορά, η συνεχιζόμενη κοινωνική και οικονομική δυσπραγία μεγάλων πληθυσμιακών ομάδων -παρά την ευημερία μακροοικονομικών δεικτών-, η κυριαρχία του πολιτικού κυνισμού, η σκόπιμη απαξίωση και στη συνέχεια η εργαλειοποίηση των θεσμών που χαρακτηρίζουν την μεταμνημονιακή Ελλάδα του 2026, θα μπορούσαν να έχουν δύο οδούς διεξόδου.
Η μια θα ήταν η ριζοσπαστική απάντηση της κοινωνίας των πολιτών μέσω της πλατιάς πολιτικής συμμετοχής, η οποία θα έφερνε την αλλαγή του πολιτικού σκηνικού μέσα από διεκδικήσεις, ενίσχυση και θωράκιση των θεσμών, καθώς και αιτήματα ουσιαστικής δημοκρατίας, διαφάνειας και λογοδοσίας.
Η δεύτερη δεν είναι άλλη από την προσμονή ενός υπερβατικού πολιτικού σωτήρα, ο οποίος θα φέρει λύσεις στα καθημερινά μας προβλήματα με έναν τρόπο που δεν καταλαβαίνουμε, αλλά εμπιστευόμαστε, ή το να πιστεύουμε στους αυτοαναφορικούς λόγους και στις αγαθές προθέσεις για βελτίωση και αλλαγή της ζωής μας, χωρίς να ζητάμε να μάθουμε για το πρόγραμμα, τον τρόπο και το γενικότερο πολιτικό σχέδιο. Αυτό το εκλογικό σώμα είναι ευεπίφορο σε κάθε είδους λαϊκισμό, αναζητά μεταφυσικές λύσεις σε προβλήματα που είναι αμιγώς κοινωνικοοικονομικά, αντιλαμβάνεται την κριτική και την αμφισβήτηση ως κάτι αιρετικό και απειλητικό και αναζητά την ασφάλεια στην παράδοση, στο ένδοξο παρελθόν και στη θρησκεία. Παράλληλα, είναι έτοιμο να εκχωρήσει ατομικά, κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα στα χέρια ανθρώπων που τους βλέπει ως σωτήρες ή ως «καπετάνιους» της χώρας, ενίοτε και ως «νταήδες».
Ωστόσο, μια πολιτεία χωρίς ισχυρούς, απρόσωπους και ανεξάρτητους θεσμούς, είναι έρμαιο στον πολιτικό μεσσιανισμό, στην προσμονή, δηλαδή, εκείνου του πολιτικού υπερβατικού όντος που θα βγάλει το λαό από την παρακμή και θα τον οδηγήσει προς το ιστορικό του πεπρωμένο. Από την άλλη, αν και οι σύγχρονοι θεσμοί φτιάχνονται στο πλαίσιο αστικών δημοκρατικών συστημάτων, παρατηρούμε, ακόμα και σε δημοκρατίες δυτικού τύπου, μια σκόπιμη παρακμή, αποδυνάμωση και απονομιμοποίησή τους μέσα από άμεσες ή και έμμεσες ενέργειες πολιτικών δυνάμεων που βλέπουν την παραμονή τους στην εξουσία περισσότερο με όρους κληρονομικών δικαιωμάτων παρά με όρους δημοκρατικού κοινοβουλευτισμού που βασίζεται σε αρχές.
Το κίνημα MAGA του Trump, οι σύγχρονοι μεγαλοϊδεατισμοί-ιμπεριαλισμοί που ξαναβγαίνουν στο προσκήνιο, οι «γαλάζιες πατρίδες», οι πάσης φύσεως αλυτρωτισμοί, τρέφονται από την αίσθηση κοινωνικής παρακμής και διαφθοράς, την υπέρμετρη αύξηση των κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων και το χάσμα ανάμεσα στην πολιτική ελίτ και τα χαμηλομεσαία στρώματα. Εκείνοι που παρουσιάζονται ως σωτήρες του έθνους, κυρίαρχοι προσωποπαγών καθεστώτων, κατασκευάζουν πάντα έναν εξωτερικό κοινωνικό εχθρό, έναν ή πολλαπλούς φαντασιακούς κινδύνους από τους οποίους θα προφυλάξουν το έθνος, όπως ο καλός και ενάρετος ποιμένας το κοπάδι του από τους λύκους. Ο Τραμπ θα σώσει το «ποίμνιό» του από τους «δαιμονικούς» Κινέζους, τους Μεξικανούς λαθρομετανάστες τους Κολομβιανούς εμπόρους ναρκωτικών και τους εσωτερικούς εχθρούς, υπέρμαχους της woke ατζέντας. Ο Πούτιν προστατεύει το έθνος του κάνοντας επεκτατικό πόλεμο ενάντια σε «νεοναζί», «ναρκομανείς πολιτικούς», διεφθαρμένους υποστηρικτικές των ομοφυλόφιλων και στον «αλλοτριωμένο» δυτικό τρόπο ζωής. Ο Ερντογάν φαντασιώνεται «γαλάζιες πατρίδες» και ανασύσταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με την επικράτηση του μουσουλμανικού μεγαλείου.
Δυστυχώς, η επικράτηση αυτού του τρόπου σκέψης, και η λογική του «ενός ανδρός αρχής» είναι πολύ πιθανόν να οδηγήσει τον πλανήτη σε εκτεταμένη σύγκρουση με καταστροφικά αποτελέσματα. Μακάρι, να μην δούμε την ιστορία να επαναλαμβάνεται.
