Η γενιά μου διανύει ήδη την 7η δεκαετία ζωής και ανοίγει την πόρτα της 8ης. Είμαστε η γενιά που έχει ζήσει τις πιο ραγδαίες εξελίξεις από υπάρξεως ανθρώπου στη γη. Γεννηθήκαμε την δεκαετία του 50 λίγο μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο και νιώσαμε τα απόνερα του στον περίγυρο της οικογένειας, αλλά και στην κοινωνία. Ζήσαμε το αδιανόητο για τους πατεράδες μας, πάτημα του ανθρώπου στη σελήνη, την κορύφωση του ψυχρού πολέμου, την αλλαγή του αιώνα και τη διάλυση της Σοβιετικής ένωσης. Τη χούντα, τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, την προδοσία της Κύπρου και τη μεταπολίτευση. Προσθέσαμε απαραίτητα στην καθημερινότητα μας, την τηλεόραση, τους υπολογιστές, τα κινητά τηλέφωνα και ότι τα ακολουθεί. Είδαμε τη μικρή μας χώρα να διοργανώνει τους πιο τέλειους Ολυμπιακούς αγώνες. Περάσαμε από τη φτώχεια των παιδικών μας χρόνων στην αλόγιστη σπατάλη της μεταπολίτευσης, την είσοδο της χώρας μας στην Ευρωπαϊκή ένωση, την υποστολή της δραχμής, μετά από σχεδόν δυόμισι χιλιάδες χρόνια, και την μετάβαση μας στο ευρώ. Μα ζήσαμε και την παρ΄ ολίγο πτώχευση της χώρας, βάζοντας στο λεξιλόγιο μας νέες χρηματοπιστωτικές ορολογίες με τα κάπιταλ κοντρόλ και είδαμε ξανά τραγικές σκηνές, βγαλμένες από την κατοχή και τις ιστορίες των γονέων μας γι’ αυτήν, με συνανθρώπους μας να ψάχνουν στους κάδους σκουπιδιών για φαγητό!
Ζούμε σε μια εποχή ραγδαίων αλλαγών, όπου η τεχνολογία, η κοινωνία και το περιβάλλον μεταμορφώνονται και εξελίσσονται διαρκώς. Μερικά καίρια και ουσιαστικά ερωτήματα που απασχολούν τη σημερινή ζωή και ορίζουν το μέλλον του ανθρώπου είναι πλέον καθοριστικής σημασίας για την επιβίωση του. Πρώτη και καλύτερη η Τεχνητή Νοημοσύνη που όπως λένε οι ειδικοί επιστήμονες απειλεί άμεσα την ανθρώπινη ταυτότητα. Ήδη ανοιχτή επιστολή με πάνω από 700 κορυφαίους επιστήμονες, ερευνητές της τεχνητής νοημοσύνης, όπως ο κάτοχος του Βραβείου Νόμπελ Τζέφρι Χίντον και ο Γιόσουα Μπέντζιο, καθώς και άλλες προσωπικότητες, η οποία οργανώθηκε από το Future of Life Institute, ζήτησαν την προσωρινή απαγόρευση – παύση στην ανάπτυξη της «υπερνοημοσύνης» (superintelligence), δηλαδή συστημάτων που θα ξεπερνούν πλήρως τις ανθρώπινες δυνατότητες σε όλους τους τομείς. Η ΤΝ λοιπόν βασίζεται σε συγκεκριμένους φόβους για το ανθρώπινο μέλλον.
Τον Μάρτιο του 2026 ανακοινώθηκε από τα ΜΜΕ ότι, ένα προηγμένο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης (συγκεκριμένα το GPT-5.4), κατάφερε να λύσει ένα σύνθετο, ερευνητικό μαθηματικό πρόβλημα που είχε σχεδιαστεί και ταλαιπωρούσε τους μαθηματικούς για περισσότερα από 20 χρόνια, από τον Πολωνό μαθηματικό Bartosz Naskrecki (από το Πανεπιστήμιο Adam Mickiewicz στο Πόζναν) ως μέρος του FrontierMath, ενός ειδικού δείκτη αξιολόγησης για την ανώτατη μαθηματική σκέψη των υπολογιστών. Την ίδια περίοδο, η τεχνητή νοημοσύνη σημείωσε κι άλλα τεράστια άλματα στα μαθηματικά, όπως τη λύση προβλημάτων του διάσημου μαθηματικού Paul Erdős που έμεναν άλυτα για δεκαετίες! Αποδεικνύοντας έτσι ότι οι δυνατότητες της είναι απεριόριστες!
Οι βασικοί λόγοι που οδήγησαν τους επιστήμονες σε αυτές τις ανοιχτές επιστολές και κινητοποιήσεις, βασίζονται στον φόβο τους για την απώλεια του έλεγχου της ΤΝ αν αυτή, με την ραγδαία εξέλιξη της, ξεπεράσει την ανθρώπινη ευφυΐα σε όλους τους τομείς (Υπερνοημοσύνη) και στα οποία η ανθρωπότητα ενδέχεται να μην μπορεί να της επιβάλει κανόνες ασφαλείας.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει νομοθεσία σχετική με την ΤΝ, με αποτέλεσμα οι εταιρείες τεχνολογικών κολοσσών να συναγωνίζονται ώστε να αναπτύξουν πιο ισχυρά μοντέλα, χωρίς παράλληλα να υπάρχει επαρκής χρόνος, διεθνής νομοθεσία ή επιστημονική συναίνεση, για το πώς μπορούν να διατηρηθούν τα μοντέλα αυτά απολύτως ασφαλή για τον άνθρωπο.
Ήδη στο διαδίκτυο βλέπουμε καθημερινά ότι κυκλοφορούν ένα σωρό ψεύτικες ειδήσεις στις οποίες παγιδεύονται οι χρήστες του διαδικτύου. Πόσο μάλλον αν και όταν η ΤΝ αποκτήσει τέτοια ικανότητα, ώστε να μπορεί να ελέγχει κάθε είδους ηλεκτρονικά συστήματα και να δίνει εντολές. Ας φανταστούμε πχ σε περίπτωση σύρραξης δυο κρατών παρεμβολή της ΤΝ στα ηλεκτρονικά συστήματα πολέμου. Το αποτέλεσμα θα είναι αυτό που θα επιλέξει η ΤΝ!!!
Στην εφημερίδα «Έθνος» διαβάζουμε ότι «περιστατικά κατά τα οποία συστήματα τεχνητής νοημοσύνης (AI) ξεφεύγουν από τον έλεγχο των χρηστών τους, λένε ψέματα, αγνοούν οδηγίες και επιδιώκουν στόχους με επιβλαβείς τρόπους έχουν φτάσει σε νέο υψηλό επίπεδο, σύμφωνα με έρευνα που δείχνει επίσης ότι η σοβαρότητα της εξαπάτησης και της απόκλισης από τις ανθρώπινες προθέσεις επιδεινώνεται.
Η ανάλυση πραγματικών περιστατικών απώλειας ελέγχου που αφορούν μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης και έχουν επισημανθεί από επιχειρήσεις και ιδιώτες σχεδόν διπλασιάστηκε τον Ιούλιο σε σύγκριση με τον Ιούνιο, με περισσότερα από 300 περιστατικά μέσα στον μήνα, σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Απώλειας Ελέγχου, το οποίο παρακολουθεί αναφορές χρηστών AI στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης X.
Στα περιστατικά που έχουν καταγραφεί περιλαμβάνονται περιπτώσεις κατά τις οποίες συστήματα AI προσποιήθηκαν ότι ήταν οι ίδιοι οι άνθρωποι που τα χειρίζονταν και μιμήθηκαν το ύφος γραφής τους, ώστε ουσιαστικά να δώσουν μόνα τους στον εαυτό τους την απαραίτητη συγκατάθεση για να πραγματοποιήσουν ενέργειες, καθώς και περιπτώσεις κατά τις οποίες παρέκαμψαν κανόνες που απαιτούσαν ανθρώπινη έγκριση για συγκεκριμένες ενέργειες».
Είναι αναμφισβήτητο γεγονός πάντως ότι η ΤΝ μέχρι στιγμής βοηθά στην επίλυση σημαντικών ανθρώπινων προβλημάτων στις επιστήμες, στην ιατρική και γενικότερα στην ζωή και καθημερινότητα του ανθρώπου και είναι θετικό να υπάρχει. Με κάποιες προϋποθέσεις όμως, όπως π.χ. και η πυρηνική ενέργεια, όταν χρησιμοποιείται για ειρηνικούς σκοπούς. Μέχρι να εξασφαλίσουν οι επιστήμονες ότι η ΤΝ αποδεδειγμένα είναι ασφαλής για τον άνθρωπο, η λογική λέει ότι θα πρέπει να μπουν κάποιοι φραγμοί και μια απαράβατη παγκόσμια νομοθεσία με δικλίδες ασφαλείας, για την αποφυγή δυσάρεστων και μη αναστρέψιμων καταστάσεων για τον άνθρωπο.
Θα εισακουστούν άραγε οι επιστήμονες της ΤΝ για να μπουν οι ανάλογοι φραγμοί της, ή θα αφεθεί η ανεξέλεγκτη εξέλιξη της ΤΝ, από την οποία κανείς δεν ξέρει που θα οδηγήσει την ανθρωπότητα; Γιατί όπως λέει συχνά στις ομιλίες του ο Αμερικανός μελλοντολόγος Jamais Cascio «Το μέλλον δεν είναι κάτι που μας συμβαίνει, αλλά κάτι που δημιουργούμε εμείς οι ίδιοι με τις επιλογές του σήμερα».
* Ο Βαγγέλης Παπαδάκις είναι π. διευθυντής του 1ου Γυμνασίου Ρεθύμνου -Ε:11 Φυσικής αγωγής
