Υπάρχει μια θεωρία και είναι το πασίγνωστο «Φαινόμενο της Πεταλούδας» (Butterfly Effect). Η συγκεκριμένη θεωρία λέει πως «Το πέταγμα μιας πεταλούδας στην Κίνα μπορεί να προκαλέσει έναν τυφώνα στην άλλη άκρη του κόσμου, στην Αμερική ας πούμε, μετά από μερικές εβδομάδες». Τι σημαίνει όμως αυτό στην πραγματικότητα;
Είναι μέρος «της μαθηματικής θεωρίας του χάους». Υποστηρίζει ότι σε πολύπλοκα συστήματα (όπως ο καιρός, η οικονομία ή η παγκόσμια γεωπολιτική), μικρές αλλαγές στις αρχικές συνθήκες μπορούν να οδηγήσουν σε τεράστιες και απρόβλεπτες διαφορές στο τελικό αποτέλεσμα. Οφείλεται στην ευαίσθητη εξάρτηση ενός πράγματος με κάποιο άλλο στον πλανήτη. Ο εισηγητής της θεωρίας, ο μετεωρολόγος Έντουαρντ Λόρεντζ (1961), ανακάλυψε τυχαία ότι αν άλλαζε έστω και ελάχιστα τα ψηφία ενός αριθμού σε έναν υπολογιστή (π.χ. από 0,506127 σε 0,506), η πρόγνωση του καιρού άλλαζε τελείως.
Αλλά τι σχέση έχουν τα παραπάνω με τα γεγονότα που διαδραματίζονται στον περσικό κόλπο σήμερα; Αν το καλοσκεφτούμε, ένα «μικρό» περιστατικό στον Περσικό Κόλπο όπως π.χ. η βύθιση ενός μόνο πλοίου ή μια αστοχία από μια βόμβα, μπορεί να πυροδοτήσει μια αλυσιδωτή αντίδραση που θα φτάσει να επηρεάσει άμεσα τις τιμές κάποιων αγαθών στη χώρα μας. Επιπλέον τις τραπεζικές συναλλαγές σε όλο τον πλανήτη ή τις πολιτικές ισορροπίες σε ολόκληρη την ΕΕ, αφού ήδη είδαμε ότι κάποιες χώρες είναι υπέρ του πολέμου και κάποιες άλλες κατά. Γιατί στον πλανήτη όλα είναι συνδεδεμένα σαν σε αλυσίδα και όταν σπάσει ένας κρίκος της δημιουργείται γενικότερο πρόβλημα.
Με βάση τις πρόσφατες εξελίξεις, η κατάσταση στον Περσικό Κόλπο είναι εξαιρετικά κρίσιμη, όπως κάθε εμπόλεμη σύγκρουση, και η πρόβλεψη για την πορεία της εξαρτάται από τη διάσταση της στρατιωτικής κλιμάκωσης και τις διπλωματικές παρεμβάσεις των ισχυρών. Μια μικρή λογική ανάλυση, γι΄ αυτή τη χρονική στιγμή, μας δείχνει ότι η κατάσταση έχει οξυνθεί μετά από επιθέσεις σε στρατηγικούς στόχους και από τις δυο πλευρές. Άμεση απόρροια των εξελίξεων είναι η ανθρωπιστική και ναυτιλιακή κρίση αφού, σύμφωνα με τα ειδησεογραφικά πρακτορεία, υπολογίζεται ότι περίπου 20.000 ναυτικοί και 15.000 επιβάτες παραμένουν εγκλωβισμένοι στην περιοχή, λόγω των εχθροπραξιών. Παράλληλα η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας παραμένει σε υψηλό κίνδυνο, αφού ήδη το Ιράν έκλεισε τα στενά του Ορμούζ. Πάντα υπάρχει έντονη ανησυχία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, αφού κανένας δεν ξέρει σε πιο σημείο βρίσκεται και η πιθανότητα επίθεσης στις εγκαταστάσεις του είναι ένα σενάριο που δεν θέλει κανένας λογικός άνθρωπος να σκέφτεται, όπως και στο τι μπορεί να επακολουθήσει. Ευτυχώς υπάρχει και η λογική σε ανώτατα στελέχη των ΗΠΑ, τα οποία προσπαθούν για περιορισμό των πολεμικών συγκρούσεων και εξουσιών της κυβέρνησης τους, στη σύγκρουση με το Ιράν.
Παρακολουθώντας τα ΜΜΕ θα δούμε ότι οι προβλέψεις των διεθνών αναλυτών δεν είναι οι καλύτερες, αφού εκτιμούν ότι αν δεν υπάρξει άμεση αποκλιμάκωση, ο πόλεμος μπορεί να αλλάξει τελείως το επίπεδο ασφάλειας στον Περσικό Κόλπο, με σοβαρές επιπτώσεις στις παγκόσμιες τιμές ενέργειας, κάτι που ήδη συμβαίνει, και τη σταθερότητα της περιοχής. Αυτή η εξέλιξη προφανώς δεν θα είναι καλή και για την οικονομία μας, που θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια νέα περίοδο αβεβαιότητας, λόγω της κλιμάκωσης του πολέμου στον Περσικό Κόλπο, με τα κυριότερα προβλήματα να αναπτύσσονται στο ενεργειακό κόστος, τον πληθωρισμό και σε ένα από τα κυριότερα χαρτιά της οικονομίας μας, τη ναυτιλία.
Με την έναρξη των επιχειρήσεων είδαμε ότι οι τιμές της βενζίνης και του πετρελαίου στη χώρα μας πήραν την ανιούσα, με άμεσο αντίκτυπο βέβαια στην τσέπη του καταναλωτή ο οποίος ήδη υποφέρει από τη συνεχή άνοδο των τιμών σε όλα τα προϊόντα, χωρίς να βελτιώνεται το εισόδημα του. Επιπλέον θα υπάρξει άμεσος αντίκτυπος στην οικονομία, με πτώση του ΑΕΠ λόγω της κρίσης. Το κόστος διαβίωσης θα ανέβει, αφού η κρίση έχει περάσει ήδη στις τιμές των τροφίμων και όλων των βασικών αγαθών. Θα ακολουθήσουν ανατιμήσεις, όπως συμβαίνει κάθε φορά σε περιόδους κρίσης, σε κάθε είδους προϊόντα, αφού η παραγωγή τους θα έχει μεγαλύτερο κόστος, λόγω πετρελαίου.
Ακόμη η κρίση θα πλήξει σοβαρά ένα από τους κινητήριους μοχλούς εσόδων της χώρας μας, τη ναυτιλία, ενώ και οι εξαγωγές προς τις χώρες του κόλπου, που είναι σημαντικές για τη χώρα μας, προφανώς θα παραλύσουν ή θα ελαχιστοποιηθούν λόγω του πολέμου.
Με όλα τα παραπάνω, τα οποία είναι γεγονότα σε εξέλιξη, επιβεβαιώνεται «η θεωρία του χάους» με «το πέταγμα της πεταλούδας», που αυτή τη φορά «πετά» στον περσικό κόλπο, αλλά το «φτερούγισμα» και οι συνέπειες της, έχουν άμεσο αντίκτυπο, όχι μόνο στη χώρα μας, άλλα σε πλήθος χωρών του πλανήτη.
* Ο Βαγγέλης Παπαδάκις είναι π. διευθυντής του 1ου Γυμνασίου Ρεθύμνου -Ε:11 Φυσικής αγωγής
