3ο Μέρος
Η συζήτηση για την κοινωνική βάση του ΠΑΣΟΚ οδηγεί αναπόφευκτα στο κρίσιμο ερώτημα: Ποιο είναι το σχέδιο που μπορεί να δώσει απαντήσεις στις ανάγκες της σημερινής κοινωνίας. Διότι η πολιτική εκπροσώπηση δεν κρίνεται μόνο από το ποιον εκφράζεις, αλλά κυρίως από το τι προτείνεις.
Σε αυτή τη βάση, το ΠΑΣΟΚ δεν ξεκινά από το μηδέν. Η παρουσίαση του κυβερνητικού του προγράμματος στη ΔΕΘ τον περασμένο Σεπτέμβριο αποτέλεσε μια σαφή πολιτική τοποθέτηση: Ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την επόμενη περίοδο, με στόχο τη σύγκλιση με την Ευρώπη και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των πολιτών. Οι προτάσεις αυτές συγκρότησαν ένα πρώτο συνεκτικό πλαίσιο πολιτικής κατεύθυνσης, το οποίο μπορεί και πρέπει να εμβαθυνθεί στο συνέδριο με σκοπό την παρουσίαση του Εθνικού Στρατηγικού Κυβερνητικού Σχεδίου.
Νέο κοινωνικό και παραγωγικό μοντέλο
Στο επίκεντρο αυτής της προσέγγισης βρίσκονται συγκεκριμένες εθνικές προτεραιότητες: Η ενίσχυση της παραγωγικότητας, η αύξηση των μισθών, η μείωση των ανισοτήτων, η στήριξη της εργασίας και η αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος. Πρόκειται για μια πολιτική κατεύθυνση που επιχειρεί να συνδέσει την οικονομική ανάπτυξη με την κοινωνική συνοχή και τη δίκαιη κατανομή των ευκαιριών.
Ο πρώτος βασικός άξονας αφορά την ενίσχυση του κοινωνικού κράτους. Η δημόσια υγεία, η εκπαίδευση και η κοινωνική προστασία αποτελούν θεμελιώδεις πυλώνες κοινωνικής συνοχής. Η καθολική και ποιοτική πρόσβαση σε αυτές τις υπηρεσίες δεν αποτελεί μόνο κοινωνική υποχρέωση, αλλά βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία μιας δίκαιης κοινωνίας.
Ο δεύτερος άξονας αφορά το παραγωγικό μοντέλο της χώρας. Η ενίσχυση της καινοτομίας, η στήριξη της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας και η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας αποτελούν κρίσιμα στοιχεία για μια βιώσιμη οικονομική πορεία. Η ανάπτυξη οφείλει να στηρίζεται στη γνώση, στην εξωστρέφεια και στην αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού.
Οι νέες κοινωνικές προτεραιότητες
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά το ζήτημα της εργασίας και της ποιότητας ζωής. Οι σύγχρονες ευρωπαϊκές τάσεις δείχνουν ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί να αποσυνδέεται από την ποιότητα της εργασίας. Η συζήτηση για τη μείωση του χρόνου εργασίας, την τετραήμερη απασχόληση χωρίς μείωση αποδοχών και το «δικαίωμα στην αποσύνδεση» από την ψηφιακή εργασία αντανακλά τις αλλαγές που φέρνει η τεχνολογία στην καθημερινότητα των πολιτών. Παράλληλα, η ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων και η διασφάλιση δίκαιων μισθών αποτελούν βασικά στοιχεία μιας σύγχρονης πολιτικής για την εργασία.
Το ζήτημα της στέγασης αναδεικνύεται επίσης σε κεντρικό πεδίο πολιτικής παρέμβασης. Η στεγαστική κρίση που παρατηρείται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες επηρεάζει πλέον έντονα και την Ελλάδα. Η ανάπτυξη πολιτικών προσιτής κατοικίας, η ενίσχυση της κοινωνικής στέγης και η ρύθμιση της αγοράς ενοικίων αποτελούν αναγκαίες παρεμβάσεις για τη στήριξη ιδιαίτερα των νέων ανθρώπων.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το δημογραφικό ζήτημα, το οποίο αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη χώρα και συνολικά για την Ευρώπη. Η μείωση των γεννήσεων, η γήρανση του πληθυσμού και η μετανάστευση νέων ανθρώπων τα προηγούμενα χρόνια δημιουργούν σοβαρές πιέσεις στην οικονομία, στο ασφαλιστικό σύστημα και στη συνοχή της κοινωνίας. Αντίστοιχα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο αναπτύσσονται πολιτικές που συνδέουν το δημογραφικό με την ποιότητα ζωής: στήριξη της οικογένειας, πρόσβαση σε στέγη, δημόσιες υπηρεσίες φροντίδας, ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Το δημογραφικό, επομένως, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποσπασματικά, αλλά απαιτεί μια ολιστική κοινωνική πολιτική.
Την ίδια στιγμή, η πράσινη μετάβαση αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο άξονα. Η στήριξη της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας συνοδεύεται από την ανάγκη διασφάλισης μιας δίκαιης μετάβασης, ώστε το κόστος της ενεργειακής και περιβαλλοντικής αλλαγής να μην επιβαρύνει δυσανάλογα τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.
Παράλληλα, τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα στην Ευρώπη δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη φορολογική δικαιοσύνη, στην αντιμετώπιση της φτώχειας και στην ενίσχυση των δημόσιων επενδύσεων. Η φορολόγηση των υπερκερδών, η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και η ενίσχυση ευρωπαϊκών προγραμμάτων για την έρευνα, την ψηφιακή μετάβαση και τις υποδομές αποτελούν βασικά εργαλεία για μια βιώσιμη αναπτυξιακή στρατηγική.
Η πρόκληση για το ΠΑΣΟΚ
Σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, η πρόκληση για το ΠΑΣΟΚ είναι να διαμορφώσει μια πολιτική πρόταση που να συνδέει τις ευρωπαϊκές εξελίξεις με τις ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας. Η προσαρμογή των πολιτικών αυτών στις ιδιαιτερότητες της χώρας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματικότητά τους.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η ύπαρξη ενός προγράμματος, αλλά η συγκρότηση μιας συνεκτικής πολιτικής πρότασης που θα μπορεί να αποτελέσει αξιόπιστη εναλλακτική διακυβέρνησης. Ένα σχέδιο που θα συνδυάζει την ανάπτυξη με τη δικαιοσύνη και τη θεσμική αξιοπιστία.
Καθώς η πορεία προς το συνέδριο ολοκληρώνεται, το βασικό διακύβευμα δεν περιορίζεται μόνο στη διαμόρφωση πολιτικών θέσεων, αλλά επεκτείνεται και στον τρόπο με τον οποίο αυτές θα αποκτήσουν ουσιαστικό αντίκρισμα στην κοινωνία. Το συνέδριο καλείται να αποτελέσει το σημείο όπου η προγραμματική επεξεργασία θα αποκτήσει πολιτική συνοχή, αλλά και όπου θα ενισχυθούν οι οργανωτικές και λειτουργικές προϋποθέσεις που απαιτούνται για την αποτελεσματική παρουσία του κόμματος στην κοινωνία.
