Παραδείγματα θάρρους στη δίνη των δίσεκτων καιρών
Σε μια εποχή μισαλλοδοξίας που ζούμε όπου οι ηθικές αξίες καταπατούνται με τόση βαρβαρότητα έρχονται κάποιες μορφές Ρεθεμνιωτών στο νου μας που εκτός από τα μετερίζια της πατρίδας τίμησαν και τις επάλξεις της ανθρωπιάς.
Και ξεκινάμε από ένα αγαθό λευίτη, ένα πρότυπο ιερέα που έζησε τους χαλεπούς καιρούς, όπου δοκιμάζονταν οι ανθρώπινες αξίες και το ανάστημα της ψυχής, στον παπά Στυλιανό Καλογεράκη από τον Άγιο Ιωάννη Αμαρίου.
Γεννήθηκε το 1911 από ονομαστούς γονείς. Από τις πρώτες τάξεις του σχολείου έδειχνε έφεση στη μάθηση. Έτσι παρά τις δυσκολίες που δημιουργούσε η μόρφωση ενός παιδιού στον οικογενειακό προϋπολογισμό εκείνες τις εποχές, με χαρά άνοιξαν οι γονείς του τις θύρες της μάθησης στον γιο τους που παρακολούθησε τα μαθήματα του Γυμνασίου στο Ρέθυμνο. Το 1927 μόλις τέλειωσε τον έστειλαν στην Εκκλησιαστική Σχολή Χανίων. Η μεγάλη του ευσέβεια τον είχε προετοιμάσει για να γίνει λειτουργός του Υψίστου.
Η αγιασμένη σκιά του περίφημου Μητροφάνη, που έχει τη μεγάλη τιμή να είναι συγγενής του βαραίνει στη μεγάλη του απόφαση.
Ο παπά Στυλιανός αισθάνεται μεγάλο θαυμασμό για τους ηρωικούς προγόνους του και αισθάνεται την ανάγκη να υπηρετεί την αξιοπρέπεια και τις ανθρώπινες αξίες με ταπεινοφροσύνη. Γίνεται όμως η ζωή του πρότυπο για τους άλλους νέους, χωρίς ο ίδιος να το επιδιώξει. Ακολουθεί η στρατιωτική θητεία και η διακονία στην Ιερά Μονή Πρέβελη. Μια ευκαιρία άσκησης πνευματικής πριν αναλάβει τα υψηλά του καθήκοντα.
Νέος δημιουργεί οικογένεια με μια εξαιρετική κοπέλα από την περιοχή, τη Θεονύμφη Παραδεισανού.
Στους ίδιους πάντα χαμηλούς τόνους ξεκινά τη διακονία του, αλλά ο θείος λόγος που μεταφέρει στους πιστούς με την ίδια ιερότητα της θείας μετάδοσης, ενισχύεται και από πηγές της παράδοσης. Σκοπός του να μην ξεχνούν οι ενορίτες του και το ιστορικό παρελθόν του χωριού.
Ήρθε ο πόλεμος που έσερνε μαζί του και όλα τα δεινά για τον άμαχο πληθυσμό. Ο παπά Στυλιανός προσπαθεί να εμψυχώνει τον κόσμο, ιδιαίτερα εκείνους που ξέρει ότι κάνουν αντίσταση. Ανάμεσά τους ο περίφημος «παππούς» της Αντίστασης ο πολιτικός Μανόλης Παπαδογιάννης. Οι προσευχές του εστιάζονται στον ιερό αγώνα και παρακαλεί τον Ύψιστο να ευλογεί κάθε πρωτοβουλία που θα φέρει πιο κοντά τη λευτεριά.
Ώρες και στιγμές χαμογελά μόνος του σκεπτόμενος αυτά που αρνείται να συλλάβει η ανθρώπινη φαντασία. Άκουγε παιδί τους παππούδες να μιλάνε για την ευλογία που είχε το χωριό να μη σιμώνει εχθρός. Τούρκος δεν τολμούσε να πλησιάσει μετά από όσα είχαν διαδοθεί για την σκληρή τιμωρία από τον Άγιο Ιωάννη καθενός που θα τολμούσε να πειράξει το χωριό και τους κατοίκους του.
Αρκετές ιστορίες είχαν να διηγηθούν οι παλαιότεροι για την επέμβαση του Αγίου σε κάθε αλλόθρησκο που τολμούσε να κάνει κακό στον τόπο που κοσμούσε ο ναός του.
Και να. Ακόμα και τότε στην περίοδο της Κατοχής δεν φαινόταν Γερμανός στο χωριό.
Μπροστά στο απόσπασμα
Τα γεγονότα δυστυχώς κατάφεραν να σπάσουν την παράδοση. Η δράση του Μανόλη Παπαδογιάννη, του περίφημου «παππού» της Αντίστασης, ήταν η αφορμή. Ακριβό το τίμημα για τις αδελφές και τον γαμπρό του που δεν ήθελε να αφήσει τη γυναίκα του στην τύχη της.
Βρέθηκε και ο παπά Στυλιανός μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα μαζί με τον πρώτο του εξάδελφο. Αν και είχε πιεστεί αρκετά, δεν άνοιξε το στόμα του εξοργίζοντας τους ναζί. Αποφάσισαν να τον εκτελέσουν. Τον έστησαν μπροστά στην πόρτα της εκκλησιάς των Αγίων Τεσσάρων Μαρτύρων. Από ένα ευφυέστατο τέχνασμα, πάντως σώθηκε από την εκτέλεση. Ήταν θέλημα Θεού.
Γιατί η παρουσία του ήταν πολύτιμη, αφού αδιαφορώντας για τον κίνδυνο αλώνιζε τον τόπο για να προσφέρει παρηγοριά στους πιστούς και να τους βοηθήσει να εκτελούν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα. Χορδάκι, Δρυγιές και άλλα χωριά πέρα από το δικό του είχε υπό την πνευματική του εποπτεία και πήγαινε ακόμα και νύχτες για να τελέσει τις ακολουθίες αδιαφορώντας για τις άθλιες καιρικές συνθήκες, τους κινδύνους και τις δυσκολίες της μεταφοράς. Εκείνη την εποχή που και η οδοποιία ήταν ανύπαρκτη ήταν περιπετειώδης κάθε μετακίνηση. Αφήνουμε τους κινδύνους εκείνης της εποχής, της διχαστικής πολιτικής που έκρυβε παντού κινδύνους.
Πάνω από τα γεγονότα
Σαν άλλος παπά Γιάνναρος ο αγαθός λευίτης, εποχές που η μισαλλοδοξία οδηγούσε σε ακρότητες, στεκόταν πάνω από τα γεγονότα, μιλούσε για ενότητα και την ανάγκη να σμίξουν τα χέρια για να σηκώσουν την πληγωμένη χώρα που αιμορραγούσε μετά τις περιπέτειες του πολέμου. Διακήρυττε με παρρησία τις θλιβερές επιπτώσεις από τον φανατισμό και τη διχόνοια που αποτελεί κατάρα για το έθνος των Ελλήνων.
Ενδιαφέρεται ακόμα και για τη μόρφωση των παιδιών του. Ακολουθώντας την οικογενειακή παράδοση απόκτησε κι εκείνος μεγάλη οικογένεια. Παλεύει όμως με αξιοπρέπεια για την ευημερία της και παίρνει τη μεγάλη ηθική ανταμοιβή της καλής πορείας των παιδιών του, όπως εκείνος ήθελε. Να μεγαλουργούν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, απαλλαγμένα από το μικρόβιο της ματαιοδοξίας.
Ο παπά Στυλιανός δεν γονάτισε ούτε και στα δυνατά χτυπήματα της ζωής, γιατί ο Θεός θέλησε να τον δοκιμάσει περισσότερο ίσως από όσο επιτρέπουν οι ανθρώπινες αντοχές.
Ο θάνατος των γονιών του και τεσσάρων αδελφών του και μάλιστα τόσο οικτρός, άνοιξε βαθιές πληγές στην ψυχή του άξιου λειτουργού. Δεν επηρέασε όμως ούτε στιγμή την πίστη του και την ευρύτατη χριστιανική του αντίληψη.
Έτσι το όνομά του ταυτίζεται με κάθε παράδειγμα θέλησης, πίστης, υπομονής, εγκράτειας, ανεξικακίας, αρχοντιάς και αξιοπρέπειας. Για 46 χρόνια πρόσφερε τις υπηρεσίες του στο μεγάλο πνευματικό μετερίζι που του εμπιστεύθηκε ο Θεός, χωρίς να λιποτακτήσει από το βαρύ καθήκον.
Ο Θεός τον κάλεσε κοντά του το 1986. Κοσμοσυρροή στην κηδεία του έδειξε για μια ακόμα φορά πόσο ο κόσμος τον θαύμαζε και τον αγαπούσε. Από τον τόσο μεστό επικήδειο που εκφώνησε ο Ευτύχιος Καλογεράκης, καθηγητής τότε του Λυκείου Ανωγείων, σταχυολογούμε και μερικούς στίχους που αγγίζουν την καρδιά και θεωρούμε ότι σκιαγραφούν απόλυτα την προσωπικότητα του λαμπρού κληρικού.
Κοιμήσου λοιπόν σεβάσμιε λευίτη
γλυκά κι αθώα κοιμήσου
αγαπημένη μέσα μας θα ζει πάντα η θύμησή σου.
Άρχοντας ήσουν ιερός στον τόπο αυτό που ζούσες
αρχοντικό το τέλος σου καθάριο όπως ποθούσες.
Κοίταξε εδώ λαός πολύς στην ύστατη αυτή στιγμή σου
ήρθε συγκινημένος μα και περήφανος ν’ ακούσει τη θανή σου.
Είναι αυτοί που βάφτισες που μύρωσες, που πάντρεψες
που βάφτισες τα παιδιά τους
που έθρεψες πνευματικά
κι αγίασες τα καλά τους…
Άξιζε να γνωρίσουμε καλύτερα τον παπά Στυλιανό Καλογεράκη. Δίδαξε με τη ζωή του ότι κάνει τον άνθρωπο να βλέπει ψηλότερα. Και του αξίζει κάθε τιμή στη μνήμη του.
Ηλίας Μοσχάκης
Άλλος ένας πολέμιος του φανατισμού ήταν ο γιατρός Ηλίας Αλεξ. Μοσχάκης, αδελφός του Μόσχου. Γεννήθηκε το 1916 και σπούδασε κι αυτός ιατρική. Ειδικεύτηκε στην Χειρουργική, στην ομάδα του καθηγητή Καραγιαννόπουλου της Σχολής του Νοσοκομείου «Ευαγγελισμός».
Απέκτησε τεράστια φήμη σαν μοναδικός δεξιοτέχνης χειρουργός. Αν και ο ίσκιος του Μόσχου, ήταν βαρύς πάνω του και τον είχε πάντα πρότυπο, κατάφερε με τη σειρά του, με την κατάρτιση, τον πατριωτισμό και την αγάπη για τον συνάνθρωπο να ξεχωρίσει και να θεωρείται μια αυθεντία στην επιστήμη του. Στη διάρκεια του εμφυλίου έδειξε το μεγαλείο της ψυχής του.
Ας αφήσουμε όμως τις μαρτυρίες να το αποκαλύψουν. Και ας πάρουμε αποσπάσματα από το βιβλίο του Μανώλη Χριστουλάκη διακεκριμένου καρδιολόγου «Η Μάχη της Φλώρινας».
«Γύρω από το 1033, σ’ ένα ύψωμα που καταλήγει η Μποσδροβίτσα, 500 μέτρα πάνω από τη Φλώρινα γίνεται σκληρή μάχη. Κάποια στιγμή ήρθε διαταγή όλοι οι φοιτητές να μεταβούν στο Νοσοκομείο της Φλώρινας.
Στο νοσοκομείο γινόταν χαμός.
Είμαστε καμιά δεκαπενταριά πρωτοετείς και δευτεροετείς της Ιατρικής της Φαρμακευτικής και της Οδοντιατρικής. Στο νοσοκομείο γινότανε χαμός! Θάλαμοι, διάδρομοι, σκάλες γεμάτα από τραυματίες και κάθε τόσο διακομίζονταν και καινούργιοι.
Χειρούργος ήταν ο οπλίτης-ιατρός Ηλίας Μοσχάκης, αποσπασμένος εκεί απ’ την 250 χειρουργική Μονάδα. Έφεδρος πολίτης ιατρός! Ο Σωτήρας. Παλαιότερα ήταν επιμελητής στο Λαϊκό Νοσοκομείο της Αθήνας, δεξί χέρι του καθηγητή Καραγιαννόπουλου.
Παρουσιαστήκαμε στον Μοσχάκη και μετά τα πρώτα λιγοστά λόγια μας ανέθεσε… καθήκοντα. Στραβάδια εμείς τότε της Ιατρικής (πρωτοετείς και δευτεροετείς) θα αναλαμβάναμε να παίξουμε σημαντικούς ρόλους μέσα σ’ ένα χειρουργείο, που στην ουσία βλέπαμε για πρώτη φορά! Βοηθοί χειρουργού, εργαλειοδότες, αναισθησιολόγοι, νοσοκόμοι κ.λπ.
Ο Μοσχάκης μας έστειλε να ψάχνουμε ανάμεσα στους τραυματίες να βρούμε τα πιο επικίνδυνα περιστατικά.
Τα τραύματα στην κοιλιά από θραύσματα ολμοβομβίδων ήταν τα πιο ύπουλα, τα πιο επικίνδυνα.
Το θραύσμα έκανε μια μικρή τρυπούλα στο τοίχωμα, ο τραυματίας αισθανότανε ένα καυτερό τσίμπημα και μετά το ξεχνούσε. Μέσα του όμως είχε φωλιάσει ο θάνατος!
Αμέσως μετά τον τραυματισμό η κοιλιά γινότανε σκληρή σαν «σανίδι». Αυτή την κατάσταση της κοιλιάς έπρεπε με την ψηλάφηση να διαπιστώσουμε εμείς».
Ατέλειωτες ώρες χειρουργούσε
«Ατέλειωτες ώρες ο Μοσχάκης μέσα στο χειρουργείο έσωζε ζωές και ζωές. Με μικρές διακοπές για φαγητό και ξεκούραση συνέχιζε να χειρουργεί επί μέρες».
Στην αναφορά αυτή του Μανώλη Χριστουλάκη, αξίζει να προσθέσουμε και τη βεβαίωση του Κωνσταντίνου Βάκκα, επίατρου-διευθυντή του 428 Στρατ. Νοσοκομείου, που αναφέρει: «Ο Ανθ/τρος Μοσχάκης Ηλίας υπηρέτησε από 23/10/48 -30/5/49, ως Τμηματάρχης Χειρουργός του ως άνω Νοσοκομείου.
Κατά το χρονικό τούτο διάστημα εξετέλεσεν την υπηρεσία του λίαν ευσυνειδήτως ως άριστος επιστήμων, ως ανώτερος άνθρωπος και λαμπρός πατριώτης.
Η μόνη του σκέψις ήτο ο πόνος του αρρώστου και μόνη του φροντίς η ανακούφιση αυτών. Δια της αρίστης του επιστημονικής μορφώσεως κατώρθωσε να διασώσει εκ βεβαίου θανάτου πλείστους τραυματίας. Δια τους βαρέως τούτους, ιδιαιτέρως, νυχθημερόν παρέστεκεν πλησιόντων, κατηύθυνε την νοσηλείαν κι ήλεγχε αυστηρότητα κάθε αμέλειαν ή παράλειψιν.
Κατά το ως άνω διάστημα ενοσηλεύθησαν υπ’ αυτού και εχειρουργήθησαν, συνολικώς 1100 ασθενείς, με άριστα αποτελέσματα. Απέσπασε πλειστάκις τα συγχαρητήρια κατά τα γενομένας επιθεωρήσεις, επροτάθη παρ’ ημών δια το μετάλλιον εξαιρέτων πράξεων και δια πολεμικόν Σταυρόν Γ’ τάξεως…».
Ένας παράφρονας θα τον έστελνε στον τάφο
Κι όμως ένας παράφρονας λίγο έλειψε να τον στείλει στον τάφο. Αναφέρει σχετικά στ’ απομνημονεύματά του ο γιατρός Μανόλης Χριστουλάκης: «Εκατοντάδες ζωές έσωσε ο Μοσχάκης. Ξέρετε ποια ήταν η ανταμοιβή του; Μια μέρα διακομίστηκε στο νοσοκομείο ένας λοχαγός, σε αθλία κατάσταση, με κουρελιασμένα κυριολεκτικώς τα δυο του σκέλη από νάρκη, με μεγάλη αιμορραγία και σε κατάσταση σοκ και «δηλητηρίασης» που προκαλούσε η απορρόφηση τοξικών ουσιών από τα κατατεμαχισμένα σκέλη του. Τον βάλαμε στο χειρουργείο και παρά τις υπεράνθρωπες, άψογες επιστημονικώς, προσπάθειες του γιατρού Μοσχάκη ο λοχαγός απέληξε.
Πριν καλά καλά γνωστοποιηθεί επισήμως ο θάνατος, τα «χωνιά», απέναντι, μετέδιδαν στους αποδώ, με τη γνωστή πια στις μέρες εκείνες φρασεολογία «…σας φάγανε τον λοχαγό στο χειρουργείο της Φλώρινας, όλοι έτσι θα πάτε».
Άγνωστο για ποιο λόγο, ο ανθυπασπιστής του λόχου που διοικούσε ο λοχαγός, ξεκίνησε για τη Φλώρινα, μπήκε με δυο-τρεις άλλους στο νοσοκομείο, αναζήτησε τον γιατρό Μοσχάκη, που μόλις έβγαινε από το λουτρό και τον πυροβόλησε στην κοιλιά!
Ευτυχώς ο γιατρός Μοσχάκης χειρουργήθηκε απ’ τον χειρουργό Γαϊτάναρο, που ήρθε από το νοσοκομείο της Κοζάνης και στη συνέχεια αφού σταθεροποιήθηκε η κατάστασίς του, διακομίστηκε στην Αθήνα. Ο δράστης μετά από χρόνια καταδικάστηκε σε τρία χρόνια φυλάκιση με… αναστολή!».
Πιστός στον όρκο του Ιπποκράτη
Για τον Ηλία Μοσχάκη δεν υπήρχαν τραυματίες της μιας ή της άλλης πλευράς σε εκείνη την παράλογη εποχή του εμφυλίου πολέμου.
Όπως ο Ηλίας Μοσχάκης, έτσι κι όλοι οι συνάδελφοί του, μπορεί να ήταν ταγμένοι στον αγώνα αλλά δεν έκαναν διακρίσεις όταν ένας συνάνθρωπος κινδύνευε.
Διονύσιος Ψαρουδάκης
Για τον Διονύσιο Ψαρουδάκη έχουν τόσα γραφτεί χωρίς να είναι αρκετά να εξάρουν την μεγάλη του λεβεντιά και γενναιοψυχία.
Περισσότερο από όλα πάντως μαχόταν κάθε μορφή μισαλλοδοξίας. Και το απέδειξε σε δίσεκτους καιρούς.
Γεννήθηκε τον Ιούνιο του 1880, στο Κεφαλοχώρι της Πηγής κι ήταν το δεύτερο αγόρι της οικογένειας Νικολάου και Χρυσής Ψαρουδάκη. Το κοσμικό του όνομα ήταν Δημήτρης.
Ήταν μόλις 17 χρόνων όταν πήρε μέρος στην τελευταία μάχη που έγινε μεταξύ Τούρκων και Κρητικών στην περιοχή ανάμεσα στα χωριά Πηγή, Μέση, Λούτρα, το 1897 υπό τον οπλαρχηγό Μαραγκουδάκη από τη Λούτρα.
Εκτός από αποδέκτης των επαναστατικών μηνυμάτων, ο Διονύσιος γίνεται και υπέρμαχος της ιδέας της Ένωσης, ξεσηκώνοντας με τον πύρινο λόγο του τα χωριά του δήμου Αρκαδίου.
Στις 27 Ιανουαρίου του 1909 χειροτονείται ιερομόναχος και το 1910 γίνεται μέλος του ηγουμενοσυμβουλίου.
Με την έναρξη του Μακεδονικού Αγώνα ο Διονύσιος βρίσκεται στο κέντρο των επιχειρήσεων με αρχηγό τον Στυλιανό Κλειδή. Κι όταν αυτός πέφτει ηρωικά, εκτελεί τις εντολές του Χρίστου Μακρή και στη συνέχεια του Νίκου Ψαρρού.
Διακρίνεται για το θάρρος και την απίστευτη γρηγοράδα του. Σαν να είχαν τα πόδια του φτερά. Από όπου περνούσε το όνομά του γινόταν θρύλος. Κι ήταν ακόμα τόσο νέος.
Γυρίζει νικητής και τροπαιούχος στο μοναστήρι, αφήνοντας πίσω του τον ηρωικό οπλαρχηγό. Αρχίζει και πάλι να ζει τον ήρεμο μοναχικό βίο, ώσπου στις 14 Απριλίου του 1926 εκλέγεται παμψηφεί ηγούμενος μέχρι το 1930 και μετά το 1930 μέλος του ηγουμενοσυμβουλίου και με άλλη μία τετραετία ηγούμενος, εκτός από εκείνη της Γερμανοκατοχής που καθαιρέθηκε με απόφαση του Γενικού Στρατιωτικού Διοικητή Φρουρίου Κρήτης. Επί ηγουμενίας του το Αρκάδι αναγεννάται χάρις στις έντονες δραστηριότητές του.
Η Μάχη της Κρήτης τον βρίσκει να ξεσηκώνει πάλι τα χωριά για ν’ αντισταθούν. Επειδή κατά καιρούς έγκριτοι και σεβαστοί συμπολίτες μου αντικρούουν τη λεπτομέρεια αυτή, παραθέτω απλά γραπτές μαρτυρίες που έχουν καταθέσει επίσης έγκριτοι ιστορικοί.
Κάτω από το βάρος των ψυχών
Άφησα για το τέλος μια αγωνία, ένα βάρος ψυχής του αντιστασιακού ιερωμένου που τον ακολουθούσε μέχρι το τέλος της ζωής του. Το είχε εκμυστηρευθεί στον Κώστα Μυγιάκη σε μια από τις συχνές επισκέψεις του τελευταίου στο κελί του ηγουμένου ένα απόγευμα του 1968. Είχε το βάρος των ψυχών όλων εκείνων που είχε υποχρεωθεί να σκοτώσει στη μάχη. Ο δάσκαλος για να τον παρηγορήσει του θύμισε ότι στα 70 χρόνια της ιεροσύνης του είχε υπηρετήσει κάτω από τέσσερις επισκόπους που δεν του έκαναν νύξη για το θέμα και το ασυμβίβαστο τάχα φόνου και ράσου.
Κι επειδή δεν τον έπεισε βρήκε μετά από επίπονη έρευνα μια μαρτυρία για παρόμοιο γεγονός με πρωταγωνιστή τον Άγιο Βοδενών και τη συμπεριφορά του σε εκδικητή χριστιανικού αίματος. Αμέσως ο Διονύσιος δήλωσε λυτρωμένος ακούγοντας το περιστατικό.
Αυτό που επίσης χαρακτήριζε τον Διονύσιο ήταν η καθάρια σκέψη του, ανόθευτη από μικροπολιτικά συμφέροντα.
Είναι χαρακτηριστική η στάση που κράτησε με την υποχώρηση των Γερμανών όταν του ζητήθηκε από αντάρτικες ομάδες να «καθαρίσει τον τόπο από ενάντιους των λαϊκών απαιτήσεων».
«Δεν βάφω τα χέρια μου με αίμα αδελφικό» είπε απλά και κράτησε παρά τις πιέσεις μια στάση ακέραια. Ένας παπά-Γιάνναρος σε όλο του το μεγαλείο.
Είναι πολλά επίσης τα στοιχεία που συγκέντρωσα από τον Πρινέ Μυλοποτάμου, όπου είχε χρηματίσει εφημέριος.
Περισσότερα άκουσα όμως από την καλή φίλη και ανιψιά του Διονυσίου κ. Ευγενία Ψαρουδάκη-Κοτζαμπασάκη, που συνήθιζε να περνά τις σχολικές διακοπές της στο μοναστήρι. Εκεί βίωσε και την άλλη πλευρά του Διονυσίου. Εκείνη του πολυεύσπλαχνου και πολυέλαιου, που ήθελε να γιατρεύει κοινωνικές πληγές. Σε καιρό ειρήνης ήταν ο καλόγερος απόστολος της πνευματικής ζωής, ο καλός σπορέας των αξιών στις ψυχές των νέων για τους οποίους πάντα είχε χρόνο να ασχοληθεί με πατρική αγάπη. Ήταν ένα καταφύγιο για κάθε άνθρωπο που ζητούσε ένα λιμάνι γαλήνης κουρασμένος από τα χτυπήματα της ζωής.
Πηγές:
Επικήδειος Ευτυχίου Καλογεράκη εφημερίδα «Αμαριώτικη Φωνή» (Νοέμβριος 1985- Ιανουάριος 1986).
Σταύρου Φωτακη: «Στη βορεινάδα μιας κορφής, γράφω τα που θυμούμαι».
Εύας Λαδιά: «Ρεθεμνιώτες ήρωες στην επανάσταση του 1821».
