Απαντήσεις στα κρίσιμα ζητήματα, νομικά και τεχνικά, που έχουν προκύψει με την οριοθέτηση των οικισμών αναμένεται να δώσει το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο που είναι σε εξέλιξη στον δήμο Ρεθύμνου.
Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένο Ιούλιο ανακοινώθηκε νομοθετική ρύθμιση, μετά από το σχετικό Προεδρικό Διάταγμα του Απριλίου του 2025 το οποίο προέβλεπε συρρίκνωση των ορίων για οικισμούς κάτω των 2.000 κατοίκων και άρα μετέτρεπε οικοπεδικές αξιοποιήσιμες εκτάσεις σε απλά αγροτεμάχια, η οποία ήρθε να διορθώσει κάποιες αδικίες, επιτρέποντας τη δόμηση υπό όρους για τις περιουσίες που «βγαίνανε» εκτός ορίων του οικισμού με βάση το νέο ΠΔ. Έτσι αυτή η νομοθετική ρύθμιση χώρισε τους οικισμούς σε δύο κατηγορίες. Αυτούς που είναι έως 700 κάτοικοι και αυτούς που είναι από 700-2.000 κατοίκους και προβλέπει τα εξής:
• Για τους οικισμούς έως και 700 κατοίκων: το ΠΔ του 2025 συρρικνώσει τα όριά τους σε σχέση με εκείνα της απόφαση του νομάρχη του 1985 και η νέα νομοθετική ρύθμιση δίδει τη δυνατότητα διατήρησής τους (με βάση την απόφαση νομάρχη). Έτσι δημιουργείται μια ενδιάμεση ζώνη με όνομα «Ζώνη ανάπτυξης οικισμών» η οποία ορίζεται ανάμεσα στο όριο του 1985 και στο νέο του 2025 και αυτή η ζώνη θεωρείται εντός οικισμού. Σε αύτη την ενδιάμεση ζώνη δίδεται δυνατότητα δόμησης και άρτια και οικοδομήσιμα είναι τα οικόπεδα από 500 έως 2.000 τ.μ. αρκεί να έχουν πρόσωπο σε κοινόχρηστη οδό 10 μ. ελάχιστο και το κτίριο θα πρέπει να τοποθετηθεί το ελάχιστο 5μ. από τον άξονα της οδού της κοινόχρηστης.
• Σε ό,τι αφορά τους οικισμούς από 700 έως 2.000 κατοίκους: Η ρύθμιση επιτρέπει τη δόμηση και στα τμήματα τα οποία καταλαμβάνουν ουσιαστικά την υφιστάμενη Ζώνη Γ’ δηλαδή τη ζώνη που εκτείνεται από το παλιό όριο του οικισμού έως το όριο που προβλέπει το ΠΔ του 2025. Αυτή η ζώνη τώρα ονομάζεται «Περιοχή Ειδικών Χρήσεων» και σε αντίθεση με την «Ζώνη Ανάπτυξης Οικισμών» θεωρείται εκτός οικισμού. Αυτό σημαίνει ότι στη ζώνη αυτή προβλέπονται ευνοϊκότεροι όροι δόμησης σε σύγκριση με τις εκτός σχεδίου περιουσίες, είναι δηλαδή κάτι ενδιάμεσο. Η ΠΕΧ έχει αρτιότητα 2-4 στρέμματα με πρόσωπο 15 μέτρων σε κοινόχρηστη οδό και πηγαίνει με τους όρους δόμησης του 1985.
Το ζήτημα για το δήμο Ρέθυμνου είναι ότι 67 οικισμοί δεν έχουν νομοθετημένα όρια, μετά την ακύρωσή τους από το ΣτΕ το 2019. Αυτό δημιούργησε για καιρό ένα μεγάλο νομοθετικό κενό και αντιπαράθεση για το κατά πόσο η παραπάνω νομοθετική ρύθμιση αφορούσε τους εν λόγω οικισμούς καθώς πολλοί υποστήριζαν δικαίως ότι εφόσον δεν υπάρχουν νομοθετημένα όρια τότε δεν μπορεί να εφαρμοστεί το εργαλείο που προβλέπει η νομοθετική ρύθμιση για «Περιοχή Ειδικών Χρήσεων» δηλαδή αυτή η ενδιάμεση δομήσιμη περιοχή από το παλιό ως το νέο όριο εφόσον το παλιό είναι ακυρωμένο από το ΣτΕ.
Το μεγάλο αυτό πρόβλημα, όπως ανέφερε στα «Ρ.Ν.» η πρόεδρος της ΝΕ TΕΕ Ρεθύμνου, Γεωργία Μανωλίτση, θα κληθεί να λύσει το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο του δήμου Ρεθύμνης – πράγμα που προβλέπεται στη νομοθετική ρύθμιση του Ιουλίου. Με άλλα λόγια η κ. Μανωλίτση εξηγεί ότι τα ΤΠΣ έχουν το δικαίωμα να καθορίσουν τα όρια των οικισμών (ακόμα και των ακυρωμένων) σύμφωνα με τις αποφάσεις των νομαρχών, αρκεί αυτό να τεκμηριώνεται επαρκώς. Έτσι, στον δήμο Ρεθύμνης, όπως εξηγεί, σύμφωνα με πληροφόρηση που υπάρχει, σε ό,τι αφορά τις επαναοριοθετήσεις οικισμών που προβλέπονται να γίνουν στο ΤΠΣ, τα όρια έχουν τεθεί ως προβλεπόταν στις αποφάσεις των Νομαρχών.
«Η νομοθετική ρύθμιση έλεγε ότι μέσα στο Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο προβλέπεται επαναοριοθέτηση των οικισμών και μπορούσαν τα όρια να επανακαθοριστούν σύμφωνα με τις αποφάσεις των νομαρχών των τότε οριοθετήσεων εφόσον αυτό πρόκυπτε από επαρκή αιτιολόγηση. Με χρήση αυτού του νομοθετήματος και στο δικό μας ΤΠΣ του δήμου Ρεθύμνης, το μελετητικό σχήμα στη Θεσσαλονίκη έχει τοποθετήσει τα όρια ως προβλεπόταν στις αποφάσεις των νομαρχών, ακόμα και στις περιπτώσεις των οικισμών που είχαν καταργηθεί (τους 67)», αναφέρει η κ. Μανωλίτση εξηγώντας πως σε άλλες περιπτώσεις που έχει γίνει κάτι αντίστοιχο δεν έχουν υπάρξει προβλήματα. «Από ό,τι φαίνεται δεν δημιουργεί πρόβλημα κατά τον έλεγχο του ΥΠΕΝ. Φαίνεται από άλλες περιπτώσεις πολεοδομικών σχεδίων ότι δεν δημιουργείται πρόβλημα, σε ό,τι αφορά τις οριοθετήσεις. Οπότε έχουν τεθεί έτσι τα όρια».
Το πρόβλημα σύμφωνα με την ίδια σε άλλες περιοχές όπως του δήμου Μυλοποτάμου είναι ότι πολλοί οικισμοί δεν έχουν καν όρια. Οι 67 του Ρεθύμνου είχαν και ακυρώθηκαν. Άλλοι οικισμοί όμως δεν έχουν οριοθετηθεί ποτέ. Έτσι η κ. Μανωλίτση εξηγεί ότι σε αντίθεση με τον δήμο Ρεθύμνης, ο δήμος Μυλοποτάμου έχει μεγαλύτερο πρόβλημα καθώς το ΤΠΣ δεν μπορεί να επανακαθορίσει τα όρια σύμφωνα με απόφαση νομαρχών καθώς δεν έχουν καθοριστεί τα όρια ποτέ. «Το πρόβλημα στους περισσότερους οικισμούς παρουσιάζεται εκεί που δεν είναι οριοθετημένοι. Υπάρχουν οικισμοί χωρίς καθορισμένα όρια. Σε αυτούς τα όρια λαμβάνονται υπόψη 50 μέτρα από το τελευταίο σπίτι. Υπάρχουν οικισμοί προ του 1923 που λέμε, όπου δεν έχουν καθορισμένα όρια και εκεί υπάρχει το μεγαλύτερο πρόβλημα. Στο ΤΠΣ του δήμου Μυλοποτάμου για παράδειγμα υπάρχει πρόβλημα με τους οικισμούς αυτούς, καθώς έχει αρκετούς οικισμούς μη οριοθετημένους, οπότε τα όρια είναι πολύ σφιχτά».
Αναπτυξιακό «φρένο» εξαιτίας των περιορισμών δόμησης
Από τη πλευρά του μιλώντας στην Τηλεόραση Creta o Γιώργος Αλεξάκης, εντεταλμένος περιφερειακός σύμβουλος στον τομέα Ευρωπαϊκών και Διεθνών Σχέσεων στην Περιφέρεια Κρήτης, πολιτικός μηχανικός, μελετητής και πολεοδόμος του δήμου Ηρακλείου ανέφερε ότι παρουσιάζονται σοβαρά προβλήματα στους οικισμούς κάτω των 2.000 κατοίκων, καθώς, όπως τόνισε, ναι μεν επιτρέπεται η δόμηση ωστόσο οι περιορισμοί είναι αυστηροί, κάτι που αποτελεί τροχοπέδη στην ανάπτυξη των οικισμών ειδικά εκείνων που αντικειμενικά παρουσιάζουν δυναμική ανάπτυξη. Όπως είπε μεταξύ άλλων «Σε ό,τι αφορά τους οικισμούς από 700 έως 2.000 κατοίκους πλέον δεν θα θέλεις 500 μέτρα για να χτίσεις, αλλά 2.000 τ.μ. Πριν ήθελες 300 μέτρα, άρα τώρα θέλεις επτά φορές μεγαλύτερο οικόπεδο και αυτό είναι ένα πρόβλημα».
Επιπλέον ο κ. Αλεξάκης αναφέρει ότι ναι μεν τα ΤΠΣ θα δώσουν λύση στην επαναοριοθέτηση των οικισμών ωστόσο όπως διευκρίνισε η απαίτηση η επαναοριοθέτηση να τεκμηριώνεται επαρκώς είναι κριτήριο υποκειμενικό. «Άρα υπάρχει και ένα ποιοτικό θέμα, του πώς θα προσεγγίσεις μία περιοχή. Η τεκμηρίωση έχει υποκειμενικά στοιχεία. Η τεκμηρίωση μπορεί να είναι για την ανάπτυξη του οικισμού, αλλά αλλιώς ορίζεται αυτή από τον καθένα. Αλλιώς σε ένα μικρό νησί, αλλιώς σε ένα μεγάλο, αλλιώς σε έναν ορεινό και αλλιώς σε έναν παραλιακό δήμο», πρόσθεσε ο κ. Αλεξάκης.
«Η κυβέρνηση πήγε να λύσει ένα λάθος και δημιούργησε 13.000 προβλήματα»
Απαντώντας σε σχετικό ερώτημα αναφορικά με τους λόγους που το κράτος οδηγήθηκε σε αυτήν τη νέα ρύθμιση, ο κ. Αλεξάκης εξέφρασε την άποψή του, αναφέροντας: «Η κυβέρνηση «ρυμουλκήθηκε» από την άποψη του ΣτΕ. Πριν από το Προεδρικό Διάταγμα, το ΣτΕ διαπίστωσε ότι υπήρχε πρόβλημα με τα όρια των οικισμών, όχι σε πάνω από 20 περιπτώσεις σε όλη την Ελλάδα. Λίγες περιπτώσεις στον Βόλο και λίγες στο Ρέθυμνο. Αντί λοιπόν να λυθεί το θέμα αυτών των οικισμών, που υπήρχε μέθοδος και νομοθεσία να λυθεί, προτίμησε να βάλει ξανά σε αυτήν την ταλαιπωρία, τη μεγάλη δίνη και αντιαναπτυξιακή κατάσταση 13.000 δήμους σε όλη την χώρα, να μειωθούν τα όριά τους».
Όπως σχολίασε ο ίδιος «Υπάρχει και μία άλλη πλευρά του θέματος: σήμερα τα όρια ενός τυχαίου χωριού είναι πολύ ευρύτερα από αυτό που είναι πραγματικά χτισμένο. Τι μεσολαβεί μέχρι το όριο του οικισμού; Υπάρχουν ελιές και αμπέλια, τα οποία συνεχίζουν να υπάρχουν, δεν «τρώνε κανενός το ψωμί», δεν ήταν πρόβλημα το ότι τα όρια ήταν μεγάλα, δεν καταναλώνεται άσκοπα γη για οικιστικούς λόγους, αλλά παραμένει αγροτική και ας είναι χαρακτηρισμένο όριο οικισμού», υπογράμμισε ο κ. Αλεξάκης. Όπως τόνισε, οι Δήμοι και η τοπική αυτοδιοίκηση έχουν αντιληφθεί το πρόβλημα και την έκτασή του και έχουν προχωρήσει σε σχετικά ψηφίσματα.
