Πέρασαν πολλοί και σπουδαίοι εκπαιδευτικοί από αυτό τον τόπο. Ήταν αξιαγάπητοι, με ευρύτατο γνωστικό πεδίο. Υπήρξαν ΔΑΣΚΑΛΟΙ. Ο Θεόδωρος Πελαντάκης όμως ήταν κάτι περισσότερο. Αλλιώς δεν εξηγείται να τον αναφέρουν σε κάθε πνευματικού ενδιαφέροντος συνάθροιση και να μετράει η γνώμη του σε κάθε ζήτημα φιλολογικό, ιστορικό, εκπαιδευτικό χωρίς δεύτερη σκέψη.
Θυμάμαι τον αξέχαστο τηλεοπτικό παραγωγό τον Πατακοστελή όταν αναζητούσαμε τον Πελαντάκη για ένα ντοκιμαντέρ γύρω από τα Ολοκαυτώματα του νομού. Ο άνθρωπος που δεν «κρατούσε» τη γλώσσα του, μπροστά στον καθηγητή στεκόταν με ανείπωτο σεβασμό. Είχε τόσες μνήμες από αυτόν από την περίοδο που τον είχε καθηγητή στο Σπήλι. Εκείνος όμως έδειχνε πως ξεπερνούσε αυτές τις εκδηλώσεις θαυμασμού εστιάζοντας πάντα στην ουσία κάθε πράγματος.
Ο Θεόδωρος Πελαντάκης γεννήθηκε στην Κρύα Βρύση. Βίωσε όλες τις μαρτυρικές συνέπειες του Ολοκαυτώματος που διαμόρφωσαν και τις θέσεις ζωής που πήρε αργότερα.
Αν και οι συνθήκες της εποχής ήταν τόσο δύσκολες αποφοίτησε με άριστα από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και ξεκίνησε την εκπαιδευτική του καριέρα από το Σπήλι.
Σημαντικό και το πέρασμά του από το Λύκειο της Θεολογικής Σχολής Χάλκης.
Από τις πρώτες του εργασίες που άφησαν εποχή ήταν η μελέτη του για το Κέντρος. Και αφορμή του έδωσε ένα πρώτο απάνθισμα ιστορικών ντοκουμέντων γύρω από τα καμένα χωριά. Είχε και το χάρισμα της γλαφυρής γραφής και με τις εικόνες που παρουσίαζε ένοιωθες σαν να βρίσκεσαι στο Κέντρος και αναζητάς τη βρύση με το αθάνατο νερό.
Μα είχε και το χάρισμα της αφήγησης.
Θυμάμαι πόσο παραστατικός ήταν τότε που μας γνώρισε τον Ασουμανάκη τον μεγάλο ήρωα της Κρύας Βρύσης και μας εξηγούσε από πού προήλθε το όνομά του.
Είχε πάθος με το χωριό του ο αξέχαστος καθηγητής. Και η Κρύα Βρύση αν και σήμερα διαθέτει τόσο πλούτο επιστημόνων με κορυφαίο τον Γιώργο Μαυροτσουπάκη εν τούτοις του ανταπέδιδε την αγάπη του με μεγάλο σεβασμό και εκτίμηση.
Ο Θεόδωρος Πελαντάκης ήξερε να συνεργάζεται με εκείνους που θα έδιναν ένα σωστό αποτέλεσμα σε μια έρευνα.
Αυτό το έζησα όταν έκανα το ντοκιμαντέρ «Ελεγεία Ηρώων – Κρύα Βρύση».
Άφησε τα πάντα στην άκρη για να πάρουμε συνεντεύξεις από τα πρόσωπα που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στα γεγονότα και ταλαιπωρημένες μορφές που υπέστησαν τις συνέπειες εκείνου του Ολοκαυτώματος.
Και σήμερα έχουμε ένα ακόμα αυθεντικό ντοκουμέντο από εκείνους που έζησαν τα γεγονότα και δεν τα άκουσαν απλώς.
Ελάχιστοι ζουν από τους συντελεστές εκείνου του ντοκιμαντέρ. Έχουμε όμως από αυτούς μια σημαντική ιστορική κατάθεση από ένα τόσο σπουδαίο γεγονός.
Ο τρόπος που διαχειριζόταν τα θέματα με έπεισε να του ζητήσω μια κατάθεση on camera για τα μαρτυρικά χωριά του Ρεθύμνου. Και με αποζημίωσε η ανταπόκριση που είχε αυτή η εργασία.
Το συγγραφικό, ιστορικό και ερευνητικό έργο του Θεόδωρου Σ. Πελαντάκη εστιάζει στην τοπική ιστορία, την εκπαιδευτική παράδοση, τη θρησκευτική κληρονομιά και τις βιογραφίες προσωπικοτήτων του νομού Ρεθύμνης.
Ως φιλόλογος και ανήσυχο πνεύμα, κατέγραψε σημαντικά στοιχεία για την Κρήτη. Όπως προκύπτει από τον Κατάλογο της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κρήτης, στα πιο χαρακτηριστικά του έργα περιλαμβάνονται:
• Βυζαντινοί ναοί της επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ν. Ρεθύμνης (1973): Μια σημαντική μελέτη για τη θρησκευτική αρχιτεκτονική και την ιστορική τοπογραφία της συγκεκριμένης περιοχής του Ρεθύμνου.
• Αναφορά στην κρητική επανάσταση 1866-1869 και στην Αρκαδική Εθελοθυσία: Έρευνα και καταγραφή γύρω από τους εορτασμούς του έτους 1885 στο Αρκάδι και το Ρέθυμνο, κατά τη 19η επέτειο των γεγονότων.
• Αναμνήσεις: Γιώργη Θ. Αγγελιδάκη, γιατρού (2005): Επιμέλεια και καταγραφή των αναμνήσεων μιας εμβληματικής προσωπικότητας της τοπικής κοινωνίας.
• Ιστορικά άρθρα και ομιλίες: Κατά καιρούς είχε δημοσιεύσει μελέτες στον τοπικό τύπο (κυρίως στα Ρεθεμνιώτικα Νέα) σχετικά με την εξέλιξη της παιδείας στο Ρέθυμνο και την πορεία των σχολικών ιδρυμάτων.
Από τα σπουδαία έργα που μας κληροδότησε ήταν το βιβλίο ς Βυζαντινοί ναοί της επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ν. Ρεθύμνης, 1973.
Είχε γράψει σχετικά ο εκλεκτός εκπαιδευτικός Γιώργης Τσιγδινός εστιάζοντας από την πλευρά ερευνητή επίσης:
«Ο Θεόδωρος Στ. Πελαντάκης σε μια πρωτοποριακή για την εποχή εκείνη προσπάθεια κατέγραψε τα διάσπαρτα αυτά μνημεία απ’ άκρου εις άκρον της επαρχίας και η εργασία αυτή εκδόθηκε σε βιβλίο με τον τίτλο «Βυζαντινοί Ναοί της Επαρχίας Αγίου Βασιλείου». Σήμερα, με κάποια συμπληρωματικά στοιχεία, οι ναοί αυτοί υπολογίζονται από τον ίδιο σε ογδόντα ένας (81), αριθμητικό μέγεθος δυσανάλογο με τα πληθυσμιακά κ.λπ. στοιχεία της επαρχίας και το οποίο σήμερα τουλάχιστον εντυπωσιάζει. Οι ναοί αυτοί έχουν, ωστόσο, κάποια κοινά χαρακτηριστικά. Όλοι τους, στην αρχική τους κατασκευή, ήταν μονόχωροι, μικρών ή μετρίων διαστάσεων, καμαροσκεπείς, ενίοτε με ελαφρά οξυκόρυφη απόληξη κι έφεραν τοιχογραφικό διάκοσμο βυζαντινής τεχνοτροπίας και ο οποίος κατά κανόνα αντανακλούσε την ανατολική ορθόδοξη θεολογία, ενώ οι περισσότεροι απ’ αυτούς κατασκευάστηκαν κατά τον 13ο – 14ο αιώνα. Εξαίρεση από τον προαναφερόμενο «κανόνα» αποτελεί ο εμβληματικός ναός της Παναγίας της Λαμπηνής (σταυροειδής με τρούλο), που είναι το σημαντικότερο βυζαντινό μνημείο της επαρχίας Αγίου Βασιλείου κι ένα από τα σημαντικότερα της Κρήτης, ο οποίος, όμως, είναι μνημείο του 12ου αιώνα, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους.(2)
Πολλά από τα μνημεία αυτά βρίσκονται ακόμα σε χρήση. Ορισμένα παραμένουν και σήμερα ως καθεδρικοί ναοί και η ενορία του χωριού αναφέρεται με το όνομα του εορταζόμενου Αγίου. Ωστόσο, η αξία τους δεν είναι μόνο θρησκευτική και αρχαιολογική, είναι και ιστορική. Είναι «το πνεύμα» του Βυζαντίου, που επιμένει στον χρόνο και μέσα από τα μνημεία αυτά… παραμένει ζωντανό…».
Ήταν τόσο τεκμηριωμένο το βιβλίο του αυτό που ακόμα και σήμερα αξιοποιείται από έγκριτους ερευνητές.
Από τους αφοσιωμένους θαυμαστές του έργου του ήταν ο Σπύρος Μαρνιέρος αλλά και ο Μάρκος Πολιουδάκης.
Ο Μαρνιέρος μου έφερνε παράδειγμα τον Πελαντάκη για τη μεθοδολογία του στην έρευνα και ο Μάρκος Πολιουδάκης που κάθε του έργο όποιος και να το επιμελείτο πρώτος ήθελε οπωσδήποτε την τελευταία ματιά από τον αείμνηστο καθηγητή.
«Ο Πελαντάκης, μου έλεγε, είναι μια εγγύηση ότι κανένας δεν θα σχολιάσει αρνητικά τα έργα μου από πλευράς επιμέλειας».
Γεγονός είναι πάντως ότι ο Θεόδωρος Πελαντάκης κατέθεσε ψυχή στην επιμέλεια των έργων του Μάρκου Πολιουδάκη ιδιαίτερα στο μνημειώδες πόνημα για την Εθνική Αντίσταση.
Επέμενε στη λεπτομέρεια ο Πελαντάκης.
Είχε όμως και μια περηφάνια. Έτυχε σε μια ομιλία να τον διακόψει με αγένεια ένας από τους νομάρχες που πέρασε από το Ρέθυμνο και σήμερα ποιος τον θυμάται. Ο διορισμένος άρχοντας ισχυρίστηκε ότι του έφταιξε η …ζέστη και όχι φυσικά η πολιτική σκέψη που διέκρινε την ομιλία αλλά με μεγάλη αξιοπρέπεια τον έβαλε στη θέση του ο καθηγητής.
Ήταν μαχητής στον τομέα αυτό. Επέμενε στην αξιοκρατία και στην υποστήριξη κάθε πρωτοβουλίας που μας οδηγεί μπροστά.
Ακόμα όμως και πηγαίνοντας κόντρα στο ρεύμα όπως στην περίπτωση του πυρπολητή του Αρκαδίου τεκμηρίωνε τις αντιρρήσεις του. Κι ενώ μπορεί να διαφωνούσες μαζί του σεβόσουν τουλάχιστον την άποψή του.
Μια ακόμα περίπτωση που έδειξε τη δυναμική φύση του ήταν η λειτουργία του Πολυκλαδικού Λυκείου. Και τούτο χωρίς να υποτιμήσει το έργο συναδέλφων του όπως ο Κώστας Τουρνάκης και άλλοι. Πίστευε στη νέα αυτή εκπαιδευτική πρόταση κι ο χρόνος τον δικαίωσε. Τότε όμως που είχαμε το γαλαζοπράσινο διχασμό ύψωσε ανάστημα παρά τις επιθέσεις που δέχτηκε και μάλιστα από ισχυρές δημοσιογραφικές πένες.
Αυτή η λεβεντιά τον έφερε τόσο κοντά με τον Γιάννη Χαλκιαδάκη που τον θεωρούσε μαζί με τους Γιώργη Αγγελιδάκη και Μανόλη Μαθιουδάκη από τους στενούς συνεργάτες της εφημερίδας.
Επιπλέον, συνέβαλε στη δημιουργία του Εργαστηρίου Ιστορίας της Εκπαίδευσης στο Ρέθυμνο, το οποίο στεγάζεται στο ισόγειο του Ξενία και φιλοξενεί εκπαιδευτικά εργαλεία και παιδαγωγικά μέσα από τον 18ο αιώνα έως σήμερα.
Μεγάλη η συμβολή του στο διάστημα που υπηρέτησε ως προϊστάμενος στη Διεύθυνση Β/θμιας Εκπαίδευσης Ρεθύμνου.
Από τις σημαντικές πνευματικές παρουσίες του Πελαντάκη στο ιστορικό γίγνεσθαι ήταν το «Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο για την επαρχία Αγίου Βασιλείου» που πραγματοποιήθηκε στο Ρέθυμνο τον Οκτώβριο του 2008.
Αν και η ευλογημένη αυτή επαρχία διαθέτει τόσο πλούτο σε αξιοθέατα και ιστορικό παρελθόν κανένας δεν είχε προτείνει μια συλλογική προσπάθεια για την αξιοποίηση του σπουδαίου αυτού υλικού μέχρι που ανέλαβε πρωτοβουλία ο Θεόδωρος Πελαντάκης και πρότεινε τη διοργάνωση αυτού του διεθνούς συνεδρίου. Μπορεί ο επίσης μοναδικός Κωστής Ηλ. Παπαδάκης, όπως το συνηθίζει σε προσπάθειες που αποβλέπουν στο κοινό όφελος να χειροκρότησε την ιδέα, άντε και μερικοί άλλοι, αλλά στην αρχή κανένας από τους έχοντες και κατέχοντες εξουσία, δεν έδειξε διάθεση να δώσει την ευκαιρία υλοποίησης αυτής της σοβαρής πρότασης.
Κατάφεραν όμως αυτοί οι ελάχιστοι σε αριθμό επιστήμονες να πετύχουν το θαύμα και το φθινόπωρο του 2008 το διεθνές αυτό συνέδριο έγινε πραγματικότητα.
Τη διοργάνωση ανέλαβε ο Σύλλογος Επιστημόνων του δήμου Λάμπης (ΣΕΔΗΛ) σε συνεργασία με την Ένωση Συλλόγων Επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου «Ο Πρέβελης», και Οργανωτική Επιτροπή με την ακόλουθη σύνθεση:
Πρόεδρος: Θεόδωρος Πελαντάκης, φιλόλογος – επίτιμος προϊστάμενος Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Ρεθύμνης.
Αντιπρόεδρος: Αντώνης Μπαγιαρτάκης, αντινομάρχης Ρεθύμνου.
Γραμματέας: Κωστής Ηλ. Παπαδάκης, καθηγητής φιλόλογος – πτυχιούχος Θεολογίας.
Υπεύθυνοι Οικονομικού: Χαρίδημος Κακλαμάνος, εκπρόσωπος του ΣΕΔΗΛ, Νικόλαος Παπαδάκης, εκπρόσωπος της Ένωσης «Ο Πρέβελης».
Μέλη: Μανόλης Βαβουράκης, πρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Φοίνικα.
Γιάννης Καράλης, πρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Λάμπης.
Αυτό που δεν ξέρει ο πολύς κόσμος είναι ότι στην αρχή κάποιοι ανταποκρίθηκαν και συνέλεξαν στοιχεία άγνωστα για το χωριό τους. Έμειναν όμως κενά και προκειμένου αυτό το τεράστιο έργο να μην μείνει ημιτελές, ανέλαβε, προς τιμήν του ο κ. Κωστής Ηλ. Παπαδάκης, με τον Θεόδωρο Πελαντάκη να ολοκληρώσουν το έργο. Και ακόμα πιο σημαντικό είναι ότι για όσους αδυνατούν να έχουν αυτό το πολύτιμο έργο στη Βιβλιοθήκη τους ο κ. Κωστής Ηλ. Παπαδάκης, στην εξαιρετική ιστοσελίδα του «Ρεθεμνιώτικες Αναδρομές» προσφέρει πρόσβαση σε στοιχεία για κάθε χωριό της τέως επαρχίας Αγίου Βασιλείου ξεχωριστά. Την ευθύνη για τη συγκέντρωση, τον συντονισμό και τη φιλολογική επιμέλεια του υλικού της επιτροπής (που αποτυπώθηκε στους μετέπειτα τόμους των πρακτικών) είχαν ο Κωστής Ηλ. Παπαδάκης (φιλόλογος – θεολόγος – συγγραφέας) και ο Θεόδωρος Στυλ. Πελαντάκης.
Κι εδώ είναι να θαυμάζεις αυτές τις δυο κορυφές της Κρητικής διανόησης. Συνεργάστηκαν με τόση σύμπνοια και ανιδιοτέλεια που έδωσαν πρότυπα για τους επόμενους.
Σπουδαία η συμμετοχή του Θεόδωρου Πελαντάκη και στην τιμητική εκδήλωση για τον Σταμάτη Αποστολάκη εστιάζοντας στο έργο του για τα δημοτικά τραγούδια της Κρήτης.
Ο Θεόδωρος Πελαντάκης σε όλη του τη ζωή δίδασκε ήθος και έδινε πρότυπα ενεργού πολίτη. Δεν μνησικακούσε, συζητούσε με τους απέναντι στις απόψεις του.
Δεν περιαυτολογούσε άφηνε έργο για να κριθεί η αξιοσύνη του.
Δεν «λιβάνιζε». Απέδιδε ακριβοδίκαια τα του Καίσαρος τω Καίσαρι.
Κι αυτές οι αρετές θα τον κρατούν στην αιωνιότητα με μνήμη απέθαντη.
