Υπάρχουν πολιτικοί όροι που περιγράφουν μια πραγματικότητα και υπάρχουν πολιτικοί όροι που χρησιμοποιούνται για να την αποκρύψουν. Η περίφημη «πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική» μπορεί να ανήκει και στις δύο κατηγορίες. Όταν συνοδεύεται από σαφή στρατηγική, αποτελεί μια ουσιαστική πολιτική επιλογή. Όταν, όμως, χρησιμοποιείται αόριστα, χωρίς να προσδιορίζεται ποιες ακριβώς διαστάσεις περιλαμβάνει και ποιες υποτίθεται ότι απουσιάζουν, μετατρέπεται σε ένα εύηχο σύνθημα άνευ ουσιαστικού περιεχομένου.
Τι σημαίνει, όμως, πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική; Σημαίνει να είσαι ένας συνομιλητής που μεταπηδά από τη μία βάρκα στην άλλη, με την ελπίδα ότι κάθε βαρκάρης θα προσφέρει περισσότερα ανταλλάγματα; Σαφώς όχι. Πρόκειται για μια δοκιμασμένη και άκρως αποτυχημένη συνταγή. Ο λόγος είναι απλός: κανείς δεν επενδύει μακροπρόθεσμα σε έναν αναξιόπιστο σύμμαχο. Τα κράτη αναζητούν σταθερούς στρατηγικούς εταίρους και όχι ευκαιριακούς ζητιάνους.
Πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική σημαίνει ότι μια χώρα δεν επενδύει αποκλειστικά σε μία μόνο διεθνή σχέση, αλλά οικοδομεί ισχυρές συνεργασίες με διαφορετικά κέντρα ισχύος. Δεν σημαίνει απουσία σταθερού στρατηγικού προσανατολισμού ούτε ίσες αποστάσεις από όλους. Μια σοβαρή χώρα μπορεί να έχει σαφείς συμμαχίες και, ταυτόχρονα, να διευρύνει το δίκτυο των διεθνών συνεργασιών της. Αυτή ακριβώς είναι η αντίληψη που εφαρμόζει σήμερα η Ελλάδα.
Η Ελλάδα είναι σταθερά ενταγμένη στον πολιτικό και οικονομικό πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ταυτόχρονα, έχει αναβαθμίσει τη στρατηγική της συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, σε μια περίοδο που οι αμερικανοευρωπαϊκές σχέσεις δεν είναι πάντοτε αρμονικές. Παράλληλα, έχει αναπτύξει στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ, έχει εδραιώσει σχέσεις εμπιστοσύνης και συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ. Ενισχύει συνεχώς τους δεσμούς της με την Αίγυπτο, με την οποία έχει υπογράψει συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ, και διευρύνει τις σχέσεις της με την Ινδία, μία από τις σημαντικότερες αναδυόμενες δυνάμεις του πλανήτη. Επιπλέον, διατηρεί εταιρική σχέση και ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς με την Κίνα.
Πρόκειται για κράτη με διαφορετικές στρατηγικές επιδιώξεις, διαφορετικές προτεραιότητες και συχνά αντικρουόμενα συμφέροντα. Η ελληνική διπλωματία δεν συνομιλεί απλώς μαζί τους, αλλά έχει καταφέρει να οικοδομήσει σχέσεις εμπιστοσύνης και να συνεργάζεται αποτελεσματικά με καθένα από αυτά. Αν αυτό δεν είναι πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, τότε τι είναι;
Η επίκληση, λοιπόν, της «πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής» ως μομφής κατά της σημερινής κυβέρνησης από αυτοαποκαλούμενους «αντισυστημικούς» αλλά και από πρώην πρωθυπουργούς, όπως ο Κώστας Καραμανλής και ο Αλέξης Τσίπρας, γεννά εύλογα ερωτήματα. Ποια ακριβώς «διάσταση» λείπει σήμερα από την ελληνική εξωτερική πολιτική; Προς ποια σημαντική δύναμη του διεθνούς συστήματος θεωρούν οι επικριτές ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να επιδιώξει στενότερη πολιτική προσέγγιση; Η απάντηση είναι προφανής: προς τη Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν.
Πίσω από τη βολική και αόριστη επίκληση της «πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής» διακρίνεται συχνά η επιθυμία για μια διαφορετική στάση απέναντι στη Μόσχα. Αντί, όμως, να δηλώσουν καθαρά ότι επιθυμούν στενότερη προσέγγιση με τη Ρωσία, οι επικριτές επιλέγουν μια διατύπωση που παρουσιάζει τη θέση τους ως δήθεν ισορροπημένη και γεωπολιτικά ανεξάρτητη.
Βεβαίως, κάθε χώρα οφείλει να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας ακόμη και με κράτη με τα οποία διαφωνεί. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η εξωτερική πολιτική μπορεί να βασίζεται σε μια λογική ίσων αποστάσεων σε ζητήματα που αφορούν τον ίδιο τον πυρήνα του ευρωπαϊκού και του διεθνούς συστήματος ασφαλείας. Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια της στρατηγικής ασάφειας. Αντιμετωπίζει έναν αναθεωρητικό γείτονα που αμφισβητεί ευθέως τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Για μια χώρα με αυτές τις προκλήσεις, η αξιοπιστία των συμμαχιών της αποτελεί στρατηγικό κεφάλαιο και όχι ιδεολογική επιλογή.
Η πραγματικά πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική δεν μετριέται από το αν μια χώρα διατηρεί ιδιαίτερες σχέσεις με τη Μόσχα. Μετριέται από την ικανότητά της να οικοδομεί γέφυρες με όσο το δυνατόν περισσότερους διεθνείς εταίρους, να αξιοποιεί τις συνεργασίες της προς όφελος των εθνικών συμφερόντων και να διατηρεί υψηλή αξιοπιστία απέναντι στους συμμάχους της. Με αυτό το κριτήριο, η Ελλάδα διαθέτει σήμερα ένα ευρύ και πολυεπίπεδο δίκτυο σχέσεων που εκτείνεται από την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες έως τη Μέση Ανατολή, τον αραβικό κόσμο, την Ινδία και την Κίνα.
Γι’ αυτό και η επίκληση της «πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής» δεν περιγράφει κάποια πραγματική έλλειψη της ελληνικής διπλωματίας. Υποδηλώνει συχνά, έμμεσα αλλά ευδιάκριτα, έναν διαφορετικό γεωπολιτικό προσανατολισμό. Και όσο εκείνοι που την επικαλούνται προσχηματικά αποφεύγουν να πουν καθαρά ποιος είναι αυτός ο προσανατολισμός, τόσο περισσότερο ο όρος θα παραμένει ένα πολιτικό σύνθημα που συγκαλύπτει τις πραγματικές τους ιδεοληψίες.
