Κόντρα στη μιζέρια της εποχής, χωρίς έσοδα και με προσωπική δουλειά
Η ζωή μετά τον πόλεμο στο Ρέθυμνο είχε εκείνα τα σκούρα χρώματα που υποστηρίζουν εικόνες μεγάλης μιζέριας.
Με τόσες εκατόμβες θυσίας ποιος να ‘χει κέφι για γλέντια και χαρές. Κι όμως σιγά-σιγά η νέα γενιά έβαλε σκοπό να αντιστρέψει το κλίμα.
Με την ανατολή του 1950 η νεολαία ζούσε έντονα τις Απόκριες βρίσκοντας μια διέξοδο, αφού ολοχρονίς έπρεπε να προσέχει το κοινωνικό πρωτόκολλο. Μια κουβέντα, μια επιπόλαιη κίνηση και περνούσε αμέσως στον μαυροπίνακα ο «δράστης».
Τις Απόκριες όμως καθένας μπορούσε να χαλαρώσει λίγο, αφού έτσι κι αλλιώς η επικαιρότητα επέτρεπε το «ξεσάλωμα» στο πλαίσιο της ευπρέπειας πάντα.
Οι χοροί των συλλόγων έδιναν και την επίσημη ευκαιρία γλεντιού, ευκαιρία να κάνει γιορτή το αναιμικό τους πάντα ταμείο κι όσοι τώρα ήθελαν να νοιώσουν εντονότερα τις Απόκριες κατέφευγαν στο Ηράκλειο για να παρακολουθήσουν την παρέλαση του Καρναβαλιού.
Γιατί ενώ ο βασιλιάς Καρνάβαλος είχε την τιμητική του στο Ρέθυμνο από το 1899, ο πόλεμος σταμάτησε κάθε δραστηριότητα, δίνοντας περιθώριο σε εύπορες περιοχές που είχαν το περιθώριο να ορθοποδήσουν συντομότερα από τα δεινά του πολέμου να δημιουργήσουν μεγάλες διοργανώσεις πανελλήνιας εμβέλειας.
Ο λόγος στην Περιηγητική
Το Καρναβάλι του Ηρακλείου ήταν αγκάθι στη σκέψη των φιλοπρόοδων συμπολιτών, που αποτελούσαν και τον πυρήνα της Περιηγητικής Λέσχης.
Το ιστορικό αυτό σωματείο είχε κάνει ήδη ένα πρώτο βήμα τουριστικής προβολής του νομού με τη Γιορτή Κρασιού. Γιατί να μην αναβιώσει το Ρεθεμνιώτικο Καρναβάλι;
Ο πρόεδρος Κώστας Μανουράς τους μάζεψε όλους και τους παρουσίασε το σχέδιο με απόλυτη ειλικρίνεια. Θετικός επιστήμονας καθώς ήταν, άνθρωπος με συγκροτημένη σκέψη και μεθοδικός, ήθελε όλοι να έχουν επίγνωση του εγχειρήματος. Βοήθεια δεν θα υπήρχε από πουθενά και μοναδικά κεφάλαια θα ήταν η σύμπραξη όλων των καλλιτεχνικών δυνάμεων του τόπου σε ιδέες, σχεδιασμό και πάνω από όλα προσωπική εργασία.
Είναι άξιο αναφοράς ότι οι πάντες χειροκρότησαν την ιδέα. Ακόμα και το Λύκειο Ελληνίδων που επιδίωκε πάντα να κρατά σε υψηλό επίπεδο κάθε του συμμετοχή δήλωσε πρώτο ότι είναι έτοιμο για συνεργασία από τις τάξεις του απλού στρατιώτη. Κι όταν ένα Λύκειο έδειχνε τόσο ενθουσιασμό φαντάζεστε πόσο άνετα ανταποκρίθηκαν οι υπόλοιποι.
Όσο για τις εφημερίδες φρόντισαν να ενθαρρύνουν την προσπάθεια. Οι εγκυρότερες πένες με πρώτη αυτού του Πολύβιου Τσάκωνα εκθείασαν την πρωτοβουλία.
Σαν ένας άνθρωπος οι Ρεθεμνιώτες αγκάλιασαν την Περιηγητική και μοίρασαν δουλειά. Οι καλλιτεχνικές φύσεις αποτελούσαν το επιτελείο που μοίραζε αρμοδιότητες στις ομάδες εργασίες. Άρματα, κεφάλες, όλα έγιναν από τα χέρια αυτών των εθελοντών που πάσχιζαν να δώσουν ένα χαμόγελο στην πόλη τους.
Ο τοπικός τύπος φρόντιζε με ανάλογα δημοσιεύματα να κρατά αδιάπτωτο το ενδιαφέρον. Κι ένα καλαίσθητο πρόγραμμα μοιράστηκε στα κρητικά σωματεία του λεκανοπεδίου για να συμμετέχουν ενεργά ενώ μέσω της Περιηγητικής Αθηνών έγινε η διοργάνωση γνωστή σε όλη την Ελλάδα.
Χαριτωμένες πινελιές από την όλη προετοιμασία μας δίνουν τα χρονογραφήματα του Παύλου Κεδραίου (Χάρη Σαριδάκη). Ιδιαίτερα εντυπωσιάζουν τα ευτράπελα με πρωταγωνιστές απλούς ανθρώπους.
Μια γριούλα για παράδειγμα ακούγοντας για άρματα έσπευσε να κάνει τον σταυρό της.
«Για το Θεό παιδιά μου, έλεγε. Τι τα θέλετε τα άρματα. Αυτά μόνο συμφορές φέρνουν…».
Στο πνεύμα πάντα της επικαιρότητας ο Νίκος Επιτροπάκης έγραψε σχετικά στη μόνιμη στήλη που διατηρούσε στην πρώτη σελίδα της «Κρητικής Επιθεώρησης»:
«Καρναβάλια, μασκαράτα, μετά σούρας περισσής
έχει γούστο τώρα στίχο να γυρεύετε και σεις …».
Κι ήρθε η παραμονή της μεγάλης διοργάνωσης. Η πόλη αναστατώθηκε με την είσοδο του πρώτου άρματος που ήταν ο προάγγελος της γιορτής.
Ήταν ένας πύραυλος αριστούργημα, έργο των μαθητών της Τεχνικής Σχολής Ρεθύμνου.
Το θέαμα ξεσήκωσε θύελλα ενθουσιασμού κι όλοι έσπευσαν να πάρουν εφημερίδα για να δουν το πρόγραμμα που είχε φυσικά δημοσιευθεί για την ενημέρωση όλων.
Ξημέρωσε η Κυριακή 28 Φεβρουαρίου 1960. Ήταν όλοι πανέτοιμοι για τη μεγάλη στιγμή. Η πόλη ξαφνικά είχε πλημμυρίσει από κόσμο. Οι εκτιμητές που δεν λάθευαν ποτέ, υπολόγιζαν γύρω στους 3.000 τους επισκέπτες. Το Ρέθυμνο ζούσε στιγμές μεγαλείου ανεπανάληπτου.
Η πομπή ξεκίνησε στις 3 περίπου το μεσημέρι από την πλατεία της σημερινής Σοχώρας.
Εντυπωσιακοί μασκαράδες έφιπποι προηγούντο πλαισιωμένοι από τις εντυπωσιακές κεφάλες και ακολουθούσε η Φιλαρμονική παιανίζουσα ανάλογα κομμάτια που έδιναν κέφι. Οι μουσικοί ήταν επίσης μεταμφιεσμένοι, ώστε να υπάρχει αρμονία στο σύνολο.
Επιβλητικό το άρμα του Βασιλιά ανταποκρινόταν στις προσδοκίες όλων.
Προηγούντο οι φρουροί του και στο βάθος επιβλητικός στο θρόνο του καθόταν ο Καρνάβαλος μεγαλοπρεπής.
Τι να πούμε για το άρμα της βασίλισσας. Μια τεράστια αχιβάδα απ’ όπου αναδυόταν ως Αφροδίτη η πανέμορφη Ρεθεμνιωτοπούλα που είχε αναλάβει το σπουδαίο αυτό ρόλο.
Ακολουθούσε ο πύραυλος που είχε ήδη πάρει τα εύσημα και ήταν έργο των μαθητών της τεχνικής σχολής.
Να και το άρμα του Λυκείου των Ελληνίδων Ρεθύμνου. Ένα γοητευτικό παραμύθι όπως αυτό της Χιονάτης με συμμετοχή παιδιών, στο ρόλο των νάνων, που σήμερα διαπρέπουν στο κοινωνικό μας γίγνεσθαι.
Εντυπωσιακός ήταν ο Μεξικάνος του Αντώνη Γιαχάκη και μετά ερχόταν το άρμα που συζητήθηκε πολύ. Ήταν μια χελώνα που σατίριζε τον πολιτισμό έργο εξαιρετικό του εμπνευσμένου πάντα και πολυτάλαντου Μπάμπη Πραματευτάκη, πολύτιμου και στη διοργάνωση αυτή, που είχε χρηματοδοτήσει ο Γιώργης Δεληγιώργης.
Ακολουθούσε το άρμα «Γυμναστήριον» του ΑΟ Ατρόμητου, ενώ ο Δράκος του Γιάννη Πρινιωτάκη που είχε αντικαταστήσει την παραδοσιακή καμήλα προκάλεσε ζωηρές επευφημίες.
Εντυπωσίασαν και οι Άγριοι έργο του Τάκη Αποστόλου φτιαγμένο με εξαιρετική μαεστρία. Σχολιάστηκε επίσης με τα πιο θερμά σχόλια για την αρτιότητα της κατασκευής.
Στο παλιό δημαρχείο, η πομπή σταμάτησε γιατί από τον εξώστη της οικίας Δρανδάκη περίμενε ο Παύλος Κεδραίος να προσφωνήσει τον βασιλιά Καρνάβαλο και να του πει:
Καρνάβαλε εξοχότατε καλώς μας ήρθες πάλι
στον τόπο μας σαν βασιλιάς
του πλούσιου γέλιου της χαράς
να μας χαρίσεις ξακουστό εφέτος Καρναβάλι
Όλοι μας σε προσμέναμε σε τούτη δω τη χώρα
Να ‘ρθεις Εσύ ο Μέγας Μασκαράς
αχόρταγος πιοτής και κοιλαράς
της ευωχίας του κεφιού της Αποκριάς τα δώρα.
Σ’ όλους που σε υποδέχονται πλούσια να σκορπίσεις
μα όπως ξετσίπωτος κρατάς
το σκήπτρο κι όπως μας κοιτάς
κοίταξε κακομούτσουνε να μη μας σε θιαρμήσεις.
Του κύκλου τα γυρίσματα σε φέρανε σε τόπους
που κάποτε σε γνώρισαν
αφού σ’ εταλαιπώρησαν
πάνω σε κάρο κι έβλεπες μόνο παλιούς ανθρώπους.
Τώρα με αυτοκίνητα και πλούσια παράτα
διαβαίνεις και αναζητάς
Τα όσα σου πέταξαν μεμιάς
Φασόλια, χαρτοπόλεμο και κόλιαντρα στη στράτα.
Καρνάβαλε την πρόοδο που βλέπεις μη ζηλέψεις
έχουμε κι άλλα θάματα
κι ας είναι μόνο τάματα
που πρέπει με την κούτρα σου εσύ να τα μαντέψεις.
Θ’ ακούσεις καλωσόρισες από χιλιάδες χείλια
χείλια βαμμένα κι άβαφα
χαρτιά γραμμένα κι άγραφα
θα σου ζητούν τασίματα λαγούς με πετραχείλια.
Σκόρπισε εσύ το γέλιο σου με του κρασιού τη γλύκα
σπείρε τριγύρω σου χαρά
Καρνάβαλέ μας μασκαρά
κι όξω για όξω ρίξε την απ’ τις καρδιές την πίκρα.
Μην τους σκιαχτείς τους γύρω σου Αφέντη, μασκαράδες
που θένε να σου μοιάσουνε
κοντά σου να τα σπάσουνε
γιατί είναι όλοι τους αγνοί και τίμιοι φουκαράδες.
Άλλους να τρέμεις Άζουδε «Ζήτω» σαν σου φωνάξουν
αυτούς που μάσκα δεν φορούν
κι ας είν’ μασκαρεμένοι
γιατί είναι αυτοί Καϋμέχολε που θένε να σε κάψουν.
Δεν με πιστεύγεις. Σαν το δεις θα σου κοπεί η ανάσα.
σ’ αυτό το Καρναβάλι
κόσμος μικροί μεγάλοι
όλοι μασκαρευτήκαμε αλλά με δίχως μάσκα.
Καλώς μας ήρθες το λοιπόν Καρνάβαλε το κέφι
Το γλέντι κι ο τρελός χορός
Νάνε συνθήματά σου Εμπρός!
Βαρέσετε όλοι τα βιολιά τις λύρες και το ντέφι
Όσο κρατήσει η βραδιά η αποψινή μπορείτε.
Η συντροφιά σου η ζηλευτή
που τόσο εστάθη σου πιστή
το γλέντι της αποκριάς άδολο να χαρείτε.
Αύριο το ξημέρωμα θα τάβρεις όλα σκούρα
γιατί κι εδώ όπως κι αλλού
θα βασιλέψει η Γρυλού
κι αντίο θα πούμε όλοι μας στης Αποκριάς τη σούρα
ως ευ παρέστης το λοιπόν Καρνάβελε στην πόλη.
Ν’ αρχίσει η παράτα.
Ριχτείτε στα γεμάτα
και πίσω σου ερχόμαστε μικροί μεγάλοι όλοι
που μ’ ανυπόκριτη χαρά το χέρι τούτο αρχίσαμε
στο χρόνο μέσα μια φορά
τη μάσκα μας να βγάλουμε μια και τ’ αποφασίσαμε.
Απάντηση του Καρνάβαλου
Ακολούθησε η απάντηση του Βασιλιά Καρνάβαλου που έγραψε ο Γιώργος Τζανιδάκης.
Φίλοι μου σας ευχαριστώ χίλια καλώς σας βρήκα
μα πιο πολύ ευχαριστώ αυτούς που θυμηθήκαν
κι εμένανε το Βασιλιά του γέλιου της χαράς
και τσ’ αναπαραδιάς.
Πολύ ευχαριστήθηκα όπου με προσκαλέσατε σ’ αυτό το Καρναβάλι
και η ψυχή μου ευφραίνεται γιατί πώς να σα; πω
φοβούμαι από τη χαρά μου πως θα κατουρηθώ.
Μα κι αν αυτό το πάθω δεν θα το μετανιώσω
γιατί η γη μας φέτο πάρα πολύ διψά
κι εγώ καθώς γνωρίζετε καλό θέλω να κάμω
στον τόπο σας αγαπητοί που τόσο μ’ εκτιμά.
Κι εφόσον εις το Κράτος μας έχουμε εγκεφάλους
έκρινα σκόπιμο κι εγώ να φέρω κεφαλάρους.
Αυτοί εδώ θα λύσουμε όλα σας τα προβλήματα
που χρόνια σας παιδεύουνε
μα προς Θεού μην ακουστεί πιο πέρα και μας δέσουνε.
Αυτοί θα θεραπεύσουμε όλες σας τις ανάγκες
και θα δημιουργήσουμε στην αμμουδιά παράγγες
τουριστικό περίπτερο εκεί θα σας σκαρώσουν
να σας αποστραβώσουν.
Το χαρουποεργοστάσιο αυτοί θα σας το κάνουν
κι αν δεν βρεθεί οικόπεδο νάχει όσα θέλουν μέτρα
τότε θα σας το χτίσουμε επάνω στη Φορτέτζα.
Και τον Περιφερειακό αυτοί θα τελειώσουν αν δεν το μετανοιώσουν
κι ακόμα τη Σχολή σας της Χωροφυλακής
αυτοί θα επανδρώσουν μ’ ανάλογα παιδιά
να πάψει κάθε γκρίνια και κάθε αναποδιά.
Κι εκείνο το λιμάνι οπού το λένε Μώλο
θα σας το κάμουν να χωρεί όλης της Γης το στόλο
αυτοί θα σας συνδέσουν συντόμως με τον Άρη
και το φεγγάρι σέρνουν να φέρουν στο Γεράνι.
Θέλετε αεροδρόμιο και αερολιμένα
μα όλα από μένα;
Όσα σας υποσχέθηκα δεν θα γενούν ποτέ σας
εκτός κι αν ενδιαφερθούν γι’ αυτά οι βουλευταί σας.
Αμέσως μετά κι ενώ ο κόσμος παραληρούσε η πομπή έφθασε μέχρι την κλινική Δασκαλάκη, συνέχισε στην οδό Γιαμπουδάκη κατέβηκε στον Άγνωστο Στρατιώτη, προχώρησε στην Προκυμαία, πέρασε την οδό Ιουλίας Πετυχάκη, συνέχισε Αρκαδίου και πάλι έγινε ο κύκλος για να καταλήξει στην Προκυμαία.
Σ’ όλη τη διαδρομή ο χαρτοπόλεμος κι οι σοκολάτες έπεφταν βροχή.
Μέσα σε γενική ευθυμία συνεχίστηκε η παρέλαση των αρμάτων μέχρι τις 6:00 το απόγεμα. Κατά τις 7:00, όλοι συγκεντρώθηκαν στην αποβάθρα όπου έγινε η καύση πυροτεχνημάτων. Κι έπειτα όπως ήταν όλοι στο κέφι μοιράστηκαν να συνεχίσουν τη διασκέδαση στους χορούς που οργάνωσαν το Λύκειο Ελληνίδων Ρεθύμνου στην αίθουσα του ΡΕΞ και του Ωδείου.
Αναλυτική περιγραφή έκανε συνεργείο του ραδιοφώνου της ΕΡΤ που ήρθε για τον σκοπό αυτό από τα Χανιά.
Μετά την Καθαρή Δευτέρα του 1960 τα μέλη της Περιηγητικής Λέσχης μπόρεσαν πια να ξεκουραστούν. Για είκοσι μέρες δεν είχαν σηκώσει κεφάλι για να παρουσιάσουν το Καρναβάλι. Ευτυχώς όμως ο κόπος τους ανταμείφθηκε πλουσιοπάροχα με την αναγνώριση του μόχθου τους. Όπου τους έβλεπε κόσμος είχε να λέει: «Μωρέ μπράβο. Πότε καταφέρατε να κάνετε όλα τουτανά που είδαμε;».
Τα παιδιά δεν είχαν άλλο θέμα συζήτησης. Στερημένα από τις εμπειρίες που προσφέρει στα σημερινά η τεχνολογία έβλεπαν τα άρματα και δεν πίστευαν στα μάτια τους. Το θέαμα που είχαν δει ξεπερνούσε κάθε προσδοκία.
Οι μικρομαγαζάτορες επίσης έτριβαν τα χέρια τους από χαρά. Μα 3.000 κόσμος είχε έρθει στο Ρέθυμνο «Αχ γιατί να μην έχουμε Καρναβάλι κάθε μέρα…».
Από το ευχαριστήριο πάντως της Περιηγητικής μπορούμε να ξέρουμε ποιοι ήταν οι βασικοί συντελεστές που μόχθησαν για τη διοργάνωση του πρώτου μεταπολεμικού Καρναβαλιού με ελάχιστες πιθανότητες να αδικήσουμε κάποιον.
Η οργανωτική επιτροπή λοιπόν στο δημοσίευμά της, λίγες μέρες μετά το Καρναβάλι, ευχαριστεί τον δήμαρχο Στυλιανό Ψυχουντάκη και το δημοτικό συμβούλιο για την υλική και ηθική στήριξη της εκδήλωσης, τον νομάρχη και το Φρουραρχείο για τη συμπαράστασή τους, το ΑΚΙΠ και τον διοικητή του για την παραχώρηση της μπάντας του στόλου.
Επίσης δόθηκαν τα εύσημα στη χωροφυλακή για τα μέτρα τάξης που διευκόλυναν τους καρναβαλιστές στον τοπικό τύπο και το κρατικό ραδιόφωνο για τις αναφορές τους, στη μουσική του δήμου και τον Αρχιμουσικό Μπάμπη Πραματευτάκη, που πλαισίωσαν όλες τις αποκριάτικες εκδηλώσεις και την παρέλαση του Καρναβαλιού. Ευχαριστίες έλαβαν και οι Τεχνικές Σχολές, το Λύκειο Ελληνίδων Ρεθύμνου, ο Α.Ο. Ατρόμητος, οι αδελφοί Δεληγιώργη, ο Αντώνης Γιαχάκης που συμμετείχαν με δικά τους άρματα και συνέβαλαν στην επιτυχία του Καρναβαλιού, το Ωδείο Ρεθύμνου, τα αθλητικά σωματεία, ο τουριστικός σύνδεσμος, η οικοκυρική σχολή και η δημιουργός της Ελένη Παπαδογιάννη και φυσικά όλοι εκείνοι που μετέφεραν τα υλικά με δικά τους μέσα κι όσοι είχαν συμβάλει με τις προσωπικές τους εργασίες στην κατασκευή των αρμάτων.
Στον αστερισμό των επαίνων και των ευχαριστιών ο δήμαρχος και το Δημοτικό Συμβούλιο με εκτενείς αναφορές και ψήφισμα. Και πώς να μην έρθει στο Δημοτικό Συμβούλιο το θέμα προς έκδοση ψηφίσματος. Χάρις στην Περιηγητική Λέσχη το Ρέθυμνο γνώρισε μέρες μεγαλείου. Δεν ήταν μικρό πράγμα αυτό.
Αυτό που θα πρέπει να γίνει μάθημα στους μεταγενέστερους είναι ότι οι διοργανωτές στήριξαν την επιτυχία τους στην εμπειρία και τις γνώσεις εκείνων που είχαν καλλιτεχνικές τάσεις και φαντασία. Οι πρωτεργάτες του μεταπολεμικού καρναβαλιού είχαν τη λεβεντιά να πλαισιώνουν τους ταλαντούχους σαν απλοί στρατιώτες ακολουθώντας πιστά τις οδηγίες τους. Έτσι έγιναν τα άρματα, έτσι έγιναν και οι κεφαλές εντυπωσιακές μεν αλλά και για μερικούς που ήταν νήπια τότε μια τραυματική εμπειρία, αφού περισσότερο τρόμαξαν παρά ευχαριστήθηκαν με το θέαμα. Και ποιον μπορείς να ξεχάσεις από τους σπουδαίους αυτούς δημιουργούς.
Ο πρόεδρος της Περιηγητικής Λέσχης Κώστας Μανουράς, που δέχτηκε και τους περισσότερους επαίνους για την πρωτοβουλία του, ικανοποιήθηκε μεν από την ανταπόκριση αρχών, φορέων και κοινού, αλλά μεθοδικός όπως πάντα έσπευσε να βάλει σε πλαίσιο τις μελλοντικές σκέψεις για τη συνέχιση του θεσμού. Συγκάλεσε λοιπόν ευρεία σύσκεψη που έγινε στην αίθουσα του Εργατικού Κέντρου τη Δευτέρα 7 Μαρτίου 1960.
Επικράτησε από τα πρώτα λεπτά της συνάντησης μια εγκάρδια φιλική ατμόσφαιρα. Καθένας είχε και κάτι να αφηγηθεί που έδινε το μέγεθος της επιτυχίας, ενός άθλου που είχαν δικαίωμα οι πάντες στην πόλη.
Ο πρόεδρος της Περιηγητικής Λέσχης Κώστας Μανουράς ξεκίνησε τη διαδικασία με ένα απολογισμό όπου επισημάνθηκαν και όλες οι αδυναμίες, ώστε να μην παρουσιαστούν σε επόμενες διοργανώσεις. Ιδιαίτερα αναφέρθηκε η οικονομική συμβολή του δήμου αλλά και των άλλων χορηγών και ακολούθησε ένας εποικοδομητικός διάλογος που οδήγησε σε χρήσιμα συμπεράσματα και εμπνευσμένες προτάσεις.
Αμέσως μετά αποφασίστηκε από τους συμμετέχοντες στη σύσκεψη:
1) Να συσταθεί μόνιμη επιτροπή Καρνάβαλου υπό την προεδρία του δημάρχου που θα είχε την ευθύνη της διοργάνωσης στο σύνολό της.
2) Η Περιηγητική Λέσχη να αποτελεί τον κορμό της οργάνωσης στις επόμενες γιορτές Καρνάβαλου.
3) Να γίνει η κατάλληλη διαφώτιση του κοινού και η ανάλογη διαφημιστική προβολή των εορτών στον Αθηναϊκό και Κρητικό Τύπο.
4) Να γίνει διάβημα στον ΕΟΤ για την οικονομική στήριξη του θεσμού.
Επειδή έμειναν κάποιες οικονομικές εκκρεμότητες και κανένας δεν ήθελε να οφείλει αποφασίστηκε να γίνει προβολή ταινίας στο ΡΕΞ με την συμβολή βέβαια του ιδιοκτήτη για να εξασφαλιστούν έσοδα που θα καλύψουν τα χρέη.
Με την ευκαιρία ο Κώστας Μανουράς δήλωσε ότι η Περιηγητική Λέσχη θα έδινε στο εξής το παρόν σε μεγάλες διοργανώσεις προς όφελος της πόλης και θα επιδίωκε το ερχόμενο καλοκαίρι να ενταχθεί στις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ Κρητικού Θεάτρου και το Ρέθυμνο.
Έτσι έκλεισε ο κύκλος του πρώτου εκείνου μεταπολεμικού καρναβαλιού που έδωσε τόση ζωή στην πόλη και καθιέρωσε την Περιηγητική Λέσχη στα σωματεία που συνέβαλαν στην εξέλιξη που ακολούθησε και στην τουριστική ανάπτυξη του τόπου.
