«Όσο πιο πίσω κοιτάζεις στο παρελθόν, τόσο πιο μπροστά βλέπεις στο μέλλον»
Sir Winston Leonard Spencer-Churchill (1874-1965)
Η Κρήτη κατέχει μια μοναδική γεωπολιτική θέση στη Μεσόγειο, καθώς λειτουργεί ως στρατηγικό σταυροδρόμι ενεργειακών, γεωγραφικών και μεταφορικών αξόνων. Η Κρήτη είναι ένας κορυφαίος προορισμός. Είναι το μεγαλύτερο νησί της Ελλάδας, που συνδυάζει βουνά και θάλασσες με μοναδικό τρόπο. Διαθέτει σπουδαίο παρελθόν από τη Μινωική εποχή έως σήμερα.
Συνδυάζει μοναδικά αξιοθέατα, σπουδαία φύση και ζωντανή παράδοση.
Διαθέτει λαμπρή ιστορία, πλούσια παράδοση και μοναδικά αρχαιολογικά μνημεία. Στην Κρήτη ιδρύθηκε ο Μινωικός πολιτισμός (ca 3200-1100 π.Χ.), ο πρώτος Ευρωπαϊκός πολιτισμός. Οι ιδρυτές του Μινωϊκού πολιτισμού, δίδαξαν την ανάπτυξη και την ειρηνική συνύπαρξη των λαών, την αρμονία με τη φύση και το νερό και την ισχυρή διασυνοριακή συνεργασία.
Ο Α. Evans ονόμασε τη Μινωική εποχή ως Pax minoica ή Μινωική ειρήνη, ως μια περίοδο, που οι πόλεις δεν είχαν τείχη. Όπως έχει αναφερθεί κατ’ επανάληψη, αυτός ο πολιτισμός ήταν ένα εκπληκτικό παράδοξο: Μια μεγάλη δύναμη χωρίς στρατιωτική αριστοκρατία. Ένα «παλάτι» που δεν ήταν βασιλική κατοικία και ούτε ο βασιλιάς δοξάστηκε. Μια θρησκεία χωρίς μεγαλείο, ενώ οι γυναίκες ήταν ίσες με τους άνδρες και ελεύθερες (Αγγελάκης, 2024). Επίσης ο διακεκριμένος Αμερικανός αρχαιολόγος και καθηγητής John G. Younger, που έχει αφιερώσει δεκαετίες στη μελέτη του Μινωικού πολιτισμού, αναφέρει ότι οι γυναίκες κατείχαν εξέχουσα θέση στην τεχνολογία, την θεολογία και πιθανώς και στην κυβερνησιμότητα/διοίκηση του (Budin and Turfa, 2016).
Πολλοί σύγχρονοι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ότι την Μινωική εποχή δεν υπήρξαν βασιλείς και ανάκτορα ως κατοικίες μοναρχών, αλλά κοινοτικά, θεολογικά και οικονομικά κέντρα. Η λήψη αποφάσεων μπορεί να γινόταν συλλογικά από τις αριστοκράτες, ευγενών που έμεναν στις επαύλεις γύρω από τα ονομαζόμενα ανάκτορα
Η ιστορική μας πορεία και φυσικά αυτή της Κρήτης επηρεάστηκαν από βαθιές γεωπολιτικές αλλαγές, οικονομικές κρίσεις και κοινωνικούς μετασχηματισμούς, οι οποίοι άλλαξαν τη διεθνή της θέση σε σχέση με το προϊστορικό, ιστορικό ή το βυζαντινό τους παρελθόν. Οι αιώνες υπό ρωμαϊκή, φραγκική και οθωμανική κυριαρχία απομάκρυναν την Ελλάδα και φυσικά την Κρήτη από τις εξελίξεις και την αρμονική συνέχεια με την ευρωπαϊκή Αναγέννηση και το Διαφωτισμό.
Έτσι σήμερα η αντικειμενική αξιολόγηση, δηλαδή η διαδικασία μέτρησης γνώσεων, δεξιοτήτων ή αξιών με αξιοκρατικά κριτήρια, συχνά καταπατείται, με την παρείσφρηση προσωπικών απόψεων και μεροληψίας. Είναι ελλειμματική σε καίριους τομείς, όπως η εκπαίδευση και η δημόσια διοίκηση. Συχνά αυτό επικρατεί και στον ιδιωτικό τομέα. Ως αποτέλεσμα, η αξιοκρατία έχει αντικατασταθεί από την μετριο- αν όχι από την άχρηστο-κρατία. Η σύγκρουσή τους αποτυπώνει το δίλημμα ανάμεσα στην πρόοδο δια μέσου της αξιοκρατίας και στην παρακμή εξαιτίας της μετριότητας.
Είναι πανθομολογούμενο ότι οι νέοι μας, δηλαδή το μέλλον της Χώρας μας, και φυσικά της Κρήτης, αδιαφορεί, δεν προσπαθεί και δεν συμμετέχει ενεργά στα τεκταινόμενα. Πολιτικοί ταγοί και άλλα δημόσια πρόσωπα, αντί να αναδεικνύουν την αξιοκρατία και την αριστεία, προωθούν την νοοτροπία της ήσσονος προσπάθειας και υπονοούν ότι η αριστεία ισοδυναμεί με την αχρηστία.
Έτσι, η πλειοψηφία των νέων δεν ενδιαφέρεται για την θέσπιση της αξιοκρατίας και την κατάκτηση της αριστείας. Οι ίδιοι νέοι, όταν βρεθούν σε περιβάλλοντα με υγιές αξιοκρατικό περιβάλλον, δυτικών δημοκρατικών χωρών, εναρμονίζονται πλήρως και επάξια εναρμονίζονται με την κατάκτηση της αριστείας. Και στην χώρα μας είναι καιρός να αλλάξομε την νοοτροπία της αναξιοκρατίας και να προτάξομε στην πράξη την υγιή αξιοκρατία και φυσικά την αριστεία.
Επιβάλλεται συστηματική προσπάθεια, λογική και δικαιοσύνη, που θα συμβάλλουν ενεργά στην αναβάθμιση μας, με γνώμονα την ιστορία και το παρελθόν μας. Η γνώση της ιστορίας είναι ο γνώμονας για το μέλλον. Το παρελθόν λειτουργεί, όπως ο καθρέφτης της ανθρωπότητας. Μας διδάσκει από λάθη και επιτεύγματα προηγούμενων γενεών, αποτρέποντας την επανάληψη ολέθριων λαθών, ενισχύοντας την κοινωνική εν συναίσθηση και θέτοντας τις βάσεις για τη συνεχή εξέλιξη της τεχνολογίας, των επιστημών, της ηθικής και φυσικά της πολιτικής.
Τέλος, όπως προαναφέρεται οι Μινωίτες είχαν στενή και αρμονική σχέση με το περιβάλλον, λάτρευαν τη φύση και το νερό ως πηγές ζωής και ανέπτυξαν προηγμένα έργα διαχείρισης τω υδατικών πόρων. Επίσης από τότε οι Μινωίτες επέλεγαν να ζουν σε ξηρές περιοχές, όπως είναι η νοτιοανατολική Ελλάδα και φυσικά η ανατολική Κρήτη. Η ζωή τους στο ξηρό κλίμα ήταν ανετότερη, υγιεινότερη και καλύτερα προστατευόμενη. Την ίδια επιλογή σε ανάλογες περιοχές έκαναν και οι αρχαίοι Έλληνες με ελάχιστες εξαιρέσεις.
Επιπλέον οι Μινωίτες κατασκεύασαν πρωτοποριακά έργα διαχείρισης των υδατικών τους πόρων, όπως προηγμένα δίκτυα ύδρευσης με κεραμικούς αγωγούς, υπόγειες δεξαμενές με αμμόφιλτρα καθαρισμού και αποθήκευσης βρόχινου νερού, συστήματα άρδευσης και αποχέτευσης ομβρίων υδάτων και αστικών υγρών αποβλήτων, καθώς και κρήνες και σιντριβάνια για την εξυπηρέτηση ελεύθερων χώρων των οικισμών τους. Οι ιστορικοί Έλληνες, κυρίως την Κλασική και Ελληνιστική περίοδο (ca 480-31 π.Χ.), ασχολήθηκαν σημαντικά με την εξέλιξαν και περεταίρω βελτίωση της τεχνολογίας και της διαχείρισης των Μινωικών υδατικών πόρων, που κληρονόμησαν οι μετέπειτα πολιτισμοί.
Βιβλιογραφία
Αγγελάκης, Α. Ν. (2024). Μινωική Ελλάδα εν Συντομία. Χανιώτικα Νέα, Χανιά, https://www.haniotika-nea.gr/i-minoiki-ellada-en-synto-ia/
Budin, S. L. and Turfa, J. M. (2016). General introduction. In: Women in Antiquity: Real Women across the Ancient World, S. L. Budin and J. M. Turfa, Eds.). Routledge, London, UK, https://doi.org/10.4324/9781315621425.
*O Ανδρέας Ν. Αγγελάκης είναι Επίτιμο Μέλος και Διακεκριμένος Fellow του Παγκόσμιου Οργανισμού Υδατικών Πόρων
