Τα τελευταία χρόνια ένα μόνιμο θέμα στις ειδήσεις των ΜΜΕ είναι οι μετανάστες. Συζητήσεις επί συζητήσεων από σχετικούς και μη, επί του θέματος, με επιχειρήματα ανάλογα με την ιδεολογία του καθενός και την πολιτική του τοποθέτηση. Ως συνήθως στη χώρα μας κοιτάζουμε το δέντρο και χάνουμε το δάσος. Φοβόμαστε να δούμε και να αντικρίσουμε την πραγματικότητα, όποια κι αν είναι αυτή.
Στην ανθρώπινη ιστορία μεταναστεύσεις γίνονταν πάντα και θα συνεχίσουν να γίνονται όσο υπάρχει άνθρωπος στον πλανήτη. Τις τελευταίες μέρες νέες καραβιές λαθρομεταναστών πλημμύρισαν τη νότια Κρήτη. Οι μεταναστεύσεις γίνονται αναγκαίες είτε από φυσικά φαινόμενα, καταστροφές κτλ. είτε από ανθρώπινους παράγοντες, πολέμους, γενοκτονίες κτλ. Ανεξαρτήτως ιδεολογίας και πολιτικών φρονημάτων, πρέπει να καταλάβουμε όλοι μας κάποια στιγμή τον νόμιμο από τον παράνομο λαθρο-μετανάστη ή πρόσφυγα και την ανάλογη ανάγκη καταφυγής του στη χώρα μας.
Μετανάστης είναι το άτομο που αναζητά την τύχη του σε άλλο τόπο, ταξιδεύοντας με νόμιμα ταξιδιωτικά έγγραφα. Στη χώρα που πηγαίνει προσαρμόζεται και ασπάζεται τις τοπικές συνήθειες του λαού που τον φιλοξενεί. Πρόσφυγας είναι το άτομο που αναγκάζεται να φύγει από την χώρα του επειδή κινδυνεύει η ζωή του, λόγω πολέμου, γενοκτονίας, φυλετικών διακρίσεων, μαζικών εκτοπίσεων κ.τλ. και θεωρείται πρόσφυγας μόνο στην πρώτη ασφαλή χώρα που πηγαίνει, ζητώντας αν θέλει και πολιτικό άσυλο. Λαθρομετανάστης είναι εκείνος που εισέρχεται παράνομα σε μια χώρα. Αυτός που μπήκε στη χώρα λαθραία. Αυτός που περνά τα σύνορα χωρίς τον απαιτούμενο έλεγχο από τις αρχές της χώρας και χωρίς να έχει στην κατοχή του επίσημα έγγραφα για να μπορεί να γίνει η ταυτοποίηση του.
Στις δυο πρώτες περιπτώσεις η αλληλεγγύη ανθρώπων και κράτους σε τέτοιου είδους άτομα είναι και θεωρείται νόμιμη και απαραίτητη, αφού πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις για νόμιμη εγκατάσταση των προσφύγων και των μεταναστών. Στην τρίτη περίπτωση τίθενται πολλά ερωτήματα, τα οποία δεν είναι τα καλύτερα για όσους επιχειρούν, δια της πλαγίας οδού, να εισέλθουν σε μια οποιαδήποτε χώρα. Και μόνο ότι αποφεύγουν να βγάλουν νόμιμα έγγραφα που θα τους επιτρέψει την απρόσκοπτη είσοδο τους σε μια χώρα δημιουργεί αυτονόητα θέμα παραμονής.
Σχεδόν σε όλα τα κράτη του κόσμου υπάρχουν εδώ και δεκαετίες νόμοι σχετικοί με την μετανάστευση. Είναι αξιοσημείωτο ότι ενώ στις ΗΠΑ ας πούμε έγινε σχετικός νόμος το 1891, ενώ στην Ελλάδα ο 1ος νόμος έγινε εκατό χρόνια μετά, το 1991!!! Με αφορμή το κύμα μετανάστευσης εκείνης της εποχής κυρίως από τις πολιτικές εξελίξεις στην Αλβανία. Ο Νόμος 1975/1991 αποτέλεσε την πρώτη ουσιαστική προσπάθεια ρύθμισης της εισόδου, εξόδου και διαμονής αλλοδαπών στη χώρα μας.
Αξίζει να δούμε τη νομοθεσία Immigration Act του 1891 των ΗΠΑ περί μετανάστευσης. Όλοι οι μετανάστες ελέγχονταν στο Νησί Έλις (Ellis Island), το οποίο άνοιξε τις πύλες του την 1η Ιανουαρίου 1892 και λειτούργησε ως ο κύριος σταθμός υποδοχής μεταναστών για πάνω από 60 χρόνια (έως το 1954). Εκεί γινόταν η εφαρμογή των νόμων μέσω ιατρικών και νομικών εξετάσεων. Οι αρχές ήθελαν να διασφαλίσουν ότι οι εισερχόμενοι δεν έπασχαν από μεταδοτικές ασθένειες και μπορούσαν να συντηρήσουν τον εαυτό τους. Υπολογίζεται ότι πάνω από 12 εκατομμύρια άνθρωποι πέρασαν από το νησί. Για πολλούς ήταν το «Νησί των Ελπίδων», αλλά για όσους απορρίπτονταν βάσει των νόμων (περίπου το 2%), ήταν το «Νησί των Δακρύων». Χιλιάδες Έλληνες που έφταναν στην Αμερική στις αρχές του 20ου αιώνα καταγράφηκαν και εξετάστηκαν στο Νησί Έλις πριν τους επιτραπεί η είσοδος στη Νέα Υόρκη. Ακόμη και σήμερα υπάρχουν γραμμένα στους τοίχους του νησιού γκράφιτι με ονόματα ελλήνων που μετανάστευσαν εκεί ή που τους γύρισαν πίσω, γιατί δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις που ήθελαν οι ΗΠΑ.
Στην Ελλάδα με τις χιλιάδες χιλιόμετρα ακτογραμμών (13.676 χιλιόμετρα!) είναι δύσκολη η επιτήρηση με αποτέλεσμα να υπάρχουν εκατοντάδες σημεία που μπορούν να μπουν λαθρομετανάστες. Το πρόβλημα όμως είναι όχι ότι απλά μπαίνουν λαθραία, αλλά και όταν συλληφθούν, τουλάχιστον μέχρι πρότινος, δεν απελαύνονται. Η χωρίς έλεγχο μετανάστευση είχε σαν αποτέλεσμα να αυξηθούν κατακόρυφα οι παρανομίες και τα εγκλήματα στη χώρα. Είναι χαρακτηριστικό ότι μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’90, η Ελλάδα είχε παραδοσιακά χαμηλά ποσοστά εγκληματικότητας. Με το πρώτο μεγάλο κύμα μετανάστευσης (κυρίως από την Αλβανία και χώρες της Ανατολικής Ευρώπης), σημειώθηκε μια σημαντική αύξηση στις καταγεγραμμένες παρανομίες. Χαρακτηριστικά το 1990 καταγράφονταν περίπου 51 κακουργήματα ανά 100.000 κατοίκους. Μέσα σε δύο χρόνια (1992), τα αναφερόμενα αδικήματα αυξήθηκαν από 287.177 (1989) σε 379.652, με τα σοβαρά κακουργήματα να αυξάνονται ταχύτερα από τα πλημμελήματα.
Στατιστική στοιχεία για την δεκαετία (2009-2019) δείχνουν ότι οι αλλοδαποί αντιπροσώπευαν περίπου το 37,8% των δραστών εγκλημάτων εκείνη την περίοδο, ενώ αποτελούσαν το 11,3% του συνολικού πληθυσμού. Σε συγκεκριμένες κατηγορίες σοβαρών εγκλημάτων (στοιχεία 2016), οι συλληφθέντες αλλοδαποί αντιστοιχούσαν στο 36% των ανθρωποκτονιών, το 47,2% των βιασμών και το 32,3% των ληστειών.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η αύξηση των “παρανομιών” περιλαμβάνει και τις συλλήψεις για παράνομη είσοδο ή διαμονή, οι οποίες εκτινάχθηκαν από 95.239 το 2006 σε πάνω από 132.000 το 2010. Επίσης, η οικονομική εξαθλίωση και η έλλειψη νόμιμων εγγράφων συχνά ωθούν πληθυσμούς στην παραοικονομία ή τη μικροεγκληματικότητα.
Η κατοχή άδειας διαμονής είναι ο σημαντικότερος παράγοντας μείωσης της παραβατικότητας. Έρευνες δείχνουν ότι: Οι νόμιμοι μετανάστες αποφεύγουν την παρανομία γιατί κινδυνεύουν με άμεση απέλαση και οριστική απώλεια της άδειας τους. Η δυνατότητα για νόμιμο μεροκάματο μειώνει την ανάγκη για εγκλήματα επιβίωσης (μικροκλοπές). Οι μετανάστες χωρίς χαρτιά έχουν έως και 3 φορές υψηλότερη πιθανότητα εμπλοκής σε παραβατικές πράξεις, σε σχέση με όσους έχουν νομιμοποιηθεί, κυρίως λόγω της περιθωριοποίησης.
Επιτέλους με τον νέο Κώδικα Μετανάστευσης (Ν. 5038/2023) και τις πρόσφατες τροποποιήσεις του Ποινικού Κώδικα, οι ποινές και οι διαδικασίες για τους αλλοδαπούς που παρανομούν στην Ελλάδα έχουν αυστηροποιηθεί και η απέλαση διακρίνεται σε δύο βασικές μορφές:
Τη Διοικητική Απέλαση που διατάσσεται από την Αστυνομία όταν ο αλλοδαπός δεν έχει νόμιμα έγγραφα. Ο μεταναστευτικός νόμος προβλέπει την επιστροφή ή απέλαση σε περίπτωση που η παραμονή θεωρείται παράνομη.
Την Δικαστική Απέλαση που διατάσσεται από το δικαστήριο ως παρεπόμενη ποινή μετά από καταδίκη για σοβαρό έγκλημα. Σε αυτή την περίπτωση, ο αλλοδαπός απελαύνεται αμέσως μετά την έκτιση της ποινής του και του απαγορεύεται η επανείσοδος στη χώρα (συνήθως για 5-10 έτη ή και δια βίου).
Σε μια σοβαρή από κάθε άποψη χώρα, όλοι έχουν δικαίωμα στον Ήλιο, αρκεί να είναι νομοταγείς πολίτες. Το πρόβλημα της μετανάστευσης εστιάζεται στο κατά πόσο το επίσημο κράτος έχει τη διάθεση να θέσει τους ανάλογους περιορισμούς δια μέσου της νομοθεσίας. Έτσι ώστε να εξασφαλίσει ότι οι μετανάστες που θα εισέρχονται στη χώρα, θα πληρούν τις βασικές προϋποθέσεις, για να κοινωνικοποιούνται και να αφομοιώνονται, χωρίς τα παρατράγουδα των παρανομιών, αποτελώντας υγιή άτομα με θετική συνεισφορά στο κοινωνικό σύνολο και την χώρα.
Πηγή στατιστικών στοιχείων: εφημερίδα Πρώτο θέμα.
* Ο Βαγγέλης Παπαδάκις είναι π. διευθυντής του 1ου Γυμνασίου Ρεθύμνου -Ε:11 Φυσικής αγωγής
