Λίγες ώρες πριν από τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 19ης-20ής Μαρτίου 2026, η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται να κινείται όχι με ενιαία στρατηγική, αλλά με παράλληλες, συχνά αντιφατικές, γραμμές πολιτικής. Οι ηγέτες της ΕΕ διακατέχονται από μια ασυνάρτητη αλληλεγγύη (με ρήγματα) επί του πρακτέου για α) έναν περιφερειακό πόλεμο που υποστηρίζουν σθεναρά και έχει κοστίσει πακτωλό χρημάτων, β) ένα κρυφό πόλεμο μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ, με αντικείμενο την επιβολή δασμών, γ) ένα πρόσθετο και ανεξήγητο περιφερειακό πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, και πάλι με εξαιρετικά φουσκωμένο λογαριασμό. Τέλος, μια εσωτερική διασκορπισμένη αστάθεια σε διάφορους τομείς που θίγουν τα δημοκρατικά ιδεώδη των Ευρωπαίων πολιτών είναι ένα υπόγειο πρόβλημα με σεισμικούς κινδύνους που υποχρεώνουν το ευρωπαϊκό οικοδόμημα σε άγριες ταλαντώσεις. Οι πολίτες της ΕΕ υφίστανται σοβαρά χτυπήματα από αντιδημοκρατικές δράσεις και ενέργειες ανώτατων αξιωματούχων. Στο ζοφερό περιβάλλον αυτό οι ηγέτες προετοιμάζονται να συναντηθούν και πάλι σε μια κρίσιμη σύνοδο κορυφής.
Στην ατζέντα των ηγετών συνυπάρχουν ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, οι τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η ανταγωνιστικότητα, το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034, η ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια, η μετανάστευση και η πολυμερής προσέγγιση. Δηλαδή, όλα τα μεγάλα μέτωπα μαζί, χωρίς να είναι σαφές ότι υπάρχει μία συνεκτική ιεράρχηση ή μία κοινή πολιτική γραμμή1.
Το πρώτο στοιχείο του «αλαλούμ» αφορά την Ουκρανία. Επισήμως, οι υπουργοί Εξωτερικών δηλώνουν ότι η Ουκρανία παραμένει «η κορυφαία προτεραιότητα ασφαλείας της Ευρώπης» και συζήτησαν τη στήριξή της, περιλαμβανομένου του δανείου στήριξης των 90 δισ. ευρώ για τα έτη 2026-2027. Όμως, την ίδια στιγμή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επισημαίνει ότι η επικείμενη σύνοδος καλείται ακόμη να υπερβεί βέτο δύο χωρών για το ουκρανικό δάνειο. Η Ευρώπη θα διατηρήσει τις κυρώσεις και θα συνεχίσει να απομακρύνεται από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα. Η Ρωσία πάντως κερδίζει σοβαρά από τις αυξήσεις πετρελαίου2.
Το δεύτερο στοιχείο είναι η σύγχυση που προκαλεί ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν. Η Ύπατη εκπρόσωπος Κάγια Κάλας κάλεσε δημόσια τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να τερματίσουν τον πόλεμο και παραδέχθηκε ότι οι Ευρωπαίοι δεν είχαν καν ερωτηθεί πριν από την έναρξή του· αντιθέτως, αρκετοί Ευρωπαίοι προσπαθούσαν να αποτρέψουν αυτή την εξέλιξη. Ταυτόχρονα, παραδέχθηκε ότι ο πόλεμος ήδη πλήττει την Ευρώπη μέσω υψηλότερων ενεργειακών τιμών, λόγω της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ. Η ΕΕ δηλώνει λοιπόν ότι δεν θέλει τη σύγκρουση, δεν συμμετείχε στην απόφαση που την προκάλεσε, αλλά καλείται να πληρώσει μέρος του γεωπολιτικού και οικονομικού κόστους της3.
Η αντίφαση γίνεται ακόμη εντονότερη στις σχέσεις με τις ΗΠΑ. Από τη μια πλευρά, η ΕΕ εξακολουθεί να παρουσιάζεται ως στρατηγικός εταίρος της Ουάσιγκτον. Οι αξιωματούχοι Βρυξελλών υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ θέλουν να «διαιρέσουν την Ευρώπη» και ότι δεν συμπαθούν την Ευρωπαϊκή Ένωση ως ενιαίο πολιτικό υποκείμενο. Παράλληλα, το Reuters κατέγραψε ότι η κυβέρνηση Τραμπ προχώρησε σε νέες εμπορικές έρευνες κατά ΕΕ, με κίνδυνο νέων δασμών έως το καλοκαίρι, ενώ οι ευρωβουλευτές καθυστέρησαν δύο φορές την ψήφιση εφαρμοστικής νομοθεσίας για τη συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ επειδή δεν πίστευαν ότι η αμερικανική πλευρά τηρούσε τα συμφωνηθέντα. Άρα, η ΕΕ αμφισβητεί πλέον και τις πολιτικές της προθέσεις των ΗΠΑ4.
Να τονιστεί ότι οι ΗΠΑ προσβλέπουν ακόμη και στην Ουκρανία για να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις τους κατά του Ιράν – καθώς ο Τραμπ εξοργίζεται με τον Στάρμερ και τον Σάντσεθ επειδή αρνήθηκαν να υποστηρίξουν τον πόλεμό του5.
Το τρίτο στοιχείο είναι η εσωτερική διάσπαση μεταξύ των ίδιων των κρατών μελών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Πολωνία, όπου ο πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι άσκησε βέτο στη νομοθεσία που θα επέτρεπε την πρόσβαση της χώρας στα δάνεια του προγράμματος SAFE, ύψους 150 δισ. ευρώ συνολικά6.
Ανάλογα ρήγματα φαίνονται και στο ζήτημα της Ρωσίας και της ενέργειας. Ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ προκάλεσε αντιδράσεις όταν υποστήριξε ότι μια συμφωνία με τη Ρωσία μοιάζει να είναι η μόνη ρεαλιστική λύση, συνδέοντας το ζήτημα και με την ανάγκη φθηνότερης ενέργειας. Το αποτέλεσμα είναι μια ΕΕ που θέλει να εμφανίζεται σταθερή απέναντι στη Ρωσία, αλλά στο εσωτερικό της αναπτύσσονται ήδη διαφορετικές σχολές σκέψης για το πώς και πότε θα μπορούσε να γίνει επαναπροσέγγιση7.
Τέλος, η ίδια η Ένωση αναγνωρίζει ότι δέχεται υβριδικές επιθέσεις, παρεμβάσεις στην πληροφόρηση, σαμποτάζ, κυβερνοεπιθέσεις και παρεμβολές σε εκλογικές διαδικασίες που απειλούν «τις δημοκρατικές διαδικασίες και θεσμούς». Αυτό σημαίνει ότι, πέρα από τους εξωτερικούς πολέμους και τις εμπορικές συγκρούσεις, η ΕΕ παραδέχεται πως αντιμετωπίζει και εσωτερική αποσταθεροποίηση με άμεσο αντίκτυπο στη δημοκρατία της. Έτσι, το πρόβλημα δεν είναι μόνο γεωπολιτικό ή οικονομικό, αλλά και βαθιά θεσμικό.
Συνολικά, η σημερινή εικόνα της ΕΕ δεν είναι εικόνα ενιαίας στρατηγικής ισχύος, αλλά εικόνα πολυεπίπεδης ασυνέπειας: σκληρή στήριξη στην Ουκρανία αλλά με εσωτερικά βέτο, στενή συμμαχία με τις ΗΠΑ αλλά παράλληλα εμπορικός πόλεμος και βαθιά καχυποψία, απόρριψη του πολέμου κατά του Ιράν αλλά επιβάρυνση από το ενεργειακό του κόστος, και εσωτερική δημοκρατική άμυνα ενώ οι ίδιες οι κοινωνίες της Ένωσης κλυδωνίζονται. Αυτό είναι το πραγματικό «αλαλούμ» της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής: πολλά μέτωπα, πολλές φωνές, πολλές πληρωμές, αλλά χωρίς μία αδιαμφισβήτητη και κοινά αποδεκτή πυξίδα.
2 https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/fac/2026/03/16/?utm_source=brevo&utm_campaign=AUTOMATED%20-%20Alert%20-%20Newsletter&utm_medium=email&utm_id=3318
3 https://www.reuters.com/world/europe/eu-foreign-policy-chief-kallas-calls-us-israel-end-iran-war-2026-03-17/
4https://www.reuters.com/world/us-wants-divide-europe-eus-kallas-tells-ft-2026-03-13/
5 https://www.politico.eu/article/donald-trump-iran-war-middle-east-europe-eu-support-military-bases-rift/?utm_source=email&utm_medium=alert&utm_campaign=Trump%E2%80%99s%20lightbulb%20moment%3A%20America%20needs%20Europe%20after%20all
6 https://www.politico.eu/article/poland-power-struggle-explodes-over-e44b-eu-weapons-loan-safe-karol-nawrocki-donald-tusk/?utm_source=email&utm_medium=alert&utm_campaign=Pro-MAGA%20president%20fights%20pro-EU%20prime%20minister%20for%20control%20of%20Poland
