Εντυπωσίασαν τα δρώμενα των συλλόγων Άνω Μέρους
Ένα συγκλονιστικό διήμερο βίωσαν οι κάτοικοι του Άνω Μέρους και οι επισκέπτες τους σε μια συλλογική προσπάθεια να τιμηθεί η επέτειος του Ολοκαυτώματος του Κέντρους.
Προσωπικότητες της περιοχής που διαπρέπουν στην ιστορική έρευνα και στην τέχνη ένωσαν τις εμπειρίες τους ευαισθητοποιώντας την τοπική κοινωνία που συμμετείχε για πρώτη φορά σε δρώμενα και άλλες δραστηριότητες που έδωσαν νέο παλμό στις επετειακές εκδηλώσεις.
Μέχρι και σήμερα οι επίσημες εκδηλώσεις πραγματοποιούνται εκ περιτροπής σε μία από τις τέσσερις κοινότητες κάθε χρόνο. Σκοπός να τιμηθεί όπως αρμόζει η αποφράδα επέτειος της 22ας Αυγούστου 1944 που γνώρισαν τη φρίκη της ναζιστικής θηριωδίας οκτώ χωριά του Κέντρους.
Άνω Μέρος, Δρυγιές, Βρύσες, Σμιλές, Καρδάκι, Γουργούθοι, Γερακάρι και Κρύα Βρύση.
Φέτος ήταν η σειρά του Άνω Μέρους και ενώ οι τοπικοί παράγοντες ήταν έτοιμοι να αναλάβουν το ιερό τους αυτό καθήκον έπεσε κεραυνός εν αιθρία η απόφαση της δημοτικής αρχής να ματαιωθούν οι εκδηλώσεις λόγω …πένθους.
Και ναι μεν θρηνούσε όλος ο νομός τους ήρωες πυροσβέστες και τιμούσε την τραγική τους μοίρα να πέσουν εν ώρα καθήκοντος αλλά δεν θα μπορούσαν να παραγκωνιστούν και οι νεκροί του Κέντρους.
Μετά τη θύελλα διαμαρτυριών ο δήμος αρχικά ανακοίνωσε ότι θα γίνει το μνημόσυνο με κατάθεση στεφάνου μόνο από τον δήμαρχο για να αναθεωρήσει ξανά παραμονές της επετείου και να δώσει στην καθιερωμένη εκδήλωση την ημέρα της 22ας Αυγούστου το γνωστό πλαίσιο προγράμματος.
Δρώμενα που έγραψαν ιστορία
Μια ευχάριστη έκπληξη ήταν τα δρώμενα που παρουσίασαν οι σύλλογοι των Ανωμεριανών και συγκεκριμένα ο Πολιτιστικός Σύλλογος Άνω Μέρους και ο Σύλλογος Ανωμεριανών της Αθήνας «Η Καλόειδενα» Μια αξιόλογη σειρά δράσεων που υπέγραψαν οι αξιότερες υπογραφές της περιοχής όπως η Ευγενία Λινοξυλάκη («ψυχή» των δρώμενων) η Ελένη Παττακού και η Αγάπη Παττακού.
Όλα ξεκίνησαν με ένα περίπατο ιστορικής θύμησης από το Ηρώο Πεσόντων όπου διαβάστηκε η περιγραφή του «High place» από τον Tom Danbabin (Ένας αρχαιολόγος στον πόλεμο, σειρά μαρτυρίες, ΙΜΚ, Ηράκλειο 2015).
Ακολούθησε συζήτηση για την εμπειρία της εκτόπισης των κατοίκων όπως τη μετέφεραν επιζώντες.
Για πρώτη φορά σε μια εκδήλωση όπως αυτή δόθηκε λόγος και στους παρισταμένους να καταθέσουν μνήμες και απόψεις.
Επόμενος σταθμός του ιστορικού περιπάτου με τη συμμετοχή των περισσοτέρων κατοίκων του χωριού ήταν το σημείο όπου οι Γερμανοί στρατιώτες συγκέντρωναν τους κατοίκους για να εκκενώσουν το χωριό. Εκεί οι ελάχιστοι επιζώντες που συμμετείχαν μετέφεραν σκηνές που θυμούνται ακόμα σήμερα.
Η συγκίνηση όλων κορυφώθηκε όταν έφθασαν στον χώρο των εκτελέσεων. Εκεί τελέστηκε τρισάγιο για πρώτη φορά μετά την ανακομιδή των οστών των εκτελεσμένων κατοίκων. Μια δάφνινη γιρλάντα σχηματίστηκε από κλαδιά δάφνης που τοποθετήθηκαν από όλους τους συμμετέχοντες. Καθένας κατέθετε το δικό του λιθαράκι στο δρώμενο σε μια ατμόσφαιρα βαθιά μυσταγωγική.
Εντυπωσίασε ιδιαίτερα ένα εικαστικό δρώμενο που οργανώθηκε από την εικαστικό Ελένη Παττακού με τη συμμετοχή γυναικών της κοινότητας και μοιραστήκαμε συναισθήματα που δεν χωρούν στον λόγο όπως μας είπε χαρακτηριστικά η κ. Ευγενία Λινοξυλάκη.
Συγκλονιστικές ήταν οι περιγραφές του Διονύσιου Χανδράκη και του Στέλιου Μπαγουράκη οι πατεράδες των οποίων είχαν εκτελεστεί εκεί. Με γλαφυρότητα περιέγραψα ν σκηνές που αποτυπώθηκαν στη παιδική ματιά τους κατά την ανακομιδή των οστών και την αναγνώριση από τις γυναίκες των δικών τους ανθρώπων από προσωπικά αντικείμενα. Ο Διονύσιος Χανδράκης κατέληξε λέγοντας πως ούτε οι τρεις μεγάλοι τραγικοί της αρχαιότητας δεν θα μπορούσαν να περιγράψουν όσα συνέβησαν τότε εκεί.
Σε κλίμα έντονης συναισθηματικής φόρτισης η μεγάλη συντροφιά κατέληξε στη «Βρύση» κάτω από τον Πλάτανο όπου φιλοξενούνται κάθε φορά οι σχετικές εκδηλώσεις
Εκεί έγιναν οι ομιλίες του επιφανούς ιστορικού κ. Ζαχαρία Αντωνάκη, με προβολή εικόνων από τα κατάλοιπα του πολέμου σε δεύτερη χρήση σήμερα στην περιοχή, και της κ. Ευγενίας Λινοξυλάκη με βίντεο από προφορικές μαρτυρίες των κατοίκων.
Όπως τόνισε μεταξύ άλλων στην ομιλία της η κ. Λινοξυλάκη «Σύμφωνα με τις Γερμανικές στρατιωτικές αναφορές, η επιχείρηση των γερμανικών στρατευμάτων στο Κέντρος δεν αποτελεί μεμονωμένη ενέργεια, αλλά εντάσσεται σε ένα σύνολο μέτρων της Γερμανικής Διοίκησης Κρήτης με συγκεκριμένους στόχους.
Αναφέρεται σε αρκετά έγγραφα, και το γνωρίζουμε και από τις ιστορικές έρευνες, ότι κατά το πρώτο μισό του Αυγούστου του 1944 παρατηρείται ραγδαία αύξηση αιφνιδιαστικών επιθέσεων των αντιστασιακών ομάδων κατά γερμανικών στόχων, οχημάτων και φρουρών.
Οι Γερμανοί υποστηρίζουν πως είχαν πληροφορίες για γενική εξέγερση στο νησί και ήθελαν να δώσουν τη μάχη με ελεύθερα τα νώτα τους. Είναι πιθανό να υπονοείται και η υποχώρηση στα Χανιά, αλλά δεν αναφέρεται ακόμη ρητά ίσως για λόγους απορρήτου.
Στα έγγραφά τους χρησιμοποιείται κυρίως ο όρος «αντίμετρα» για να προσδιορίσουν την καταστροφή δεκατριών, όπως αναφέρουν, χωριών σε Ρέθυμνο και Χανιά. Η ημερήσια διαταγή της 25ης Αυγούστου κατέγραψε συγκεκριμένα: 389 νεκρούς εχθρούς τους, 589 συλλήψεις, 10 κατεστραμμένα χωριά και 3 πληγέντα από το πυροβολικό. Η επιλογή των συγκεκριμένων οικισμών δικαιολογείται στην αναφορά ως «χωριά, τα οποία αποδεδειγμένα έχουν διαρκώς και με κάθε τρόπο υποστηρίξει τις συμμορίες και εν μέρει συμμετάσχει στην απαγωγή του στρατηγού Kreipe».
Σε κάποιο σημείο αναφέρεται ότι «εγείρεται θέμα αντιποίνων», για το οποίο ο Διοικητής έχει ήδη συμφωνήσει. Η συγκεκριμένη αναφορά εστιάζει στη διάθεση των πόρων που απαιτούνται για τη διεξαγωγή τέτοιων ενεργειών, αλλά γνωρίζουμε ότι γενικά για επιχειρήσεις που περιλαμβάνουν μαζικές εκτελέσεις απαιτείται η έγκριση του Διοικητή του Φρουρίου Κρήτης. Οι Γερμανοί είναι πολύ προσεκτικοί στα κείμενά τους, ώστε να αποφύγουν καταγραφές που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν εναντίον τους ως προς την τήρηση των κανόνων του πολέμου…».
Τα στοιχεία που κατέθεσε η κ. Λινοξυλάκη ξεδιπλώνουν νέες πτυχές της έρευνά της όπως αποδεικνύουν και τα παρακάτω στοιχεία: «Ο αριθμός των νεκρών δεν βασίζεται σε κάποιο έγγραφο, αλλά προσδιορίζεται με βάση τις καταθέσεις σε 139, ενώ αναφέρεται πως 200 άνδρες και γυναίκες ικανοί για εργασία μεταφέρονται μακριά και 1400 εκκενώνονται».
Για τη λεία που συγκεντρώθηκε διαβάζουμε: «Συγκεντρώθηκαν τουλάχιστον 225 βοοειδή, 1400 πρόβατα και κατσίκες, 25 γουρούνια, 1500 στατήρες δημητριακά (84 τόνοι), 80 στατήρες όσπρια (4,5 τόνοι), 9000 λίτρα λάδι, 36 ραπτομηχανές, ξύλα, κουβέρτες, μαλλί, έπιπλα κοκ, μια ποσότητα που δεν αναμενόταν. Περίπου 13000 λίτρα βενζίνη καταναλώθηκαν στις διαδρομές».
Στις καταθέσεις καταγράφονται κάποια συγκεκριμένα περιστατικά, μεταξύ των οποίων η εκτέλεση των δύο νέων στο Γερακάρι με τα ίδια τους τα πιστόλια.
Διαβάζουμε και περιστατικά που εστιάζουν στις γερμανικές απώλειες, όπως ότι συνέβη ένα ατύχημα με φορτηγό όπου τραυματίστηκε ένας Γερμανός στρατιώτης ο οποίος αργότερα πέθανε, αλλά και για την «ευαισθησία» των Γερμανών κατά τις εκτελέσεις.
Το δικαστήριο αποδέχτηκε ότι ο Σαντ ήταν ο επικεφαλής της επιχείρησης και άρα το ημερολόγιό του έγινε δεκτό ως «αντικειμενική παρουσίαση των αποτελεσμάτων της επιχείρησης». Στο σκεπτικό αυτό ξεκαθαρίζεται ότι η συγκεκριμένη ενέργεια αποτελούσε μέρος ευρύτερης επιχείρησης για την καταπολέμηση της αντιστασιακής δράσης στο Νησί και ιδίως «στην περιφέρεια του όρους Ίδη και στο δυτικό τμήμα» και η επιχείρηση θεωρήθηκε ιδιαιτέρως επιτυχής.
Για την απόφαση του δικαστηρίου δεν θα αναφερθώ στη νομοθεσία και το σκεπτικό της.
Όλοι ανήκαν στη Βέρμαχτ και έγινε δεκτό ότι εκτελούσαν δεσμευτικές διαταγές οι οποίες προσδιόριζαν ακριβώς την τοποθεσία και τον αριθμό των εκτελέσεων και επίσης ότι δεν θα προέβαιναν στις πράξεις αυτές με δική τους πρωτοβουλία και μάλιστα σε καταθέσεις συναδέλφων αναφέρεται και βαθμός εσωτερικής απόρριψης.
Στο σύνολό τους οι επιχειρήσεις του Αυγούστου 1944 χαρακτηρίζονται ως «αντίποινα» και «απαντητικές ενέργειες», ενώ ειδικά η επιχείρηση στο Κέντρος χαρακτηρίζεται «επιχείρηση ανταπόδοσης» στην απαγωγή του στρατηγού Κράιπε.
Εφόσον γίνονται δεκτοί αυτοί οι χαρακτηρισμοί από το δικαστήριο, εξαντλείται η ερμηνεία της δράσης των κατοίκων σε αυτό το πλαίσιο και αναφέρεται ότι «η επιχείρηση στρεφόταν κατά των χωριών στη δυτική πλευρά του όρους Ίδη καθώς από την Ίδη εκπορευόταν μια έντονη δράση συμμοριών…» και ότι «ιδίως από τους εμπλεκόμενους οικισμούς Κρύα Βρύση και Άνω Μέρος, ενδεχομένως και από τις Βρύσες είχαν ξεκινήσει ενέργειες των ανταρτών».
Η τεκμηρίωση της υποστήριξης της απαγωγής του Κράιπε από τους κατοίκους είναι από υποθετική έως ανύπαρκτη, ενώ για την εκτέλεση των δύο νέων στο Γερακάρι γίνεται δεκτό πως βασίζεται σε μία γενική διαταγή η οποία «λέγεται πως είχε εκδοθεί» και «μοιάζει πιστευτό ότι υπήρχε».
Καταλήγοντας, ο προϊστάμενος Εισαγγελίας του Περιφερειακού Δικαστηρίου Βρέμης ζήτησε την απαλλαγή των κατηγορουμένων από κάθε ποινική δίωξη καθώς «ελλείψει ασφαλών αποδείξεων ενοχής δεν φαίνονται ύποπτοι με επαρκή στοιχεία».
Το αίτημα του Εισαγγελέα έγινε δεκτό.
Ωστόσο, επειδή η διαδικασία δεν κατέδειξε την πλήρη αθωότητά τους, το Δικαστήριο δεν μπόρεσε να τους απαλλάξει από τα δικαστικά έξοδα.
Και ενώ αυτά έγιναν το 1961, ας δούμε τι έχουν κρατήσει στη μνήμη τους όσοι έζησαν τα γεγονότα.
Θα πω μόνο πως οι προφορικές μαρτυρίες μάς βοηθούν να θέτουμε νέα ερωτήματα στην ιστορική έρευνα και μας αποκαλύπτουν αποχρώσεις των γεγονότων που δεν καταγράφονται στα επίσημα έγγραφα. Οι προσωπικές οπτικές των ανθρώπων δεν αποτελούν από μόνες τους τεκμήρια, όμως φέρουν μια ουσιαστική δύναμη· καθώς κάθε άνθρωπος αποφασίζει και ενεργεί με βάση τις δικές του πεποιθήσεις. Απέναντι, λοιπόν, στην ψυχρή γραφειοκρατία των δικαστικών αποφάσεων και των στρατιωτικών αναφορών, ας δώσουμε τον λόγο στην ίδια τη μνήμη…».
Στο σημείο αυτό προβλήθηκαν μαρτυρίες εκείνων που έζησαν τα γεγονότα στο Κέντρος.
Ακολούθησε προβολή από την έκθεση «Κράτησα τη ζωή μου» (Άνω Μερος 2022, Ελένη Παττακού) και Ανωμεριανών που απήγγειλε ποιήματα εμπνευσμένα από τα συγκεκριμένα γεγονότα.
Στο τέλος, κατά την απαγγελία των ονομάτων των 38 κατοίκων που εκτελέστηκαν στο Άνω Μέρος, το κοινό σηκώθηκε αυθόρμητα όρθιο και η βραδιά ολοκληρώθηκε με τήρηση ενός λεπτού σιγής στη μνήμη των δύο ηρώων πυροσβεστών που έπεσαν στο καθήκον κατά την κατάσβεση της πυρκαγιάς στην Κρύα Βρύση πριν από λίγες ημέρες.
Η ημέρα της επετείου
Οι εκδηλώσεις κορυφώθηκαν το πρωί του Σαββάτου με αρχιερατική θεία λειτουργία στον ιερό ναό Γεννήσεως της Θεοτόκου στο Άνω Μέρος και επιμνημόσυνη δέηση στο μνημείο πεσόντων προεξάρχοντος του Μητροπολίτη Λάμπης Συβρίτου και Σφακίων κ.κ. Ιωακείμ και παρουσία της αντιπεριφερειάρχου κ. Μαρίας Λιονή.
Τον δήμο Ρεθύμνου εκπροσώπησε ο αντιδήμαρχος κ. Μποτώνης Μποτωνάκης, τον δήμο Μυλοποτάμου ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου κ. Γιώργος Κιαγιάς και τον δήμο Αγίου Βασιλείου ο κ. Βασίλης Θεοδωράκης.
Ακολούθησε κατάθεση στεφάνων, προσκλητήριο νεκρών και ανάκρουση του εθνικού ύμνου υπό την οργάνωση του δήμου Αμαρίου.
Στον πανηγυρικό της ημέρας ο εκπαιδευτικός Ιωάννης Βουμβουλάκης αναφέρθηκε στα γεγονότα που κατέληξαν στην εκτέλεση 164 κατοίκων του Κέντρους μεταξύ των οποίων 38 Ανωμεριανοί καθηλώνοντας το ακροατήριό του με τα στοιχεία που παρέθεσε και ανέδειξε με το χάρισμα του λόγου που διαθέτει. Μεταξύ άλλων είπε και τα εξής ενδιαφέροντα.
«Επί μία εβδομάδα λεηλατούσαν όλα τα σπίτια. Για τον σκοπό αυτό είχαν επιστρατεύσει αγωγιάτες από γειτονικά χωριά και με μεταγωγικά μεταφέρουν τα πλιάτσικα στην Σχολή Ασωμάτων για να τα παραλάβουν από εκεί αυτοκίνητα.
Κάθε σπίτι που λεηλατείται πυρπολείται αμέσως μετά και ανατινάζεται με δυναμίτιδα. Την ίδια τύχη είχε και η εκκλησία του χωριού. Από τα 180 σπίτια του χωριού μόνο ένα δεν κάηκε.
Συνολικά 164 εκτελεσμένοι έγιναν θυσία στο θεό και στο βωμό της ελευθεριας. Και ερχόμαστε στο μεγάλο ερώτημα Μπορούσε να αποφευχθεί η μεγάλη αυτή καταστροφή.
Σίγουρα ναι αν δεν είχε οργανωθεί η περιβόητη απαγωγή του Κράιπε. Η οποία Απαγωγή όσο ριψοκίνδυνη και γενναία χαρακτηρίστηκε άλλο τόσο επιπόλαιη αποδείχτηκε.
Ένα άλλο ερώτημα έχει να κάνει με την δυνατότητα αποτροπής από τις ατιστασιακές οργανώσεις
Μετά την πρόσφατη καταστροφή των Ανωγείων, των Σαχτουρίων της Λοχριας και των άλλων χωριών στις νότιες υπώρειες του Ψηλορείτη οι αντιστασιακές οργανώσεις όφειλαν να επαγρυπνούν και να ενημερώνουν έγκαιρα τον άμαχο πληθυσμό για φυγή εφόσον αντιλαμβάνονταν κίνδυνο γερμανικών στρατευμάτων.
Ούτε αυτό έγινε. Κι ας είχε υπερεκτιμηθεί η δυνατότητα αποτροπής των αντιστασιακών οργανώσεων ιδίως όταν την πρωτοβουλία των κινήσεων είχε ο κατακτητής …».
Όπως μας δήλωσε στο πέρας των εκδηλώσεων η ιστορικός κ. Ευγενία Λινοξυλάκη «Η ουσιαστική συμμετοχή στις δράσεις που οργανώθηκαν με τη στήριξη των συλλόγων της κοινότητας αναδεικνύει το ενδιαφέρον για διατήρηση της ιστορικής μνήμης της περιοχής. Όσοι συμμετείχαμε στην οργάνωση προσπαθήσαμε να κρατηθούμε στην ουσία και να εστιάσουμε στο νόημα που έχει η θυσία των θυμάτων του πολέμου για εμάς σήμερα. Το μήνυμα που μεταφέρθηκε από όλους είναι πως η διαφύλαξη της ειρήνης χρειάζεται διαρκή επαγρύπνηση και δραστηριοποίηση από τον καθένα σε κάθε περίσταση…».
Εκδήλωση στην Κρύα Βρύση
Σε φορτισμένη συναισθηματικά ατμόσφαιρα πραγματοποιήθηκε εκδήλωση και στην Κρύα Βρύση το πρωί του Σαββάτου για την 82η επέτειο του Ολοκαυτώματος της Κρύας Βρύσης.
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης αποδόθηκε ο οφειλόμενος φόρος τιμής στους 35 Κρυοβρυσσανούς Εθνομάρτυρες, που δολοφονήθηκαν από τις κατοχικές δυνάμεις, καθώς και σε όλους τους κατοίκους της Κρύας Βρύσης και των μαρτυρικών χωριών του Κέντρους που υπέστησαν τις συνέπειες της ναζιστικής κατοχής ενώ δεν παραλήφθηκε απόδοση φόρου τιμής και στους δύο πυροσβέστες που έπεσαν στο καθήκον.
Σύμφωνα με δελτίο τύπου του δήμου Αγίου Βασιλείου στον χαιρετισμό της, η αντιδήμαρχος Πολιτισμού κ. Ευαγγελία Γλαμπεδάκη αναφέρθηκε στον αγώνα, την αντίσταση και τη θυσία των κατοίκων, αλλά και στη δύναμη των οικογενειών που έμειναν πίσω, ιδιαίτερα των γυναικών που, μετά την απώλεια των συζύγων και των δικών τους ανθρώπων, επωμίστηκαν το δύσκολο έργο να κρατήσουν όρθιες τις οικογένειες και τον τόπο. Τόνισε παράλληλα ότι η ιστορική μνήμη αποτελεί χρέος απέναντι στις επόμενες γενιές και ότι η τιμή στους νεκρούς δεν αποτελεί πράξη εκδίκησης, αλλά πράξη σεβασμού, ιστορικής γνώσης και υπεράσπισης της ειρήνης και της δημοκρατίας.
Η ομιλήτρια της εκδήλωσης κ. Νόνη Λαγουδάκη, με ιδιαίτερη ευαισθησία και συγκίνηση, έκανε μια ξεχωριστή ιστορική αναφορά στα γεγονότα του Ολοκαυτώματος της Κρύας Βρύσης, μεταφέροντας όχι μόνο την ιστορική γνώση, αλλά και την προφορική μνήμη του τόπου. Αναφέρθηκε στις ιστορίες που άκουγε από τη γιαγιά της, όταν καθόταν δίπλα της και την άκουγε να αφηγείται με συγκίνηση όσα έζησε η ίδια και όσα είχαν μεταφερθεί από γενιά σε γενιά. Παράλληλα, αξιοποίησε μαρτυρίες και αφηγήσεις άλλων Κρυοβρυσσανών που έζησαν τα τραγικά γεγονότα, δίνοντας στη δική της παρουσίαση μια ιδιαίτερη ζωντάνια και ανθρώπινη διάσταση.
Με τον τρόπο αυτό, η Νόνη δεν περιορίστηκε σε μια απλή παράθεση ιστορικών γεγονότων. Ένωσε την ιστορία με την προσωπική μνήμη και την προφορική παράδοση, μεταφέροντας στο κοινό εικόνες, συναισθήματα και βιώματα ανθρώπων που έζησαν εκείνες τις τραγικές ημέρες. Η αφήγησή της ανέδειξε πόσο σημαντικό είναι να ακούμε τις μαρτυρίες των παλαιότερων και να διασώζουμε τις μνήμες τους, πριν χαθούν μαζί με τους ανθρώπους που τις έζησαν.
Η συγκίνησή της, ιδιαίτερα όταν αναφερόταν στη γιαγιά της Παγώνα, έκανε την παρουσίασή της ακόμη πιο ουσιαστική, γιατί έδειξε πως η ιστορία ενός τόπου δεν βρίσκεται μόνο στα βιβλία και στα αρχεία· βρίσκεται και στις οικογενειακές αφηγήσεις, στις μνήμες των ανθρώπων και στα λόγια που περνούν από γενιά σε γενιά.
Η εκδήλωση αποτέλεσε μια ακόμη υπενθύμιση ότι η Κρύα Βρύση και τα μαρτυρικά χωριά του Κέντρους δεν αποτελούν απλώς σελίδες της Ιστορίας. Αποτελούν ζωντανά σύμβολα αντίστασης, αξιοπρέπειας και αγώνα για την ελευθερία.
82 χρόνια μετά, η μνήμη παραμένει ζωντανή.
Και ιδιαίτερα σήμερα, σε μια περίοδο που η περιοχή μας δοκιμάστηκε ξανά από μια μεγάλη καταστροφή και θρήνησε ανθρώπινες ζωές, το μήνυμα της θυσίας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη δύναμη: «Να στεκόμαστε ο ένας δίπλα στον άλλον, να προστατεύουμε τον τόπο μας, να τιμούμε εκείνους που έδωσαν τη ζωή τους και να κρατούμε ζωντανή τη μνήμη και την ιστορία μας».
Φώτο: Γιώργος Δουλγεράκης – Στέφανος Λινοξυλάκης
