Μέρος 1
Τα προβλήματα στέγασης και η κοινωνική πολιτική έχουν πάρει θηριώδεις διαστάσεις σε ολόκληρη την ΕΕ! Η στέγαση έχει λάβει χαρακτήρα νέας κοινωνικής πληγής στην Ευρώπη. Το σπίτι έγινε είδος πολυτελείας και η στέγαση στην Ευρώπη καταβροχθίζει το εισόδημα μεσαίων και μικρών νοικοκυριών. Το ύψος των ενοικίων προσθέτει πλήγμα και στην κοινωνική συνοχή και πιέζει τα εισοδήματα. Η νέα μεγάλη δοκιμασία της Ευρώπης απειλεί πλέον τη μεσαία τάξη. Από την Αθήνα έως τη Λισαβόνα η στέγη γίνεται πολιτικό πρόβλημα και πλέον ανήκει στα είδη πολυτελείας. Η φτωχοποίηση των Ευρωπαίων πολιτών είναι αυταπόδεικτη και ανακοινώσεις για τη μείωση της φτώχειας είναι άνευ αντικειμένου!
Η προσιτή κατοικία αποτελεί το νέο κοινωνικό μέτωπο της Ευρώπης Η πίεση για εύρεση στέγης εντείνεται και από τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, την ακρίβεια και τη μειωμένη κοινωνική πολιτική.
Η στεγαστική κρίση στην Ευρώπη δεν γεννήθηκε το 2024-2026. Ήδη μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια αφού η κατασκευή νέων κατοικιών δεν επανήλθε πλήρως στα προ κρίσης επίπεδα. Ένα ερευνητικό κείμενο του Συμβουλίου της ΕΕ επισημαίνει ότι η οικιστική κατασκευή στην ΕΕ υστερεί έναντι της ζήτησης σχεδόν επί δύο δεκαετίες: Η κρίση του 2008 μείωσε τις επενδύσεις σε νέες κατοικίες, η πανδημία επιδείνωσε τις καθυστερήσεις σε άδειες, υλικά και εργασία, ενώ μετά το 2022 η άνοδος επιτοκίων και ενεργειακού κόστους συμπίεσε ακόμη περισσότερο την προσφορά1.
Η δεύτερη φάση επιδείνωσης φαίνεται μετά το 2013-2015, όταν οι τιμές κατοικιών άρχισαν να ανεβαίνουν ταχύτερα από τα εισοδήματα. Η Eurostat δείχνει ότι στην ΕΕ οι τιμές κατοικιών αυξήθηκαν κατά 53% μεταξύ 2010 και 2024, ενώ τα ενοίκια αυξήθηκαν κατά 25%. Ιδιαίτερα έντονη ήταν η άνοδος το 2021 και το 2022, με ετήσια αύξηση 8% στις τιμές κατοικιών, πριν από μικρή διόρθωση το 2023 και νέα άνοδο το 20242.
Η τρίτη φάση είναι η μεταπανδημική και ενεργειακή περίοδος 2021-2026. Στο τέταρτο τρίμηνο του 2025, οι τιμές κατοικιών στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 5,5% και τα ενοίκια κατά 3,2% σε ετήσια βάση. Η Eurostat σημειώνει ότι την τελευταία δεκαετία, από το 2015 έως το γ΄ τρίμηνο του 2025, οι τιμές κατοικιών αυξήθηκαν κατά 64,9% και τα ενοίκια κατά 21,8%3.
Συνεπώς, η κρίση έχει βάθος δεκαπενταετίας, αλλά μετατρέπεται σε πολιτικό θέμα πρώτης γραμμής από το 2021 και μετά. Η πανδημία, η ενεργειακή κρίση, η άνοδος επιτοκίων, η αύξηση του κόστους κατασκευής, οι βραχυχρόνιες μισθώσεις, η τουριστικοποίηση κέντρων πόλεων και η αδυναμία μισθών να ακολουθήσουν τις τιμές έκαναν το πρόβλημα εκρηκτικό.
Η τιμή των κατοικιών αυξήθηκε με γοργότερο τρόπο απ ότι τα ενοίκια, αλλά και τα δυο μεγέθη είναι σε αδιάκοπη αύξηση, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat.
Στο διάγραμμα της Eurostat (επίσημης στατιστικής υπηρεσίας ης ΕΕ) παρατηρούμε τη διαρκή και σημαντική αύξηση των τιμών απόκτησης κατοικίας ή ενοικίασης.
Ο σχεδιασμός που υπάρχει στην ΕΕ έχει ένα κρίσιμο όριο: η στέγαση παραμένει κυρίως εθνική, περιφερειακή και τοπική αρμοδιότητα. Η ΕΕ δεν μπορεί να αντικαταστήσει τα κράτη μέλη, αλλά επιχειρεί πλέον να διαμορφώσει κοινό πλαίσιο, χρηματοδοτικά εργαλεία και κανόνες.
Η Κομισιόν έχει παρουσιάσει τον πρώτο Ευρωπαϊκό Σχέδιο για προσιτή στέγη. Το σχέδιο στηρίζεται σε τέσσερις πυλώνες: αύξηση προσφοράς κατοικιών, κινητοποίηση επενδύσεων, άμεση στήριξη μαζί με μεταρρυθμίσεις και προστασία των περισσότερο πληττόμενων ομάδων4.
Στα πρακτικά μέτρα της ΕΕ περιλαμβάνονται: Ευρωπαϊκή στρατηγική για την κατασκευή κατοικιών, μείωση γραφειοκρατίας και ταχύτερες άδειες. Ετοιμάζεται έτσι, μια πανευρωπαϊκή επενδυτική πλατφόρμα με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και άλλους φορείς. Επίσης αναμένεται η αναθεώρηση κανόνων κρατικών ενισχύσεων ώστε να διευκολύνεται η δημόσια στήριξη κοινωνικής και προσιτής κατοικίας, νέα νομοθετική πρωτοβουλία για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις σε περιοχές υπό στεγαστική πίεση και μέτρα κατά της κερδοσκοπίας στην αγορά κατοικίας.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει κινηθεί επιθετικά στην άσκηση πολιτικής. Στις 10 Μαρτίου 2026 ενέκρινε συστάσεις για τη στεγαστική κρίση, ζητώντας φορολογικά κίνητρα για χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, επενδύσεις σε κοινωνική, δημόσια, συνεταιριστική και προσιτή κατοικία, αξιοποίηση αχρησιμοποίητων πόρων των Ταμείων Ανάκαμψης, αναθεώρηση κρατικών ενισχύσεων και απλοποίηση αδειοδοτήσεων με στόχο μέγιστο χρόνο 60 ημερών για άδειες βιώσιμης και προσιτής κατοικίας.
Στο επόμενο σημείωμά μας θα επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον μας στην ελληνική περίπτωση.
1 https://www.consilium.europa.eu/media/zjnju4uw/art_europe-housing-crisis.pdf
2 https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/housing-2025
3 https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20260407-1
4 https://housing.ec.europa.eu/european-affordable-housing-plan_en
