(Απλά μαθήματα Φυσικής)
Η Κρήτη διαθέτει όλα όσα χρειάζονται οι αστρονόμοι: ψηλές βουνοκορφές, ήπιο κλίμα και κυρίως πολλές ξάστερες νύχτες. Αυτά τα φυσικά πλεονεκτήματα αξιοποίησε το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), που από κοινού με το Ινστιτούτο Διαστημικής Έρευνας Μαξ Πλανκ της Γερμανίας δημιούργησαν το 1986, το Αστεροσκοπείο του Σκίνακα.
Δύο πέτρινα κτίσματα που δένουν αρμονικά με το άγριο, βραχώδες περιβάλλον ξεχωρίζουν σε υψόμετρο 1.760 μέτρων. Το ένα είναι ξενώνας που φιλοξενεί κατά καιρούς ερευνητές και επισκέπτες, ενώ το άλλο στεγάζει το τηλεσκόπιο με το κάτοπτρο των 30 εκατοστών. Όμως, το ενδιαφέρον βρίσκεται σε μια γειτονική κατασκευή, εξ ολοκλήρου μεταλλική. Κάτω από το θόλο της που έχει διάμετρο οκτώ μέτρα, βρίσκεται ένα άλλο τηλεσκόπιο πολύ ισχυρότερο, με κάτοπτρο διαμέτρου 1,3 μέτρων, το οποίο αναδεικνύει τον Σκίνακα ως το μεγαλύτερο αστεροσκοπείο της Ελλάδας και ένα από τα πιο σύγχρονα της Ευρώπης. Το σύστημα στήριξης-οδήγησης του τηλεσκοπίου, το οποίο ελέγχεται, όπως άλλωστε και η ταυτόχρονη περιστροφή του θόλου, από ηλεκτρονικό υπολογιστή, κατασκευάστηκε από την Αμερικάνικη εταιρεία DFM Engineering, ενώ το οπτικό σύστημα του τηλεσκοπίου κατασκευάστηκε από την Γερμανική εταιρεία Karl Zeiss. Σήμερα έχει τεθεί σε λειτουργία άλλο ένα οπτικό τηλεσκόπιο με κάτοπτρο διαμέτρου 1 μέτρου.
Το κατοπτρικό τηλεσκόπιο του Σκίνακα αποτελεί ένα τεράστιο μάτι το οποίο ανιχνεύει στο διάστημα αντικείμενα αόρατα για εμάς. Είναι κατάλληλο για την παρατήρηση ουράνιων αντικειμένων που στέλνουν ελάχιστο φως στη Γη. Η επεξεργασία των σημαντικών αυτών ψηφιακών εικόνων οι οποίες φτάνουν στην κορυφή του Σκίνακα, γίνεται 60 χιλιόμετρα πιο πέρα, στο Ηράκλειο, με τη συνδρομή ταχύτατων ηλεκτρονικών υπολογιστών, στο εργαστήριο ανάλυσης αστρονομικών εικόνων που εδρεύει στο κτήριο του τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης, και είχε επικεφαλής μέχρι το 2009, οπότε και συνταξιοδοτήθηκε, τον καθηγητή Γιάννη Παπαμαστοράκη. Δέκα χρόνια μετά, το 2019, το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Ινστιτούτο Αστροφυσικής τίμησαν τον επιφανή αστροφυσικό για την προσφορά του, ονομάζοντας τον ξενώνα του Αστεροσκοπείου Σκίνακα, «Ξενώνας Ιωάννης Παπαμαστοράκης». Η λειτουργία πλέον του Αστεροσκοπείου υποστηρίζεται από προσωπικό του τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Ινστιτούτου Αστροφυσικής του ΙΤΕ.
Σήμερα μια σειρά από video τού αστεροσκοπείου και της περιοχής είναι διαθέσιμα στο κανάλι Youtube του Ινστιτούτου Αστροφυσικής, όπως και πλήθος φωτογραφιών των τηλεσκοπίων.
Οι ημέρες κοινού για το καλοκαίρι 2026 είναι κατά την πανσέληνο, είτε κοντά σ’ αυτήν. Ο δραστήριος σύλλογος «Φίλοι της Αστρονομίας» από τα Χανιά, κάθε χρόνο τον Αύγουστο διοργανώνει την εκδρομή μέχρι το Αστεροσκοπείο. Φέτος πήγαν την προηγούμενη πανσέληνο του Αυγούστου στις 17. Οι επόμενες διαθέσιμες μέρες για το κοινό είναι η Παρασκευή 28 Αυγούστου κι η Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου. Όπως όμως ανακοίνωσαν οι φίλοι της αστρονομίας που πήγαν, αυτή την στιγμή υφίσταται ένα τεχνικό πρόβλημα στο αστεροσκοπείο το οποίο έχει ακυρώσει τις επόμενες επισκέψεις γι’ αυτό το καλοκαίρι. Πάντα όμως θα είναι μια εκδρομή που υπόσχεται πολλά, εκεί κοντά στα γειτονικά Ανώγεια, και με βαριά μπουφάν γιατί στο υψόμετρο αυτό ακόμα και το καλοκαίρι το κρύο το βράδυ της παρατήρησης είναι δριμύ. Ο δρόμος πάντως μέχρι την κορφή έχει ασφαλτοστρωθεί. Κάτι χάνει το περιβάλλον προς τέρψη των επισκεπτών που φτάνουν απ’ έξω με τα οχήματά τους πλέον.
Βιβλιογραφία: ΓΑΙΟΡΑΜΑ EXPERIMENT ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ-ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1998.
Σ.σ. Οι επόμενες ανοιχτές βραδιές του Αστεροσκοπείου, στις 28 Αυγούστου και στις 24 Σεπτεμβρίου, θα πραγματοποιηθούν στον «Τόπο του Βοσκού» στα Ανώγεια, από τις 20:00 μ.μ. έως τις 23:00 μ.μ.
