Ένα βιβλίο το οποίο έρχεται όχι μόνο να φωτίσει γεγονότα τα οποία η επίσημη ιστορία προσπέρασε, συγκάλυψε και άφησε να περάσουν στη λήθη αλλά και να δικαιώσει τη μνήμη και τις οικογένειες των ανθρώπων που σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της χούντας, είναι το βιβλίο του Δημήτρη Βεριώνη με τίτλο «Θάνατοι στη χούντα», το οποίο παρουσιάστηκε την περασμένη Παρασκευή στο Στέκι Καθηγητών, σε μια εκδήλωση που διοργάνωσε η ΕΛΜΕ Ρεθύμνου. Πρόκειται για περιπτώσεις θανάτων που είτε επίσημα καταγράφηκαν ως «αυτοκινητιστικά ατυχήματα» ή «ασθένειες» ή «αυτοκτονίες» που είχαν όμως κάτι ύποπτο να συνοδεύει τις ιστορίες αυτές, είτε για περιπτώσεις θανάτων που προκλήθηκαν από κακουχίες της εξορίας και την απουσία ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Η έρευνα του Δημήτρη Βεριώνη ξεκίνησε από το μηδέν όταν επισκεπτόμενος τον χώρο του Συνδέσμου Φυλακισθέντων Εξορισθέντων Αντιστασιακών (ΣΦΕΑ) στην Αθήνα βρέθηκε σε μια αίθουσα όπου φιλοξενείται μόνιμη έκθεση με φωτογραφίες ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της μαύρης αυτής επταετίας στην ιστορία της Ελλάδας (1967-1974) και ανακάλυψε πως πολλά από τα πρόσωπα είχαν μονάχα ένα ονοματεπώνυμο και μια ημερομηνία θανάτου να τα συνοδεύει στη φωτογραφική απεικόνιση. Με ένα ερώτημα που έγινε σχεδόν εμμονή, όπως περιγράφει ο συγγραφέας – Ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι, γιατί δεν γράφει και δεν ξέρει κανείς τίποτα για αυτούς; – συνέθεσε σε διάστημα δέκα χρόνων το αποκαλυπτικό αυτό βιβλίο το οποίο αποτελείται από 247 κατονομασμένες περιπτώσεις θανάτων για τους οποίους ευθυνόταν ή κατηγορήθηκε το καθεστώς και οι κύκλοι του. Πέραν όμως της ιστορικής αξίας που έχει το βιβλίο, για τον Δημήτρη Βεριώνη σημαντικότερο όλων είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι, οι ιστορίες τους που δεν αναγνωρίστηκαν, το γεγονός πως έμειναν απλώς ονοματεπώνυμα που μνημονεύονται σε επετείους. «Το βιβλίο μου αναφέρεται στους θανάτους της περιόδου 1967-1974, της δικτατορίας, και σε αυτές τις περιπτώσεις συγκαταλέγονται όλοι οι θάνατοι που ήταν συνεπεία αντιδικτατορικής δράσης ή οι θάνατοι συνεπεία κακουχιών στις εξορίες και λόγω ελλιπούς ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, ή οι εξαφανίσεις της περιόδου που έχουν όμως ένα πολιτικό στίγμα για την περίοδο εκείνη, και περιπτώσεις ύποπτων θανάτων οι οποίες τότε αγνοήθηκαν ή και στη συνέχεια αγνοήθηκαν, ωστόσο οι οικογένειες των θανόντων κινήθηκαν με κάθε τρόπο, νομικά ή εν πάσει περιπτώση δηλώνοντας ότι η επίσημη εκδοχή του θανάτου του οικείου τους προσώπου δεν ήταν αυτή που είχε ειπωθεί, χωρίς βέβαια να δικαιωθούν τελικά. Ο σκοπός μου στο βιβλίο ήταν να γράψω ανθρωποκεντρικά δηλαδή για τους ανθρώπους και όχι για μια γενική ιστορική θεώρηση για την περίοδο της χούντας γιατί νομίζω ότι είναι πάρα πολύ σημαντικό να κοιτάμε τις μικρές ψηφίδες της ιστορίας και μόνο τότε μπορούμε να έχουμε μια σωστή και αντικειμενική εικόνα της γενικότερης ιστορίας. Άρα με ενδιέφεραν οι άνθρωποι και αυτοί είναι στο επίκεντρο του βιβλίου», αναφέρει στα «Ρ.Ν.» ο συγγραφέας του βιβλίου Δημήτρης Βεριώνης.
Όπως εξηγεί ο συγγραφέας, με οδηγό τις πηγές του τότε τύπου όπου έρχονταν στη δημοσιότητα αυτές οι «ύποπτες» περιπτώσεις θανάτων λόγω κάποιας μήνυσης που γινόταν από συγγενικά πρόσωπα αλλά και του τύπου της μεταπολίτευσης, τη βιβλιογραφία, τον τύπο από το εξωτερικό και τα πρακτικά των δικών της μεταπολίτευσης για τη χούντα, τους βασανιστές και το Πολυτεχνείο, έφτασε τελικά στο αρχείο της δικηγόρου Φιλάνθης Ψυρρή, η οποία ήταν η δικηγόρος που κατεξοχήν είχε ασχοληθεί με τις μηνύσεις που έγιναν στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης για αυτούς τους θανάτους. «Από κει και πέρα ο στόχος μου ήταν να επικοινωνήσω με τα συγγενικά πρόσωπα των θανόντων, να κάνουμε συνεντεύξεις, να υπάρχει φωτογραφικό υλικό που είναι άφθονο μες στο βιβλίο και να καταγραφούν τα βιογραφικά στοιχεία, η επίσημη εκδοχή του θανάτου και ό,τι υποστήριξαν οι συγγενείς, συν διάφορα άλλα πράγματα που είχαν ενδιαφέρον για την υπόθεση, ώστε να μη δώσω εγώ κάποιο έτοιμο αποτέλεσμα στον αναγνώστη, αλλά ο αναγνώστης μόνος του να σκεφτεί κατά πόσο κρίνει ότι αυτό είναι αντικειμενικά σωστό ή λάθος», εξηγεί ο συγγραφέας.
Ο Ρεθεμνιώτης, Τιμόθεος Λαγουδάκης
Κάθε ιστορία θανάτου που καταγράφεται στο βιβλίο φέρει τη δική της δύναμη, ενώ όπως εξηγεί χαρακτηριστικά ο συγγραφέας κάθε μία δεν αφορά μόνο το πρόσωπο που φεύγει αλλά και το οικείο περιβάλλον για το οποίο πια ο χρόνος διαχωρίζεται: Η ζωή πριν και η ζωή μετά τον θάνατο του αγαπημένου προσώπου. «Κάθε ιστορία έχει πάρα πολλά πράγματα από πίσω γιατί ο θάνατος δεν αφορά μόνο στο πρόσωπο που πεθαίνει αλλά επηρεάζει άμεσα και με άμεσα αποτελέσματα κι όλο το οικείο περιβάλλον γύρω του. Δηλαδή η ζωή παύει να είναι ίδια που τον γνώριζαν, που ζούσαν μαζί. Υπάρχει ένα πριν και ένα μετά», τονίζει ο Δημήτρης Βεριώνης.
Ανάμεσα στις ιστορίες που καταγράφει στο βιβλίο του είναι και αυτή του Ρεθεμνιώτη, Τιμόθεου Λαγουδάκη. «Πολλές ιστορίες έχουν πραγματικά το κάτι δραματικό ή αν θέλετε σχεδόν και κινηματογραφικό. Όπως η ιστορία του Τιμόθεου Λαγουδάκη, του Ρεθεμνιώτη, ο οποίος ήταν παπάς και φοιτητής της θεολογικής και σκοτώθηκε σε ένα τροχαίο το οποίο κρίθηκε από πάρα πολλούς ύποπτο. Πέρα από αυτό και νομίζω αξίζει να αναδειχθεί, υπάρχουν πάρα πολλές περιπτώσεις που ήταν συγκλονιστικές. Κάποιες με ευτυχή συγκυρία όπως η περίπτωση θανάτου του Γιάννη Καΐλη η οποία αναγνωρίστηκε επίσημα. Πρόκειται για φοιτητή της Σχολής Καλών Τεχνών ο οποίος τιμήθηκε από τη Σχολή του με την τοποθέτηση προτομής στην είσοδο της πρυτανείας και δόθηκε τιμητικά το πτυχίο του στην οικογένειά του», περιγράφει ο συγγραφέας.
Στοιχεία για το σήμερα
Διαβάζοντας το «Θάνατοι στη χούντα» ο αναγνώστης θα πάρει απαντήσεις με ονοματεπώνυμα, ληξιαρχικές πράξεις θανάτου, πραγματικές μαρτυρίες και συμβάντα για τους ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της χούντας. Το βιβλίο με αυτό τον τρόπο βάζει ένα τέλος στο αφήγημα των οπαδών του ιστορικού αναθεωρητισμού, ενώ όπως τονίζει ο συγγραφέας, ένα πιο ανοικτό μυαλό θα προβληματιστεί για την κτηνωδία του καθεστώτος το οποίο εξαφάνισε από τη ζωή ανθρώπους που ήταν σαν εμάς, ανθρώπους που θα μπορούσαν πολλοί από αυτούς σήμερα να ζουν. «Ο αναγνώστης σίγουρα θα πάρει απαντήσεις σε όλα αυτά που υποστηρίζουνε οι οπαδοί του ιστορικού αναθεωρητισμού που λένε «Δεν υπήρχαν νεκροί στο Πολυτεχνείο» κ.λπ. Θα πάρει απαντήσεις με ονοματεπώνυμα, με ληξιαρχικές πράξεις θανάτου, με πραγματικά συμβάντα και με τους ίδιους τους οικείους να μιλάνε. Αλλά ένα ανοικτό μυαλό και αυτό είναι πολύ σημαντικό, θα μπει σε μια διαδικασία να προβληματιστεί, γιατί αυτοί οι άνθρωποι δεν ήταν κάτι μακρινό από εμάς. Ήταν οι διπλανοί μας άνθρωποι. Και αυτό είναι το πολύ σημαντικό που πρέπει να δούμε, ήταν άνθρωποι οι οποίοι θα μπορούσαν ακόμα, οι περισσότεροι από αυτούς, ηλικιακά να είναι δίπλα μας, να ζούνε σήμερα και να μην υπάρχει κανένας λόγος να γραφτεί ένα τέτοιο βιβλίο. Αλλά είναι πολύ σημαντικό εφόσον έγινε, όχι να το αγνοήσουμε αλλά να το δείξουμε, να μάθουμε όσα περισσότερα μπορούμε και να μην χρειαστεί να ξαναζήσουμε αυτά τα πράγματα», αναφέρει ο Δημήτρης Βεριώνης τονίζοντας πάντως πως για τον ίδιο η έρευνα συνεχίζεται ακόμη κα σήμερα. «Είναι πολύ ενθαρρυντικό για μένα ότι υπάρχει ενδιαφέρον και υπάρχουν και άνθρωποι που με βρίσκουν και μου λένε για περιπτώσεις άλλες τις οποίες εγώ δεν γνώριζα. Οπότε η έρευνα συνεχίζεται».
