Στον χάρτη των κορυφαίων γαστρονομικών προορισμών η Κρήτη
Ο τίτλος, η διάκριση, το βραβείο – μπορεί να το χαρακτηρίσει κανείς – που έχει λάβει η Περιφέρεια Κρήτης για το 2026 ως «Ευρωπαϊκή Γαστρονομική Περιφέρεια» από το Διεθνές Ινστιτούτο Γαστρονομίας, Πολιτισμού, Τεχνών και Τουρισμού (IGCAT) συνιστά ένα πολύ σημαντικό βήμα που έρχεται να προστεθεί στις προσπάθειες της Περιφέρειας όλα τα χρόνια στην προώθηση της διατροφικής κουλτούρας του νησιού. Μιλάμε εξάλλου για μια από τις μακροβιότερες διατροφικές παραδόσεις στον πλανήτη, για ένα μοντέλο διατροφής στενά συνδεδεμένο με την ευζωία – μια διαπίστωση και επιστημονικά τεκμηριωμένη – το οποίο μέσα στο ταχύτατα μεταβαλλόμενο παγκόσμιο περιβάλλον είναι κρίσιμο να διασωθεί, να παραμείνει κομμάτι της κουλτούρας των σύγχρονων κρητικών και φυσικά να προβληθεί και να διαδοθεί ακόμη περισσότερο στο εξωτερικό, αποδίδοντας τη λεγόμενη προστιθέμενη αξία στην Κρήτη ως προορισμό. Το έργο «Κρήτη. Ευρωπαϊκή Περιφέρεια Γαστρονομίας 2026», επομένως, έρχεται να διασυνδέσει 47 φορείς από όλη την Κρήτη (Δημόσιους Οργανισμούς, Αναπτυξιακές Εταιρείες, Συνεταιρισμούς, Επαγγελματικές Οργανώσεις Εργοδοτών, Εργατικά Σωματεία, Μουσεία, Οργανισμούς Τρίτου Τομέα, Χώρους UNESCO, Πανεπιστήμια – Επιστημονικούς και Εκπαιδευτικούς Φορείς) που υπό την εποπτεία, την υποστήριξη και τον συντονισμό της Περιφέρειας Κρήτης και της Εκπαιδευτικής Αναπτυξιακής ΠΛΟΗΓΟΣ θα αποτελέσουν ένα σταθερό πυρήνα συνεργασίας για τα επόμενα χρόνια, ο οποίος θα συμβάλει καθοριστικά στη χάραξη πολιτικών που θα πάνε ένα βήμα παρακάτω τους στόχους της Περιφέρειας σε ό,τι αφορά τον κρητικό διατροφικό πολιτισμό. Σε αυτό το πλαίσιο μάλιστα, έπειτα από δημόσια διαβούλευση οι 47 αυτοί φορείς κατέληξαν στη σύνταξη ενός στρατηγικού και επιχειρησιακού σχεδίου για την επόμενη τετραετία, 2026-2030, όπου ήδη από φέτος θα τεθεί σε εφαρμογή. Όπως αναφέρει στα «Ρ.Ν.» η Ειρήνη Χουδετσανάκη, πρόεδρος Αγροδιατροφικής Σύμπραξης της Περιφέρειας Κρήτης το επιχειρησιακό αυτό πλάνο, διακρίνεται σε πέντε κεντρικούς άξονες και αυτοί είναι:
1. Διατροφική Ταυτότητα και Πολιτιστική Κληρονομιά
2. Εκπαίδευση και Διάχυση Γνώσης για τον Κρητικό Διατροφικό Πολιτισμό
3. Γευστικό Τοπίο και Χωρική Οργάνωση
4. Ολοκληρωμένη Διαχείριση Παραγωγικού Τοπίου
5. Διασύνδεση Αστικού και Αγροτικού Χώρου
Μάλιστα όπως μας τόνισε η κ. Χουδετσανάκη: «Ο πρώτος άξονας που υλοποιείται αυτή τη στιγμή είναι η Ευρωπαϊκή Γαστρονομική Περιφέρεια 2026. Είναι μια διάκριση της Κρήτης και αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική αναγνώριση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Δεν είναι απλώς ένας τιμητικός τίτλος είναι μια στρατηγική ευκαιρία η οποία ενισχύει τη διεθνή προβολή του νησιού, αναδεικνύει την τοπική παραγωγή και τις μικρές επιχειρήσεις, δημιουργεί πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ αγροτών, μεταποιητών, εστίασης και τουρισμού, τοποθετεί την Κρήτη στον χάρτη των κορυφαίων γαστρονομικών προορισμών της Ευρώπης και η διάκριση αυτή έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως ομπρέλα δράσεων και πρωτοβουλιών που μπορούν να αφήσουν μόνιμο αποτύπωμα στην τοπική οικονομία αλλά και στη συνεργασία των συμμετεχόντων φορέων που έχουν πλαισιώσει αυτή την πρωτοβουλία της Περιφέρειας Κρήτης».
Όπως επισημαίνει η ίδια, το επιχειρησιακό πλάνο για τον κρητικό διατροφικό πολιτισμό αποτελεί ένα «εγχειρίδιο» για τη χάραξη πολιτικών γύρω από τη διατροφή για τα επόμενα τουλάχιστον τέσσερα χρόνια. «Δεν μπορούμε να πούμε ότι δεν είμαστε έτοιμοι για το τι θα κάνει η Περιφέρεια. Η περιφέρεια είναι έτοιμη να ξεκινήσει να υλοποιεί», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Μιλώντας την ίδια ώρα στα «Ρ.Ν.» η Ειρήνη Μακεδώνα – Παγκοπούλου, (από την Εκπαιδευτική Αναπτυξιακή ΠΛΟΗΓΟΣ) υπεύθυνη ανάπτυξης του έργου «Κρήτη Ευρωπαϊκή Περιφέρεια Γαστρονομίας 2026», τονίζει πως αυτή η διάκριση είναι «η κορυφή του παγόβουνου» μιας πρωτοβουλίας γύρω από τον κρητικό διατροφικό πολιτισμό που δουλεύεται καιρό. Όπως εξηγεί, το 2026, ως έτος αναφοράς αυτής της ανακήρυξης, θα δούμε ένα πλέγμα δράσεων (για τις οποίες μπορεί κανείς να ενημερώνεται από την επίσημη ιστοσελίδα του έργου: https://tastecrete.eu/el/). Παράλληλα, ωστόσο, θα αρχίσουμε να βλέπουμε και ορισμένες ενέργειες που προβλέπονται από το επιχειρησιακό πλάνο που έχει σχεδιαστεί γύρω από τα ζητήματα του κρητικού διατροφικού πολιτισμού, να υλοποιούνται. «Το 2026 αυτό που μας ενδιαφέρει κυρίως είναι ότι θα δούμε τα πρώτα βήματα υλοποίησης αυτού του σχεδίου διότι αυτό που είναι να γίνει μέσα από το έργο «Κρήτη Ευρωπαϊκή Περιφέρεια Γαστρονομίας 2026» είναι η Περιφέρεια η δική μας να κάνει ενέργειες άμεσα βελτιωτικές ή και να πειραματιστεί στη χάραξη πολιτικών», εξηγεί η κ. Μακεδώνα – Παγκοπούλου.
Οι κρητικοί που έχουμε απομακρυνθεί από τον πυρήνα μας
Κεντρικός πυλώνας τους στρατηγικού επιχειρησιακού σχεδίου 2026-2030 της Περιφέρειας Κρήτης για τον κρητικό διατροφικό πολιτισμό είναι η εκπαίδευση, όπως εξηγεί η κ. Μακεδώνα – Παγκοπούλου.
Η ίδια περιγράφει μια πραγματικότητα όπου εξαιτίας του σύγχρονου τρόπου ζωής, των γρήγορων ρυθμών της καθημερινότητας και των παγκόσμιων εξελίξεων γενικότερα, ο σύγχρονος κρητικός, ναι μεν γνωρίζει για τον διατροφικό πολιτισμό του, ναι μεν κρατάει στην καθημερινή του ζωή στοιχεία του, όμως πολλοί έχουμε απομακρυνθεί από την ουσία του μοντέλου ζωής που αυτός προωθεί. Όπως εξηγεί, είναι σημαντικό τα παιδιά να γνωρίζουν, να εκπαιδευτούν και από την άλλη, στις περιοχές όπου επιβιώνει ακόμα αυτός ο πολιτισμός να στρέψουμε το βλέμμα μας για να τις κρατήσουμε όρθιες με νύχια και με δόντια.
«Η εκπαίδευση είναι κάτι πολύ βασικό. Μέσα σε αυτό το σχέδιο προβλέπονται μακροπρόθεσμα βήματα στην εκπαίδευση. Το τι θα δούμε δηλαδή στα σχολεία μας τα επόμενα χρόνια. Δεν μιλάμε απλά για ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που θα υλοποιηθεί μια χρονιά και μετά θα τελειώσει. Το 2026 εκκινούμε ένα πιλοτικό πρόγραμμα εκπαιδευτικό μέσα στα σχολεία, θα το αξιολογήσουμε ώστε να το συνεχίσουμε τουλάχιστον τα επόμενα τέσσερα χρόνια», αναφέρει και συμπληρώνει:
«Μιλώντας για τον διατροφικό πολιτισμό συζητάμε για ένα συνολικό τρόπο ζωής. Που έχει να κάνει με το περιβάλλον στο οποίο βρισκόμαστε, με το πως τρώμε, με την κοινωνική διάσταση, με την άσκηση, με πολλές παραμέτρους. Συζητάμε για αυτόν τον διατροφικό πολιτισμό πάντα με γνώμονα το κρητικό διατροφικό πρότυπο αυτό δηλαδή που είναι ευρέως γνωστό ως κρητική διατροφή διότι είναι το μοντέλο το οποίο επικράτησε για πάρα πολλά χρόνια στην Κρήτη κυρίως μέχρι το 1970 και 1980 όπου και τεκμηριώθηκε με παγκόσμιες μελέτες επιστημονικά ως το υγιεινότερο πρότυπο διατροφής στον κόσμο. Και αυτό έχει να κάνει με το ότι οι πρώτες ύλες είναι τοπικές, ότι είναι αγνές, ότι συνοδευόταν αυτός ο τρόπος ζωής με φυσική άσκηση γιατί οι περισσότεροι ήταν καλλιεργητές, κτηνοτρόφοι, ότι υπήρχε ένα κοινωνικό κομμάτι δηλαδή οι άνθρωποι τρώγανε μαζί. Για αυτό το μοντέλο μιλάμε και παρακαταθήκη είναι να συγκροτήσουμε μια κοινή αντίληψη και μια κοινή θέση και πρακτική ότι ο κρητικός διατροφικός πολιτισμός είναι ένα μοντέλο το οποίο προτείνεται γιατί μπορεί να απαντήσει σε παγκόσμιες προκλήσεις υγείας, ευζωίας, περιβαλλοντικές κ.ά. Όμως αυτό το μοντέλο γνωρίζουμε ότι ίσχυε έως και τη δεκαετία του ’80-’90. Από εκεί και πέρα έχουμε βιώσει τεράστιες αλλαγές έχουμε αφομοιώσει πάρα πολύ διαφορετικές πρακτικές. Τα πράγματα σίγουρα δεν παραμένουν σταθερά, το ζητούμενο όμως εδώ είναι ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει με ένα τρόπο που δεν ωφελεί ούτε τους ντόπιους ούτε τους επισκέπτες του νησιού. Στοχεύουμε επομένως στο να προβληματιστούμε πρώτα από όλα. Θα πρέπει να δούμε που βρισκόμαστε σήμερα σε σχέση με τον κρητικό διατροφικό πολιτισμό, τι τρώμε, το κατά πόσο το εφαρμόζουμε, κατά πόσο εμείς απολαμβάνουμε τα οφέλη του, και όλα δείχνουν ότι δυστυχώς έχουμε απωλέσει ένα πολύ μεγάλο κομμάτι. Έχουμε κρατήσει πιο έντονα την κοινωνική διάσταση της διατροφής δηλαδή πολύ εύκολα θα έρθουμε σε ένα καφενείο, σε ένα σπίτι, θα βρεθούμε, θα κάνουμε βεγγέρα, θα φάμε, θα κουβεντιάσουμε. Δεν βρισκόμαστε αποκλειστικά για να φάμε, όμως στην καθημερινότητά μας είμαστε κολλημένοι σε μια καρέκλα, τρώμε γρήγορο φαγητό, έχουμε εντελώς άλλες συνήθειες γιατί έχει αλλάξει η καθημερινότητα και αυτό που λέμε κρητικό διατροφικό πολιτισμό μπορούμε να το εντοπίσουμε να επιβιώνει κάπως περισσότερο στην ενδοχώρα της Κρήτης, στην ύπαιθρό της. Πρέπει πρώτα από όλα να προβληματιστούμε, να δούμε που επιβιώνει και να το διαφυλάξουμε, δηλαδή να το κρατήσουμε ζωντανό να συνεχίσουμε την παράδοση. Να παραδοθεί σε εμάς και να το παραδώσουμε στις επόμενες γενιές. Η εκπαίδευση λοιπόν εδώ είναι νούμερο ένα. Εάν δεν ενημερώσουμε – εκπαιδεύσουμε τα παιδιά στις αρχές αυτού του προτύπου δεν μπορούμε να ελπίζουμε πάρα πολλά για το μέλλον».
Η ίδια επισημαίνει ακόμη, μεταξύ άλλων, ότι άλλες κατευθύνσεις του επιχειρησιακού σχεδίου σχετίζονται με την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, την υγεία του πληθυσμού, την εξωστρέφεια, τη σύνδεση πρωτογενούς τομέα και τουρισμού, την καινοτόμο επιχειρηματικότητα που έχει να κάνει με τη διατροφή.
Γεύση, Απλότητα, εμπειρία, ευζωία
Για τους ανθρώπους του εξωτερικού, όμως, τι σημαίνει το κρητικό διατροφικό μοντέλο; Όπως αναφέρει η υπεύθυνη ανάπτυξης του έργου «Κρήτη Ευρωπαϊκή Περιφέρεια Γαστρονομίας 2026», για τον κόσμο διεθνώς ο κρητικός διατροφικός πολιτισμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την υγιεινή ζωή, τη μακροζωία, την αυθεντικότητα, την εμπειρία. Μεταξύ άλλων, η ίδια καταλήγει λέγοντας πως «Για τον πάρα πολύ κόσμο η κρητική διατροφή σημαίνει γεύση, απλότητα συνδυασμένα όμως με την ευζωία. Όταν κανείς σκέφτεται την Κρήτη σκέφτεται ένα σύνολο πραγμάτων, μια εμπειρία. Ότι θα έρθει να φάει γευστικά πράγματα. Πολύς κόσμος στο εξωτερικό ταυτίζει τον κρητικό διατροφικό πολιτισμό με την υγεία και την ευζωία γιατί γνωρίζουν το κρητικό διατροφικό πρότυπο και το γνωρίζουν ως μοντέλο υγείας και μακροζωίας. Και σίγουρα όμως σκέφτονται τον εαυτό τους στην Κρήτη να ζουν κάτι. Δηλαδή στο μυαλό των επισκεπτών επικρατεί αυτή η συνθήκη που έχει το κλίμα της Κρήτης, τον ήλιο της Κρήτης, τα βουνά της, τις θάλασσες, ότι θα βρεθούν σε μια ταβέρνα δίπλα στη θάλασσα, ότι θα έρθουν σε ένα τυροκομείο στην ενδοχώρα, ότι θα βρεθούν σε ένα τραπέζι με άλλους 30 αγνώστους και θα περάσουν καλά».
