Της ΕΥΑΓΓΕΛΙΑΣ ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗ – ΟΥΡΑΝΟΥ*
Υπάρχουν στιγμές που η πραγματικότητα μοιάζει να αντιγράφει την αρχαία τραγωδία. Στον δήμο Αγίου Βασιλείου το έργο παίζεται ξανά και ξανά. Ανά τρία ή τέσσερα χρόνια, η ίδια περιοχή παραδίδεται στις φλόγες, οι ίδιοι άνθρωποι βλέπουν τον κόπο μιας ζωής να χάνεται και η Πολιτεία επαναλαμβάνει το ίδιο τελετουργικό: Δηλώσεις συμπαράστασης, συσκέψεις, υποσχέσεις και εξαγγελίες.
Το μόνο που αλλάζει είναι ο αριθμός των καμένων στρεμμάτων. Και, δυστυχώς, κάποιες φορές προστίθενται και ανθρώπινες ζωές στον κατάλογο της τραγωδίας. Η πρόσφατη πυρκαγιά δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Ήταν η συνέχεια μιας ιστορίας που καταγράφεται εδώ και δεκαετίες.
Ήδη από το 2016, τα Ρεθεμνιώτικα Νέα, παρουσιάζοντας τη μελέτη του αντιστρατήγου ε.α. του Πυροσβεστικού Σώματος Ανδριανού Γκουρμπάτση «Χάρτης των πυρόπληκτων περιοχών της Ελλάδας (1984-2014)», ανέφεραν ότι ο νομός Ρεθύμνου κατατασσόταν δεύτερος πανελλαδικά σε επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές. Η ίδια μελέτη επισήμαινε ότι οι μεγάλες πυρκαγιές των ετών 1985, 2000, 2003, 2010 και 2011 εκδηλώθηκαν στην ίδια σχεδόν περιοχή, ανάμεσα στην Κρύα Βρύση, Ορνέ, Μέλαμπες, Σακτούρια και τα Κάτω Σακτούρια, καταστρέφοντας συνολικά σχεδόν 60.000 στρέμματα.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικά είναι τα επίσημα στοιχεία της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Ρεθύμνου, τα οποία έλαβε ο δήμος Αγίου Βασιλείου. Από το 2000 μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί 68 εκδηλώσεις πυρκαγιών μόνο στην ευρύτερη περιοχή των συγκεκριμένων χωριών. Και μετά το 2016 ακολούθησαν νέες μεγάλες φωτιές: Το 2022, το 2024 και, πλέον, η καταστροφική πυρκαγιά του φετινού καλοκαιριού, που άφησε πίσω της δύο νεκρούς καθώς και τεράστια οικολογική και οικονομική καταστροφή.
Απέναντι σε αυτή τη διαχρονική επανάληψη, είναι φυσικό να γεννώνται ερωτήματα, υποψίες και αγανάκτηση. Η διερεύνηση των αιτίων κάθε πυρκαγιάς ανήκει αποκλειστικά στις αρμόδιες ανακριτικές και δικαστικές αρχές. Η πολιτική, όμως, δεν έχει αποστολή να παριστάνει τον ντετέκτιβ.
Η αποστολή της είναι να αποτρέπει την επανάληψη της καταστροφής. Και το πιο οξύμωρο είναι ότι οι λύσεις δεν είναι άγνωστες.
Ήδη από το 2016 και το 2018, σε συσκέψεις που πραγματοποιήθηκαν με πρωτοβουλία του Δήμου Αγίου Βασιλείου και τη συμμετοχή επιστημονικών και τοπικών φορέων, είχαν διατυπωθεί συγκεκριμένες προτάσεις:
• Ειδικό επιχειρησιακό σχέδιο πρόληψης και καταστολής για την περιοχή,
• Χαρτογράφηση κρίσιμων σημείων παρέμβασης.
• Αξιοποίηση νέων τεχνολογιών επιτήρησης.
• Δημιουργία δεξαμενών και υδροληψιών.
• Ενίσχυση των εθελοντικών ομάδων.
• Αναβάθμιση του Πυροσβεστικού Κλιμακίου Σπηλίου.
• Δημιουργία νέου πυροσβεστικού κλιμακίου
• και, κυρίως, τμηματική υπογειοποίηση του δικτύου ηλεκτροδότησης στις πλέον επικίνδυνες περιοχές.
Ορισμένα βήματα πράγματι έγιναν. Δημιουργήθηκαν εθελοντικές ομάδες, κατασκευάστηκαν δεξαμενές, βελτιώθηκαν δρόμοι πρόσβασης. Όμως η πρόσφατη πυρκαγιά αποδεικνύει ότι οι παρεμβάσεις αυτές δεν αρκούν όταν δεν αντιμετωπίζονται οι κρίσιμες αδυναμίες του συστήματος πρόληψης. Δεν μπορεί η δημόσια συζήτηση να εξαντλείται κάθε χρόνο στην κλιματική κρίση και στους ανέμους των 9 ή 10 μποφόρ. Αυτά είναι δεδομένα. Ακριβώς γι’ αυτό απαιτείται διαφορετικός σχεδιασμός.
Τα πραγματικά ερωτήματα είναι άλλα.
– Πόσοι πόροι από τα προγράμματα ΑΝΤΙΝΕΡΟ (πρόγραμμα πρόληψης δασικών πυρκαγιών, το οποίο υλοποιείται κυρίως από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και τη Δασική Υπηρεσία με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και άλλους πόρους) και ΑΙΓΙΣ (μεγάλο εθνικό πρόγραμμα εκσυγχρονισμού της Πολιτικής Προστασίας, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 2,16 δισ. ευρώ το οποίο χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης ΕΣΠΑ και άλλους πόρους) κατευθύνθηκαν τελικά στο Ρέθυμνο και ειδικότερα στις περιοχές που παρουσιάζουν επαναλαμβανόμενη επικινδυνότητα; Ποιες μόνιμες υποδομές δημιουργήθηκαν; Ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των έργων που είχαν εξαγγελθεί;
– Υπάρχει χρονοδιάγραμμα και χρηματοδότηση για την υπογειοποίηση των δικτύων του ΔΕΔΔΗΕ στις νότιες περιοχές του Ρεθύμνου που πλήττονται συστηματικά από ισχυρούς ανέμους;
Η πρόληψη δεν μπορεί να περιορίζεται στην αποστολή μηνυμάτων από το 112 και στην αναμονή των εναέριων μέσων όταν οι καιρικές συνθήκες επιτρέπουν την πτήση τους. Χρειάζεται πολιτική που να επενδύει πριν ξεσπάσει η φωτιά και όχι μόνο αφού ξεσπάσει.
Για τον λόγο αυτό θεωρούμε ότι η Περιφέρεια Κρήτης οφείλει να διεκδικήσει πρόσθετους πόρους από τον κρατικό προϋπολογισμό και τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο πρόληψης με δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα, σαφείς χρηματοδοτήσεις και δημόσια λογοδοσία για την πορεία υλοποίησης των έργων στις νότιες περιοχές της Κρήτης,με ιδιαίτερη προτεραιότητα στην υπογειοποίηση των δικτύων ηλεκτροδότησης όπου οι ισχυροί άνεμοι καθιστούν τα εναέρια δίκτυα ιδιαίτερα ευάλωτα.
Εξίσου σημαντική είναι η στήριξη των κατοίκων. Κάθε νέα πυρκαγιά δεν καταστρέφει μόνο δάση και καλλιέργειες. Διαβρώνει την οικονομία, αποθαρρύνει την παραμονή των νέων και απειλεί την ίδια τη βιωσιμότητα των ορεινών και ημιορεινών κοινοτήτων.
Το μαρτύριο του Σισύφου τελειώνει μόνο όταν κάποιος αποφασίσει να αλλάξει τον τρόπο που ανεβαίνει ο βράχος. Οι κάτοικοι του Αγίου Βασιλείου δεν αντέχουν άλλο να ανεβαίνουν το ίδιο βουνό και να βλέπουν κάθε λίγα χρόνια τον βράχο να κυλά ξανά πάνω τους.
Το αν αυτή η ιστορία θα συνεχίσει να επαναλαμβάνεται δεν είναι θέμα μοίρας.
Είναι θέμα πολιτικής βούλησης.
* Η Ευαγγελία Δερμιτζάκη-Ουρανού περιφερειακή σύμβουλος της ομάδας «Η Κρήτη μας αλλιώς»
